Παρασκευή, 10 Ιουλίου 2020

Άννα Μελά- Παπαδοπούλου: "Η Μάννα του Στρατιώτη" και η μοναδική ζωή της

*Η περίφημη Άννα Μελά- Παπαδοπούλου (Γεννάδειος Βιβλιοθήκη)








*Αδελφή του Παύλου Μελά

*Υπόδειγμα προσφοράς και αυτοθυσίας

*Τιμήθηκε με 28 παράσημα

*Από 1912 πήρε μέρος σε όλους τους πολέμους









Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης






Η οικογένεια των Μελάδων με τις βαθιές Ηπειρωτικές ρίζες, είχε την τιμή και την ευτυχία να δώσει στο Έθνος, ήρωες, ευεργέτες, λόγιους, πολιτικούς και άλλους χρήσιμους και επωφελείς πολίτες. Το δέντρο αυτής οικογένειας πότισε αίμα αλλά και αγάπη. Στο εθνικό θησαυροφυλάκιο της νεώτερης ελληνικής ιστορίας ένα από τα μεγαλύτερα διαμάντια είναι η οικογένεια Μελά με τους απογόνους και τα παρακλάδια της.
Ονόματα μεγάλα, στο άκουσμα των οποίων αναπολούμε σελίδες δόξας και μεγαλείου. Παύλος Μελάς ο Μακεδονομάχος, Παύλος Λ. Μελάς πολεμιστής στην Έξοδο του Μεσολογγίου (1826), Γεώργιος Μελάς Φιλικός στην Κωνσταντινούπολη το 1821, Λέων Μελάς πληρεξούσιος Εθνικών Συνελεύσεων (1843 και 1862) λόγιος, Μιχαήλ Γ. Μελάς δήμαρχος Αθηναίων (1894), αλλά και η σημαντική Άννα Μελά- Παπαδοπούλου, που έμεινε στην ιστορία με την ονομασία "Μάννα του Στρατιώτη" και δεν έλειψε από τους πολέμους της εποχής της, προσφέροντας κάθε είδους ανθρωπιστικές υπηρεσίες στους στρατευμένους. Αυτήν θα γνωρίσουμε σήμερα.
Η 'Αννα Μελά γεννήθηκε στη Μασσαλία στις 3 Σεπτεμβρίου 1871. Σε ηλικία πέντε ετών το 1876, με την οικογένειά της εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ο πατέρας της Μιχαήλ Μελάς και η σύζυγός του Ελένη το γένος Βουτσινά απέκτησαν επτά παιδιά. Την Marie, τον Γεώργιο, τον Παύλο, την Άννα, τον Λέοντα, τον Κωνσταντίνο και τον Βασίλη.


Γαλουχημένη στις ιδέες του πατριωτισμού και της κοινωνικής προσφοράς


Η Άννα μεγάλωσε στην Αθήνα και την Κηφισιά και γαλουχήθηκε με την παράδοση της κοινωνικής προσφοράς και του πατριωτισμού, με στόχο πάντα την απελευθέρωση των αλύτρωτων Ελλήνων. Η οικονομική άνεση της οικογένειάς της, επέτρεψε στην Άννα να έχει αξιόλογη Παιδεία. Διδάχθηκε στο σπίτι από οικοδιδασκάλους, όπως ήταν τότε η συνήθεια των πλουσίων, ελληνικά, γαλλικά, αγγλικά και μουσική.
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1891 παντρεύτηκε με τον Απόστολο Παπαδόπουλο, γιο μεγαλοτσιφλικά των Ροβιών της Εύβοιας. Το πρώτο καιρό του γάμου της ζούσε έντονα η ζωή του τσιφλικιού. Από το δεύτερο χρόνο στις Ροβιές άρχισε να πλέκει και να ράβει μόνη της μωρουδίστικα ρουχαλάκια. Γέννησε το πρώτο της παιδί που ήταν αγόρι, αλλά πέθανε ύστερα από μία εβδομάδα. Ύστερα από τρία χρόνια γέννησε την κόρη της Ελένη. Το 1897 γέννησε το γιό της Αντώνη.
Ο άτυχος ελληνοτουρκικός πόλεμος σημάδεψε εκείνη τη χρονιά. Πέντε αδέλφια της Άννας φόρεσαν το χακί και πολέμησα. Ο Βασίλης, ο Κωνσταντίνος, ο Παύλος, ο Λέων και ο Γεώργιος.
Τα χρόνια περνούν και η Άννα δραστηριοποιείται όπου μπορεί. Ανάμεσα στα άλλα ιδρύει σχολείο στις Ροβιές με δασκάλα την ίδια. Το χρηματοδοτεί και ράβει η ίδια τα ρούχα των παιδιών.
Ευτυχώς η Άννα Μελά- Παπαδοπούλου είχε αποκτήσει την καλή συνήθεια να κρατάει ημερολόγιο, ακόμα και πριν από το γάμος της, έως και το 1938, γι' αυτό γνωρίζουμε σήμερα αυτή την εκπληκτική προσωπικότητα, από πρώτο χέρι. Μέσα από τις δικές της αφηγήσεις. Ειδικά κατά τα κρίσιμα έτη 1912-1926. Έγραφε ξενυχτώντας δίπλα σε τραυματισμένους και ασθενείς στρατιώτες. Από τα ημερολόγια αυτά έχει διασωθεί το μεγαλύτερο μέρος.
Το 1903 μετακόμισαν στην Αθήνα. Η ζωή της αλλάζει. Πρωί- πρωί έκανε ιππασία, μετά πήγαινε τα παιδιά της στο σχολείο. Έπαιρνε στη συνέχεια το τραμ και πήγαινε στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. όπου ήταν μέλος της Διοικούσας Επιτροπής. Τις Κυριακές έπαιρνε τα παιδιά της και επισκέπτονταν σε νοσοκομείο μικρά άρρωστα παιδάκια. Το απόγευμα η ίδια πήγαινε στη σχολή εργοχείρων της λαίδης Έξερτον συζύγου του Άγγλου πρεσβευτή στην Αθήνα, που ήταν υπό την προστασία της πριγκίπισσας Ελένης και δίδασκε κεντητική σε άπορα κοριτσάκια. Μεσοβδόμαδα οργάνωνε στη σπίτι της συγκεντρώσεις με ζωγράφους,μουσικούς και άλλους καλλιτέχνες. Η ζωή της ήταν γεμάτη από ποικίλες δραστηριότητες.
*Ο Παύλος Μελάς (Γεννάδειος Βιβλιοθήκη)


Ο θάνατος του αδελφού της Παύλου Μελά


Το 1904 είναι η χρονιά, που επηρέασε αποφασιστικά το χαρακτήρα της Άννας
Στις 13 Οκτωβρίου ο αδελφός της Παύλος, αξιωματικός του Πυροβολικού που είχε περάσει κρυφά στη Μακεδονία τρεις φορές οργανώνοντας τον αγώνα εναντίον των Βουλγάρων κομιτατζήδων, πέφτει σε ενέδρα Οθωμανών στρατιωτών ύστερα από προδοσία του Βούλγαρους Μήτρου. Ο Παύλος Μελάς τραυματίσθηκε θανάσιμα...
Οι στιγμές για την Άννα είναι κρίσιμες. Ο θάνατος του αδελφού της την οδηγεί σε σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή της. Ορκίζεται στην μνήμη του να υπηρετεί την Πατρίδα με ποιο τρόπο μπορεί και να ενισχύει οικονομικά οικογένειες συμπολεμιστών του Παύλου.
Ασταμάτητη σε δραστηριότητες το 1902 οργανώνει με την Λουίζα Ριανκούρ και άλλες κυρίες στη Χαλκίδα την Β' Βιοτεχνική Έκθεση για την προβολή γυναικείων εργασιών. Υπήρξε η πρώτη Πρόεδρος της Πολυκλινικής Αθηνών. Το 1907 μετά την παράδοση της προεδρίας, ιδρύει το σωματείο κοινωφελούς δράσης "Η Πρόοδος" μέσω του οποίου πωλούνται διάφορα σπιτικά καλλιτεχνήματα για την ενίσχυση και ανακούφιση των κατ' οίκον εργαζομένων γυναικών.


Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και η Άννα


Η κήρυξη των Βαλκανικών Πολέμων στις 5 Οκτωβρίου 1912, δίνει τη μεγάλη διέξοδο στην υπερχειλίζουσα δραστηριότητα της Άννας Μελά- Παπαδοπούλου. Είναι ήδη 40 χρονών και η κόρη Ελένη 18. Κατατάσσεται ως εθελόντρια νοσοκόμα στην Κεντρική Υγειονομική Υπηρεσία του ελληνικού στρατού και ακολουθεί τις επιχειρήσεις της Υγειονομικής Μοίρας της ΙΙ Μεραρχίας. Ελασσόνα, Σέρβια, Κοζάνη, Βέροια, Έδεσσα κ.λπ. Περιθάλπει τραυματίες αλλά και ασθενείς στρατιώτες από τύφο. Τέλη Νοεμβρίου του 1912, η Άννα μπόρεσε να επισκεφθεί για πρώτη φορά τον τάφο του Παύλου Μελά, τότε στην Καστοριά.
Τον Ιανουάριο του 1913 βρίσκεται στο Χάνι του Εμίν Αγά, όταν ο ελληνικός στρατός προσπαθεί να καταλάβει το Μπιζάνι για να ελευθερώσει τα Ιωάννινα.
Ακολουθεί ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος. Η Άννα τρέχει από μέτωπο σε μέτωπο προσφέροντας τις υπηρεσίες της, όπου αυτές είναι απαραίτητες. Το 1913 ενσκήπτει επιδημία χολέρας στα τουρκικά στρατεύματα στην Ανατολική Θράκη. Μεταδίδεται στα βουλγαρικά στρατεύματα και αυτά τη μεταδίδουν στα ελληνικά στρατεύματα. Η Υγειονομική Υπηρεσία του ελληνικού στρατού αντιδρά άμεσα και αρχίζει ο αντιχολερικός εμβολιασμός των στρατιωτών (Βλέπε σχετικά στο https://sitalkisking.blogspot.com/2020/03/1912-13.html ).
Τον Ιούνιο του 1913 η Άννα Παπαδοπούλου- Μελά προσβάλλεται και η ίδια από χολέρα, ευρισκόμενη κάπου κοντά στη Γουμένισσα. Αναίσθητη μεταφέρεται για νοσηλεία στο Γ΄ Στρατιωτικό νοσοκομείο και για ανάρρωση στην Αθήνα. Τελικά η ασθένειά της είχε αίσια έκβαση και ή ίδια επέστρεψε στο μέτωπο, περιθάλποντας χολερόβλητους στρατιώτες με κίνδυνο να προσβληθεί εκ νέου. Τίποτα όμως δεν την σταματά να συμμετέχει στην περίθαλψη των ασθενών, αλωνίζοντας τα μέτωπα της Μακεδονίας. Η δράση της γίνεται γνωστή στο Πανελλήνιο. Στις 11 Αυγούστου 1913 της γράφει ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος εκφράζοντας μεταξύ άλλων τη ευγνωμοσύνη του για όσα έπραξε στο διάστημα των δύο Βαλκανικών Πολέμων υπέρ των ασθενών και τραυματιών στρατιωτών. Και καταλήγει: "Δεν υπερβάλλω, κρίνω τον ηρωισμόν υμών ίσον προς τον ηρωισμόν όν οι στρατιώται μας έδειξαν επί του πεδίου της μάχης".
*Η "Μάννα του Στρατιώτη" πιστη στο καθήκον, στο προσκεφάλι ενός ήρωα.

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι έληξαν το φθινόπωρο του 1913. Έμεινε σε εκκρεμότητα το ζήτημα της Βορείου Ηπείρου όπου απελευθερώθηκαν πολλές πόλεις , αλλά με το πρωτόκολλο του Λονδίνου είχε αναγνωρισθεί η ίδρυση ανεξάρτητου αλβανικού κράτους. Οι μεγάλες δυνάμεις ζητούν την αποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων, αλλά οι Βορειοηπειρώτες κηρύττουν την Αυτονομία της Βορείου Ηπείρου και ετοιμάζονται με επιστράτευση.
Η Άννα δηλώνει αμέσως στον Ερυθρό Σταυρό την απόφασή της να πάρει μέρος στον αγώνα των Ηπειρωτών ως εθελόντρια νοσοκόμα. Φτάνει στο Αργυρόκαστρο, ενώ στην Κορυτσά τραυματίσθηκε σε συμπλοκή ο αδελφός της Βασίλης, που είχε καταταγεί εθελοντικά. Όμως με τα γνωστά πρωτόκολλα της Κέρκυρας και της Φλωρεντίας, χάνεται για την Ελλάδα η Βόρεια Ήπειρος...
Στις 10 Οκτωβρίου 1914 το υπουργείο των Στρατιωτικών της Αυτόνομης Ηπείρου απονέμει στη "Μάννα του Στρατιώτου" τον σιδηρούν πολεμικό σταυρό.
Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος δεν άργησε να έρθει. Το 1914 είχαν αρχίσει οι μάχες Γερμανίας και Αυστροουγγαρίας εναντίον της Σερβίας. Η Ελλάδα αρχικά παραμένει ουδέτερη, αλλά ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός στέλνει υγειονομικό κλιμάκιο στη Σερβία. Η Άννα αγνοεί τις αντιρρήσεις των οικείων της και αναχωρεί ως επικεφαλής των νοσοκόμων για τη Σερβία. Εκεί μετακινείται με τρένα ή με βοϊδάμαξα ανάλογα με την εξέλιξη των μαχών στο Κραγκούγεβατς, τα Σκόπια ή αλλού. Φροντίζοντας 1700 στρατιώτες Σέρβους, Γερμανούς ή Αυστριακούς προσεβλήθη από τυφοειδή πυρετό και μεταφέρθηκε από τους συγγενείς της στην Αθήνα. Ο βασιλεύς Κωνσταντίνος της απονέμει τον Αργυρούν Σταυρόν του Σωτήρος.
Ο Εθνικός Διχασμός βρίσκει την Άννα στις Ροβιές και την οικογένεια των Μελάδων να τάσσεται με το Βενιζέλο (πλην του ανεψιού της Μίκη) παρά τις στενές σχέσεις με τον βασιλέα Κωνσταντίνο. Η ίδια απομακρύνεται από το στρατό και μένει στις Ροβιές.
 *Με τον στρατηγό Κωνσταντίνο Νίδερ στο Δορύλαιο (Εσκή Σεχήρ) το 1921 (Αρχείο ΕΛΙΑ)


Η Μικρασιατική Εκστρατεία


Η Μικρασιατική εκστρατεία, ανοίγει νέους ορίζοντες δράσης για την Άννα Μελά- Παπαδοπούλου. Κατατάσσεται ως έφεδρη αδελφή νοσοκόμος και πηγαίνει το Σεπτέμβριο του 1919 στη Σμύρνη. Οι πρώτες συναντήσεις της στην πρωτεύουσα της Ιωνίας ήταν με τον Αρμοστή Στεργιάδη και το μητροπολίτη Χρυσόστομο. Επόμενος σταθμός της το στρατιωτικό νοσοκομείο στο Αϊδίνι, όπου ανέλαβε υπηρεσία στο στρατιωτικό νοσοκομείο.
Στη μακρά παραμονή της εκεί αναπτύσσει και άλλες δραστηριότητες. Αλληλογραφεί με εύπορους Αθηναίους και ζητά βοήθεια σε μαλλιά και υφάσματα, με τα οποία οι γυναίκες της περιοχής ετοιμάζουν κάλτσες και ρούχα για τους φαντάρους και για τους άπορους κατοίκους. Η φήμη της εξαπλώνεται συνεχώς. Τιμάται με εύφημη μνεία και με Πολεμικό Σταυρό αλλά και με Μετάλλιο Στρατιωτικής Αξίας. Συναντάται με στρατιωτικούς ηγέτες όπως ο Νίδερ, ο Πλαστήρας, ο Μανέτας, ο Τρικούπης και άλλοι.
Τα γεγονότα όμως στην ελληνική πρωτεύουσα τρέχουν ασταμάτητα και ο αντίκτυπός τους φτάνει και στο μέτωπο. Πεθαίνει ο βασιλεύς Αλέξανδρος από το γνωστό δάγκωμα της μαϊμούς. Χάνει ο Βενιζέλος τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 και έρχονται στην εξουσία οι Λαϊκοί. Στο μέτωπο γίνονται αλλαγές στη στρατιωτική ηγεσία. Η Άννα παραμένει πιστή στο καθήκον της περίθαλψης των τραυματιών. Επισκέπτεται διάφορα άλλα μέρη όπως το Ουσάκ, το Σεϊτάνκιοϊ, το Ναζλί, το Μπουλαντάν κ.λπ. Τον Απρίλιο του 1921 αρρώστησε και πάλι από τύφο. Για να αναρρώσει της δίνουν άδεια 1,5 μηνός και έρχεται για θεραπεία στην Αθήνα.
Επιστρέφει στη Σμύρνη, όπου είχαν φουντώσει τα πολιτικά διχαστικά πάθη. Την Άννα συνοδεύει η φήμη ότι είναι βενιζελική. Όλο αυτό το διάστημα επιχειρεί να συναντήσει το βασιλέα Κωνσταντίνο στο Κορδελιό, αλλά αυτός δεν την δέχεται.
Τον Αύγουστο του 1921 αποφασίζεται η προέλαση του στρατού προς την Άγκυρα. Η Άννα πιστή στο καθήκον, περιθάλπει σταθερά τραυματίες που έρχονται κατά εκατοντάδες από το Σαγγάριο. Ο στρατός αναγκάζεται να συμπτυχθεί και αργότερα να υποχωρήσει.
*Η απέλασή της από τη Μικρά Ασία, γιατί θεωρήθηκε βενιζελική (ΠΑΤΡΙΣ 5 Οκτωβρίου 1921


Η απέλασή της από τη Μικρά Ασία


Στις 3 Σεπτεμβρίου 1921 γίνεται 50 χρονών και γιορτάζει μόνη της τα γενέθλιά της στο μέτωπο.
Ο κεραυνός όπως πέφτει στις 9 Σεπτεμβρίου, όταν ο αρχίατρος της ανακοινώνει:
-Ο στρατηγός Παπούλας διέταξε να φύγεις εντός 24 ωρών, διότι κάμνεις πολιτικές συζητήσεις!!!
Η ίδια απαιτεί έγγραφη διαταγή, η οποία έρχεται την επομένη, Μετά από μερικές μέρες και διανομές των τελευταίων εφοδίων σε στρατιώτες, την Οκτωβρίου αναχωρεί ατμοπλοϊκώς για τον Πειραιά.
Δραστήρια συνεχώς, αλληλογραφεί με όλες τις μεγάλες προσωπικότητες της εποχής της. Ζητάει άδεια από τον Παπούλα να επιτραπεί η επιστροφή της στη Σμύρνη για τα μοιράσει εφόδια στους στρατευμένους. Το αίτημά της απορρίπτεται. Καταφεύγει στον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό για να εξασφαλίσει άδεια να επισκεφθεί αιχμαλώτους στην Τουρκία. Και αυτό το αίτημα απορρίπτεται. Η Άννα όμως δεν σταματάει να νοιάζεται για τα φανταράκια. Ζωγραφίζει ακόμα και πήλινα βαζάκια και τα πουλάει για να μαζέψει χρήματα για τους στρατιώτες του μετώπου.
Το 1922 φέρνει την μεγάλη Καταστροφή. Η 'Αννα δραστηριοποιείται ξανά στην περίθαλψη των προσφύγων, με ίδρυση συλλόγων και ομάδων εθελοντών. Οι ευεργεσίες της είναι αναρίθμητες πλέον. Εγκαθιστά το στρατηγείο της σε ένα μικρό γραφείο των μισοκαμμένων τότε Παλαιών Ανακτόρων και προσπαθεί να κινητοποιήσει όσους μπορεί.
Η Επανάσταση των Γονατά- Πλαστήρα την επαναφέρει στο στράτευμα ως "Μάννα του Στρατιώτη". Τον Ιανουάριο του 1923 περιοδεύει στις μονάδες της Στρατιάς του Έβρου, όπου τα στρατευμένα νιάτα την υποδέχονται με μεγάλο ενθουσιασμό, αφού τη γνώριζαν από τη Μικρά Ασία.
Όταν τα πράγματα ηρεμούν η Άννα Παπαδοπούλου- Μελά αρχίζει να υλοποιεί το μεγάλο της όραμα. Την δημιουργία ενός σανατορίου για την περίθαλψη και θεραπεία των στρατιωτών, που είχαν προσβληθεί από τη μάστιγα της εποχής τη φυματίωση. Επιλέγεται η Κορφοξυλιά της Αρκαδίας, πολύ κοντά στη Βυτίνα, λόγω του υψομέτρου της και του πυκνού ελατοδάσους. Η Άννα με τις γνωριμίες της συγκεντρώνει χρήματα από πλούσιους Αθηναίους και από Έλληνες της Αιγύπτου και των ΗΠΑ με πολύμηνα ταξίδια.
Το 1928 η Ακαδημία Αθηνών της απονέμει Χρυσούν Μετάλλιον Αρετής και Αυτοθυσίας. Συνολικά τιμήθηκε με 28 παράσημα!!!
Το σανατόριο της "Μάννας" στην Κορφοξυλιά λειτούργησε τελικά το 1930.
Η 'Αννα, που τόσο μόχθησε για τους άλλους, παρέδωσε το πνεύμα της στις 12 Φεβρουαρίου 1938 στο Ψυχικό. Κλείνοντας τα μάτια της έκλεινε μεγάλες και ένδοξες σελίδες της ελληνικής ιστορίας και άφηνε πίσω της άσβεστες μνήμες πατριωτισμού, αλλά και άφθαστου μεγαλείου ψυχής για τους πάσχοντες συνανθρώπους της.
Υπήρξε μια μεγάλη και σπάνια Ελληνίδα, που το παράδειγμα της δεν πρέπει να ξεχαστεί.


Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης




Υστερόγραφο
Ευχαριστώ θερμά τον φίλο κ. Μάνο Καστρινάκη, δισεγγονό της Άννας Μελά- Παπαδοπούλου για τη βοήθειά του




ΠΗΓΕΣ
*Αντώνη Θ. Σπυρίδη "Άννα Μελά Παπαδοπούλου, εκεί που δεν πεθαίνουν οι άνθρωποι". Εκδόσεις Μίλητος, σελίδες 400
*Αρχείο εφημερίδας "Πατρίς" 1921

Πέμπτη, 9 Ιουλίου 2020

Ο πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας

*Δεκέμβριος 1974. Ο Μιχαήλ Στασινόπουλος, εν μέσω του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ και του προέδρου της Βουλής Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου, ορκίζεται προσωρινός Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Η θητεία του διήρκεσε έως τις 20 Ιουνίου 1975 (Φωτ. ΜΙΧΑΛΗΣ Ν. ΚΑΤΣΙΓΕΡΑΣ, «ΕΛΛΑΔΑ 20ός ΑΙΩΝΑΣ, ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ»).






Γράφει ο κ. ΣΠΥΡΟΣ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΣ*




          Μετά το δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου 1974, με το οποίο ο λαός αποφάνθηκε υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας, ανέκυψε το ζήτημα της ανάδειξης προσωρινού Προέδρου της Δημοκρατίας έως ότου εκλεγόταν ο νέος Πρόεδρος σύμφωνα με τη διαδικασία που θα προέβλεπε το μελλοντικό Σύνταγμα της χώρας. Άλλωστε, κανένα κοινοβουλευτικό πολίτευμα δεν μπορεί να λειτουργήσει ομαλά, έστω και για μικρό χρονικό διάστημα, χωρίς την ύπαρξη του ρυθμιστή του πολιτεύματος.
          Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής απευθύνεται αρχικά στον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, ο οποίος δέχεται, στη συνέχεια όμως αρνείται. Έτσι, ο Καραμανλής στη συνεδρίαση της Βουλής της 17ης Δεκεμβρίου 1974 προτείνει ως προσωρινό Πρόεδρο της Δημοκρατίας τον βουλευτή Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας, Μιχαήλ Στασινόπουλο (1903-2002).
          Η επιλογή του Στασινόπουλου κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν, αφού αποτελούσε μια καθολικά αποδεκτή προσωπικότητα του νομικού και πνευματικού κόσμου: Ο Στασινόπουλος είχε σημαντική λογοτεχνική δραστηριότητα και διετέλεσε πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, επίτιμος διδάκτορας γαλλικών πανεπιστημίων, υπηρεσιακός υπουργός στις κυβερνήσεις του Δ. Κιουσόπουλου και Κ. Γεωργακόπουλου το 1952 και το 1958 αντίστοιχα και, τέλος, πρόεδρος της επιτροπής που συνέταξε τον πρώτο Υπαλληλικό Κώδικα του 1951, ένα από τα σημαντικότερα νομοθετήματα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης.

Παρασκευή, 3 Ιουλίου 2020

Πετρέλαιο στο νομό Έβρου; Μια ιστορική αναδρομή

*Οι περιοχές που ερευνήθηκαν κατά το παρελθόν για πετρέλαιο




*Το έβλεπαν στη Ζουράφα το 1874
*Το έψαχναν οι Τούρκοι το 1901-1902
*Το αναζητούσαν οι Έλληνες από το 1920
*Ερεύνησαν Άγγλοι και Γερμανοί
*Αλλά πετρέλαιο δεν βρέθηκε ακόμα!





Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης




Η ύπαρξη ή όχι πετρελαϊκών κοιτασμάτων στο υπέδαφος ή στον υποθαλάσσιο χώρο της Θράκης, ήταν διαχρονικά αντικείμενο ζωηρών συζητήσεων είτε σε συγκεντρώσεις ανθρώπων με ενδιαφέρον για την πατρίδα τους είτε σε κουβέντες ανά τους καφενέδες. Για το λόγο αυτό πέρα από τα σοβαρά συμπεράσματα, βάσει αξιόλογων και σοβαρών πληροφοριών, πάντα αιωρούντο και οι θεωρίες συνωμοσίας, γεωστρατηγικές, εσχατολογικές ή… ψεκασμένες!!!
Ας δούμε πρώτα το θέμα του πετρελαίου στη Θράκη, σε βάθος χρόνου. Το 1874 ο γνωστός Σαμοθρακίτης λόγιος Νικόλαος Φαρδύς, όπως είχε γράψει το 1897, ο ίδιος διαπίστωσε προσωπικά την ύπαρξη πετρελαίου, πηγαίνοντας εκεί με ιστιοφόρο. Είδε δηλαδή στην επιφάνεια της θάλασσας να επιπλέει κάποια ελαιώδης ουσία, η οποία απέπνεε οσμή πετρελαίου. Αυτή φαίνονταν να πηγάζει από τη γνωστή νησίδα Ζουράφα, που μερικοί την γνωρίζουν ως Λαδόξερα. Ο Φαρδύς χρησιμοποιώντας τη Σαμοθρακίτικη διάλεκτο την ονόμαζε Ζγοράφα. Οι Τούρκοι από τότε, ίσως και παλαιότερα γνώριζαν ότι εκεί μάλλον υπήρχε πετρέλαιο.

Τετάρτη, 1 Ιουλίου 2020

Ο θάνατος του Κώστα Βάρναλη

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
*Μόσχα 1959, απονομή του βραβείου Λένιν στον Βάρναλη. Δίπλα του ο Έρενμπουργκ. (Φωτ.: ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΚΕΔΡΟΥ)




Της κ. Μαρίας Ρώτα*


          Ήταν 14 Δεκεμβρίου 1956 όταν ο Δημήτρης Ψαθάς έγραφε στην εφημερίδα «Τα Νέα» μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: «Όποιες ιδέες πολιτικές κι αν έχεις [αναγνώστη], άφησέ τες έστω και για μια στιγμή. […] Αγαπώ με πάθος τους τίμιους κι αλέκιαστους ανθρώπους. […] Ο Βάρναλης για μένα είναι το φεγγοβόλο πρότυπο που διατηρεί σ’ όλα του τα χρόνια την θεία εκείνη αρμονία –την πλήρη ισορροπία– ανάμεσα στη ζωή του και το έργο του. Είναι ένας άντρας τίμιος που δεν βουτά την πένα του στο μελάνι της υποκρισίας, ούτε όταν οιστρηλατείται στα λυρικά ή τα επαναστατικά ξεσπάσματά του, ούτε όταν ασκεί την κριτική του με το πικρόχολο εκείνο γέλιο του σατιρικού του οίστρου, αλλά βουτά την πένα του μέσα στην αλήθεια της ίδιας της ζωής του. Αυτό που πιστεύει αυτό και ζει. Κι αυτό που ζει αυτό και μόνο κάνει τέχνη: Ποίηση λυρική, επαναστατική ή σάτιρα».
          Οι παραπάνω γραμμές έρχονταν ως απόηχος του εορτασμού για τα πενήντα χρόνια πνευματικής προσφοράς του Κώστα Βάρναλη σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο αθηναϊκό θέατρο Ιντεάλ, στις 9 Δεκεμβρίου 1956, με πρωτοβουλία της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και με απώτερη αφετηρία την πρόσφατη τότε επανέκδοση έργων του από τον «Κέδρο» της Νανάς Καλλιανέση (που διακινδύνευε με την πρωτοβουλία της αυτή να της κλείσουν τον εκδοτικό οίκο με διάφορα προσχήματα).

Σάββατο, 27 Ιουνίου 2020

Οι έσχατοι κομιτατζήδες στη Θράκη

*Καταδιωκτικό απόσπασμα στις Σέρρες, με το πτώμα Βουλγαρόφωνου κομιτατζή το 1936




*Αισύμη, Κίρκη, Εχίνος, 
και άλλα μέρη της Θράκης,
στο έλεος των κομιτατζήδων






Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



Είναι γνωστό, ότι η δράση των κομιτατζήδων στη Βόρεια Ελλάδα κατά την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα, υπήρξε μια άκρως οδυνηρή εμπειρία και απεχθής ανάμνηση για τον Ελληνικό πληθυσμό. Η αιματηρή και ληστρική δράση τους εξαιτίας πολιτικών και πολεμικών γεγονότων, αλλά και της σθεναρής αντίστασης των πληττομένων, άρχισε σιγά σιγά να φθίνει. Και όμως στη Θράκη η εγκληματική δράση των κομιτατζήδων, συνεχίσθηκε έως την δικτατορία του Μεταξά.
Τέτοια περιστατικά της έσχατης δράσης των κομιτατζήδων στη Θράκη αλλά και εν μέρει στην λοιπή Βόρεια Ελλάδα, θα θυμηθούμε σήμερα. 
Ο όρος κομιτατζής χαρακτηρίζει τους αντάρτες- μέλη μυστικών επαναστατικών οργανώσεων που δρούσαν στα Βαλκάνια κατά την διάρκεια της τελευταίας περιόδου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ειδικά στη Μακεδονία η λέξη κομιτατζής χρησιμοποιούνταν για να χαρακτηρίσει Βούλγαρους που εντάσσονταν σε τέτοιες ομάδας και με το όπλο και το μαχαίρι τρομοκρατούσαν τους χριστιανικούς πληθυσμούς με στόχο να τους στρέψουν στη σχισματική βουλγαρική εκκλησία και να τους καταστήσουν Βούλγαρους. Επρόκειτο δηλαδή για απροκάλυπτη παρακρατική δράση, που συνήθως την καθοδηγούσαν στρατιωτικοί.
Ωστόσο η δράση των ομάδων αυτών έχει δυσδιάκριτες πτυχές και ασαφείς επικαλύψεις ανάμεσα στην εθνικιστική- παρακρατική δράση και στην ληστοκρατία.
Η Θράκη, και από τις δύο πλευρές των συνόρων προς τη Βουλγαρία, δοκιμάσθηκε σκληρά κατά τα πρώτα σαράντα χρόνια του 20ου αιώνα, από τη δραστηριότητα βουλγαρικών ληστρικών ομάδων, αφού μάλιστα είχαν λήξει οι πολεμικές συρράξεις στα Βαλκάνια και είχαν αραιώσει οι δράσεις των εθνικιστικών βουλγαρικών ομάδων.

Πέμπτη, 25 Ιουνίου 2020

Η οριστική επίλυση του Πολιτειακού

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ https://www.kathimerini.gr/1083884/gallery/epikairothta/politikh/h-oristikh-epilysh-toy-politeiakoy
*Αθήνα, 8.12.1974. Νυκτερινοί πανηγυρισμοί μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας.








Του κ. ΘΑΝΑΣΗ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ*



Το Πολιτειακό ήταν από τις κρισιμότερες εκκρεμότητες που μεταπολιτευτικά όφειλε να διευθετήσει το πολιτικό σύστημα της χώρας. Και, θεωρητικώς τουλάχιστον, από τις πιο δυσεπίλυτες: «Πατούσε» σε ψυχολογικό υπόστρωμα βαθύ, έντονα αποτυπωμένο στο λαϊκό συλλογικό ασυνείδητο, παραγωγό έντονων – πολλοί δε πίστευαν και δυσεκρίζωτων – πολιτικών/παραταξιακών ταυτίσεων. 
Ασφαλώς, δε, επρόκειτο για ένα ζήτημα το οποίο μόνο με προσφυγή στην πρωτογενή λαϊκή κυριαρχία θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί. (Σε μία από τις απειροελάχιστες περιπτώσεις όπου, λόγω της αδυναμίας διαμόρφωσης συνθετικής ή συμβιβαστικής πρότασης, η διεξαγωγή δημοψηφίσματος μπορεί να λύσει περισσότερα προβλήματα απ’ όσα θα προκαλέσει.)
Επιπροσθέτως, όλα τα δημοψηφίσματα του παρελθόντος, που είχαν πάντα – και – πολιτειακή διακύβευση (1924, 1935, 1946, 1968, 1973 – το δημοψήφισμα του 1920 δεν αφορούσε τη μορφή του πολιτεύματος, αλλά την επάνοδο στον θρόνο του βασιλέως Κωνσταντίνου), δεν είχαν διεξαχθεί με συνθήκες τέτοιες, ώστε να παραχθεί ένα αδιάβλητο, άρα και αδιαμφισβήτητο, πολιτικό αποτέλεσμα. Επομένως, βάσει της ιστορικής εμπειρίας, και μόνη η απόφαση περί διεξαγωγής πολιτειακού δημοψηφίσματος – με αδιαμόρφωτο, μάλιστα, το πλήρες θεσμικό πλαίσιο – ήταν δυνατόν να εξαπολύσει θύελλες. Επιπροσθέτως, η φιλοβασιλική πλευρά θα μπορούσε να υποστηρίξει πως η λήξη της στρατοκρατίας όφειλε να συνοδευθεί από ακύρωση των μειζόνων θεσμικών επιλογών του καταρρεύσαντος καθεστώτος, άρα σε επάνοδο στο θεσμικό και πολιτειακό status quo ante. Και όμως…
Η λαϊκή ετυμηγορία του 1974 για τη μορφή του πολιτεύματος – 69,18% υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας – οδήγησε, χωρίς τριγμούς, στη μακροβιότερη περίοδο πολιτειακής ειρήνης του τόπου. Γιατί; Υπάρχουν αρκετές ερμηνείες.

Σάββατο, 20 Ιουνίου 2020

Ο Αρχιστράτηγος Φρανσαί Ντ' Εσπεραί, στα σοκάκια του Διδυμοτείχου το 1919

*Απόσπασμα από την ανταπόκριση του Ανδρέα Κονιτόπουλου








Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



Ο Φρανσαί Ντ' Εσπεραί υπήρξε σημαντική στρατιωτική προσωπικότητα της Γαλλίας, που συνέδεσε το όνομά του με τα Βαλκάνια και τα ελληνική στρατεύματα στις μάχες εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Το 1919 βρέθηκε να περπατάει στους δρόμους του Διδυμοτείχου και να βλέπει να ερείπια που άφησαν πίσω τους οι ηττημένοι Βούλγαροι, συμμαχοί των Γερμανών.
Ο Louis Félix Marie François Franchet d'Espèrey, όπως ήταν το όνομά του στα γαλλικά γεννήθηκε το 1856 στην Αλγερία και πέθανε το 1942. Φοίτησε στη στρατιωτική σχολή του Σεν Σιρ, και πήρε μέρος στις αποικιακές εκστρατείες στην Τυνησία, στο Τονκίνο, στη Κίνα και αλλού. Πήρε μέρος σε μεγάλες συγκρούσεις του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και το  1916 ήταν διοικητής των στρατιωτικών δυνάμεων του ανατολικού και του βόρειου μετώπου. Το 1918 ανέλαβε τη διοίκηση των συμμαχικών στρατευμάτων της Μακεδονίας, στα οποία είχαν ενταχθεί και ελληνικά στρατεύματα.

Παρασκευή, 19 Ιουνίου 2020

Ο Μακάριος έρχεται στην Αθήνα, το 1974

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ https://www.kathimerini.gr/1082697/gallery/epikairothta/ellada/o-makarios-erxetai-sthn-a8hna
*29 Νοεμβρίου 1974. Ο Μακάριος φθάνει στην Αθήνα καθ’ οδόν προς την Κύπρο. Οι συζητήσεις μεταξύ της ελλαδικής και της κυπριακής πλευράς ήταν κρίσιμες για τη διαμόρφωση της εθνικής στρατηγικής μετά την εισβολή.








Γράφει ο κ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α. ΚΑΖΑΜΙΑΣ*



"Ο λαός μας είναι έτοιμος, όσον ποτέ προηγουμένως, να χαιρετίσει τις αποφάσεις των Αθηνών και με ενθουσιασμό να ενισχύσει το έργο της εθνικής ηγεσίας και εδώ και στην Ελλάδα για τη σωτηρία της Κύπρου" [εφημ. «Φιλελεύθερος» Λευκωσία, 30 Νοεμβρίου 1974]. 
Στις 30 Νοεμβρίου και την 1η Δεκεμβρίου 1974 έγιναν στην Αθήνα (στο υπουργείο Εξωτερικών) δύο συναντήσεις μεταξύ του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, του Κωνσταντίνου Καραμανλή και των αντιπροσωπειών, ελλαδικής και κυπριακής. Ο Μακάριος επέστρεφε στην Κύπρο μετά το πραξικόπημα του Ιουλίου και την τουρκική εισβολή.

Κυριακή, 14 Ιουνίου 2020

Κ. Γ. Λαγουμιτζάκης: Αγάπησε τη Θράκη, τραυματίσθηκε το 1921 στη Μικρά Ασία

*Ο Κ.Γ. Λαγουμιτζάκης σε πρωτοσέλιδη φωτογραφία στην εφημερίδα "Πατρίς" (3/9/1921)







Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



Ο Κωνσταντίνος Λαγουμιτζάκης, που ενίοτε υπογράφει ο ίδιος και ως Λαγουμιτζής, υπήρξε μια δραστήρια, ευγενική  και πατριωτική μορφή, που συνέδεσε το όνομά του με την περίοδο της απελευθέρωσης της Θράκης και έχυσε το αίμα του το 1921, όταν τραυματίσθηκε στις επιχειρήσεις του Σαγγάριου, στο Αρντίζ Νταγ.
Γεννήθηκε το 1889 στο Φρέ Χανίων, όπου σήμερα υπάρχει προτομή του, στο Ηρώον, μαζί με άλλες προτομές διακεκριμένων συμπολιτών του. Πέθανε το 1943. Υπήρξε διακεκριμένος εκπαιδευτικός. Δεν γνωρίζουμε πολλά στοιχεία για την μεστή ζωή του. Δυστυχώς...
Οι πρώτες πληροφορίες που έχουμε για την παρουσία του στη Θράκη ανάγονται στο 1913. Υπηρέτησε τη στρατιωτική θητεία του ως έφεδρος αξιωματικός Πεζικού και πήρε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους.
Οι ιστοριογράφοι της Κομοτηνής, αναφέρουν ότι ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Κωνσταντίνος Λαγουμιτζάκης υπηρετώντας στον ελληνικό στρατό, βρέθηκε να υπηρετεί στην Κομοτηνή, προφανώς κατά την πρώτη απελευθέρωσή της το 1913. Η Ελλάδα,το 1913 υποχρεώθηκε από την άδικη συνθήκη του Βουκουρεστίου να παραχωρήσει τη Δυτική Θράκη στην ηττημένη Βουλγαρία. Έτσι στις 18 Αυγούστου 1913 ο ελληνικός στρατός αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει τη Δυτική Θράκη. Τότε όταν οι φαντάροι μας εγκατέλειπαν την Ροδόπη ο Λαγουμιτζάκης είχε γράψει ένα προφητικό δίστιχο στον τοίχο του Διοικητηρίου με την αιχμή της ξιφολόγχης του (σ.σ. πρόκειται για το παλιό Δικαστικό Μέγαρο) "Πάλι με χρόνια με καιρούς πάλι δικά μας θα είναι". Οι Βούλγαροι που εγκαταστάθηκαν εκεί στη συνέχεια, το είχαν καλύψει με σοβά. Μετά όμως από επτά χρόνια όταν απελευθερώθηκε η Δυτική Θράκη, λόγω πτώσης του σοβά, αποκαλύφθηκε ξανά αυτό που είχε γράψει ο Λαγουμιτζάκης!

Παρασκευή, 12 Ιουνίου 2020

Για τη Θράκη, στο ΘΡΑΚΗΝΕΤ




          Το κανάλι ΘΡΑΚΗΝΕΤ της Αλεξανδρούπολης και οι δημοσιογράφοι Μαρίνα Κονδύλη και Δημοσθένης Δούκας, είχαν την καλοσύνη να με καλέσουν στην εκπομπή "Επισημάνσεις" να μιλήσουμε με την ευκαιρία της επετείου των 100 ετών από την απελευθέρωση της Θράκης, που εξαιτίας της πανδημίας του κορονοϊού, δεν γιορτάσθηκε όπως έπρεπε στις ανάλογες ημερομηνίες των επετείων.
          Βέβαια, ποτέ δεν είναι αργά και όλοι οι Θράκες ελπίζουν ότι θα βρεθεί ο χρόνος και οι κατάλληλες ευκαιρίες για να τιμήσουν αυτή την επέτειο, που ήρθε πολύ αργά, περίπου μετά από περίπου 550 χρόνια. Η συνέντευξή μου αρχίζει μετά το 34.30΄ λεπτό. 

Π.ΑΘ


Πέμπτη, 11 Ιουνίου 2020

Οι πρώτες εκλογές της Μεταπολίτευσης

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 

https://www.kathimerini.gr/1081717/gallery/epikairothta/politikh/oi-prwtes-ekloges-ths-metapoliteyshs
*Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής χαιρετάει το πλήθος σε προεκλογική συγκέντρωση. Η φωτογραφία αυτή συνοδεύει τη μνήμη του Καραμανλή.







Του κ. ΑΝΤΩΝΗ ΚΛΑΨΗ*




Στις 3 Οκτωβρίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, επικεφαλής της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας ήδη από τις 24 Ιουλίου του ίδιου έτους, ανακοίνωσε ότι βουλευτικές εκλογές θα διεξάγονταν στις 17 Νοεμβρίου. Θα ήταν η πρώτη φορά έπειτα από δέκα χρόνια που οι Ελληνες θα προσέρχονταν στις κάλπες. Η τελευταία εκλογική αναμέτρηση είχε γίνει τον Φεβρουάριο του 1964, ενώ οι προγραμματισμένες για τον Μάιο του 1967 εκλογές δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ, καθώς μεσολάβησαν το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου και η επιβολή της επτάχρονης δικτατορίας, η οποία ανέστειλε κάθε δημοκρατική διαδικασία.
Η προκήρυξη των εκλογών αποτελούσε αποφασιστικό βήμα για την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας. Στις 23 Σεπτεμβρίου είχε προηγηθεί η δημοσίευση νομοθετικού διατάγματος, το οποίο προέβλεπε την επαναλειτουργία των πολιτικών κομμάτων, μεταξύ αυτών και του ΚΚΕ που είχε παραμείνει παράνομο από το 1947.
Το πλαίσιο διεξαγωγής των εκλογών είχε προσδιοριστεί ήδη από τις 19 Σεπτεμβρίου, όταν, με ομόφωνη απόφαση του υπουργικού συμβουλίου, επελέγη ως εκλογικό σύστημα η ενισχυμένη αναλογική. Επρόκειτο για μέθοδο που διευκόλυνε τον σχηματισμό ισχυρής κυβέρνησης, έτσι ώστε να διασφαλιζόταν η πολιτική σταθερότητα, σε μια περίοδο που η δημοκρατία είχε μεν αποκατασταθεί, αλλά απέμεναν ακόμα πολλά να γίνουν ώστε να εμπεδωθεί πλήρως.
*Κων. Καραμανλής, Ευ. Αβέρωφ, Γιώργιος Μαύρος. Ο τελευταίος αποχώρησε από την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας προκειμένου να ηγηθεί της Ενώσεως Κέντρου.



Οι πέντε βασικοί πολιτικοί σχηματισμοί


Στον χώρο της Κεντροδεξιάς αναμενόταν να κυριαρχήσει πλήρως η Νέα Δημοκρατία, την οποία ίδρυσε ο Καραμανλής στις 29 Σεπτεμβρίου. Το νέο κόμμα απορρόφησε σχεδόν το σύνολο της προδικτατορικής Εθνικής Ριζοσπαστικής Ενώσεως (ΕΡΕ). Αξιοσημείωτη εξαίρεση αποτέλεσε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο οποίος το 1963 είχε διαδεχθεί τον Καραμανλή στην ηγεσία της ΕΡΕ, αλλά το 1974 αποφάσισε να μην πολιτευτεί. Στους συνδυασμούς της Νέας Δημοκρατίας εντάχθηκαν, επίσης, και ορισμένα επιφανή κεντρογενή στελέχη που είχαν αποσκιρτήσει από την Ένωση Κέντρου το καλοκαίρι του 1965, όπως οι Δημήτριος Παπασπύρου, Γεώργιος Μπακατσέλος, Ιωάννης Τούμπας, Θεοχάρης Ρέντης, Κωνσταντίνος Στεφανάκης και Ιωάννης Τσουδερός.
Στον αντίποδα, ο Γεώργιος Μαύρος αναγνωρίστηκε ως αρχηγός της Ενώσεως Κέντρου, διεκδικώντας την πολιτική και εκλογική κληρονομιά της. Στις 7 Οκτωβρίου ανακοινώθηκε η σύμπραξη της Ενώσεως Κέντρου με τις Νέες Πολιτικές Δυνάμεις, σχηματισμός ο οποίος είχε συγκροτηθεί στο τέλος Σεπτεμβρίου του 1974 από κεντρώες και φιλελεύθερες προσωπικότητες που είχαν αναπτύξει αντιστασιακή δράση εναντίον της δικτατορίας, όπως οι Ιωάννης Πεσμαζόγλου, Γεώργιος-Αλέξανδρος Μαγκάκης, Αναστάσιος Πεπονής, Βιργινία Τσουδερού, Κωνσταντίνος Αλαβάνος, Δημήτρης Τσάτσος κ.ά. Επικεφαλής του ενιαίου φορέα με την επωνυμία Ένωσις Κέντρου - Νέες Δυνάμεις ετέθη ο Μαύρος.
Τμήμα της αριστερής πτέρυγας της προδικτατορικής Ενώσεως Κέντρου, αλλά και ψηφοφόρους από τον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς φιλοδοξούσε να εκφράσει το ΠΑΣΟΚ, η ίδρυση του οποίου εξαγγέλθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου από τον Ανδρέα Παπανδρέου. Τον κορμό του αποτέλεσαν μέλη του Πανελληνίου Απελευθερωτικού Κινήματος (ΠΑΚ), το οποίο είχε επιδείξει αντιδικτατορική δράση κυρίως στο εξωτερικό. Σε μεγάλο βαθμό, το ΠΑΣΟΚ υπήρξε αντανάκλαση της προσωπικότητας του ιδρυτή και ηγέτη του, η αντινατοϊκή, αντιαμερικανική και ευρύτερα αντιδυτική ρητορική του οποίου συμβάδιζε με τις αντιλήψεις σημαντικού τμήματος της κοινής γνώμης την επαύριον της κατάρρευσης της χούντας.
*Ο ηγέτης της ΕΔΑ Ηλίας Ηλιού ψηφίζει στις 17 Νοεμβρίου 1974.

Πιο σύνθετα εμφανίζονταν τα πράγματα στον χώρο της Αριστεράς, όπου υπήρχαν τρία μείζονα κόμματα: το ΚΚΕ, το ΚΚΕ (εσωτερικού) το οποίο είχε προκύψει μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968, και η προδικτατορική ΕΔΑ. Η προοπτική, της μεταξύ τους συνεργασίας, δυσχεραινόταν πρωτίστως εξαιτίας της άρνησης του ΚΚΕ να δεχθεί την επίσημη σύμπραξη με τους αποσκιρτήσαντες του 1968, δηλαδή με το ΚΚΕ (εσωτερικού): είναι χαρακτηριστικό ότι επί χρόνια ο «Ριζοσπάστης», επίσημο δημοσιογραφικό όργανο του ΚΚΕ, δεν χρησιμοποιούσε καν τον όρο ΚΚΕ (εσωτερικού), το οποίο περιέγραφε απαξιωτικά ως «το λεγόμενο εσωτερικού» (παραλείποντας εντελώς το πρόθεμα ΚΚΕ). Μέσα σε αυτές τις περιστάσεις, βρέθηκε μια παράδοξη λύση που επέτρεψε την τριμερή συνεργασία, σώζοντας ταυτόχρονα τα προσχήματα για το ΚΚΕ: η εκλογική συμμαχία των τριών κομμάτων υπό τον τίτλο Ενωμένη Αριστερά, αποτέλεσε τυπικά σύμπραξη του ΚΚΕ και της ΕΔΑ, ενώ το ΚΚΕ (εσωτερικού) θα εκπροσωπείτο ανεπίσημα μέσω υποψηφίων της ΕΔΑ.
Πολύ μικρότερη κινητικότητα αναπτύχθηκε στον χώρο δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας. Η απαξίωση της δικτατορίας κατέστη σχεδόν καθολική λόγω των προφανών ευθυνών του χουντικού καθεστώτος για το πραξικόπημα εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και για την τουρκική εισβολή που ακολούθησε.
Το φιάσκο της επιστράτευσης και η πρόδηλη αδυναμία οποιασδήποτε σοβαρής στρατιωτικής απάντησης στην Τουρκία είχαν απονομιμοποιήσει πλήρως το στρατιωτικό καθεστώς στη συνείδηση της κοινής γνώμης.  Έτσι, ουσιαστικά μόνο ένα κόμμα, η Εθνική Δημοκρατική Ένωσις (ΕΔΕ), με αρχηγό τον κεντρογενή πρώην υπουργό Πέτρο Γαρουφαλιά, επιχείρησε να εκφράσει τους ολιγάριθμους νοσταλγούς της δικτατορίας.



Τετρακομματική η σύνθεση της Βουλής


Λίγες ημέρες μετά την προκήρυξη των εκλογών, η κυβέρνηση εθνικής ενότητας παραιτήθηκε. Στη θέση της σχηματίστηκε υπηρεσιακή κυβέρνηση, με μοναδική αποστολή τη διασφάλιση της ομαλής πορείας της χώρας προς τις κάλπες. Από τον γενικό κανόνα τής μη παραμονής σε κυβερνητικές θέσεις όσων θα κατέρχονταν ως υποψήφιοι στις εκλογές, υπήρξαν δύο σημαντικές εξαιρέσεις. Αφενός ο Καραμανλής που παρέμεινε πρωθυπουργός, αφετέρου ο Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας που διατήρησε το χαρτοφυλάκιο του υπουργού Εθνικής Άμυνας: ήταν οι απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες για τη διατήρηση του πολιτικού ελέγχου πάνω στο στράτευμα και για την αποτροπή οποιασδήποτε ανατρεπτικής ενέργειας από την πλευρά φιλοχουντικών αξιωματικών, οι οποίοι εξακολουθούσαν να βρίσκονται στις τάξεις των Ενόπλων Δυνάμεων. Για τον ίδιο λόγο, με προσανατολισμό προς τα Σώματα Ασφαλείας (πρωτίστως τη χωροφυλακή), δεν μετακινήθηκε από τη θέση του ο υπουργός Δημόσιας Τάξης Σόλων Γκίκας, ο οποίος, πάντως, έτσι κι αλλιώς δεν επρόκειτο να πολιτευτεί. Για μικρό χρονικό διάστημα συνέχισε να ασκεί τα καθήκοντα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης και υπουργού Εξωτερικών και ο Μαύρος, ο οποίος όμως σύντομα παραιτήθηκε προκειμένου να αφοσιωθεί στον εκλογικό αγώνα του κόμματός του.
Η προεκλογική περίοδος κύλησε ομαλά. Η ελευθερία λόγου και έκφρασης διασφαλίστηκε πλήρως. Όλα τα κόμματα διεξήγαγαν χωρίς εμπόδια τις εκστρατείες τους, οι οποίες συμπεριλάμβαναν και τη διοργάνωση ανοικτών πολιτικών συγκεντρώσεων, για πρώτη φορά μετά το πραξικόπημα του 1967. Ισοτιμία χρόνου δόθηκε σε όλα τα κόμματα για την προβολή των θέσεών τους από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Εντυπωσιακή ήταν η ηλικιακή διαστρωμάτωση των υποψήφιων βουλευτών, η συντριπτική πλειονότητα των οποία έθετε για πρώτη φορά υποψηφιότητα: η μεσολάβηση της επτάχρονης δικτατορίας είχε εκ των πραγμάτων διευκολύνει την ανανέωση μεγάλου μέρους του πολιτικού προσωπικού της χώρας. Προκειμένου να αποφύγει οποιαδήποτε ανεπιθύμητη περιπλοκή, αλλά και για να διατρανώσει την αποφασιστικότητά του να αποκαταστήσει πλήρως τη δημοκρατική ομαλότητα, στις 2 Νοεμβρίου ο Καραμανλής εξέδωσε αυστηρές εντολές προς την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, προειδοποιώντας ότι η κυβέρνηση δεν θα ανεχόταν την παραμικρή παρέμβασή τους στις επερχόμενες εκλογές. Σε περίπτωση παραβίασης αυτής της αρχής, ο Καραμανλής ξεκαθάριζε ότι θα θεωρούσε προσωπικά υπεύθυνους τους αρχηγούς των επιτελείων.
*18.11.1974, η σαρωτική νίκη του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις πρώτες εκλογές της Μεταπολίτευσης αποτυπώνεται στην πρώτη σελίδα της «Κ».

Το αποτέλεσμα των εκλογών αποτέλεσε θρίαμβο για τη Νέα Δημοκρατία, η οποία εξασφάλισε το 54,37% των ψήφων και 220 έδρες στη νέα Βουλή. Αυτό το εντυπωσιακό ποσοστό οφειλόταν πρωτίστως στην παρουσία του Καραμανλή στην ηγεσία του κόμματος, καθώς ο ίδιος αναγνωριζόταν ευρύτατα ως ο μόνος κατάλληλος προκειμένου να ηγηθεί της τιτάνιας προσπάθειας για την ομαλή και αναίμακτη αποκατάσταση της δημοκρατίας: αυτή την πραγματικότητα αποτύπωσε αποφθεγματικά ο Μίκης Θεοδωράκης με τη φράση «Καραμανλής ή τανκς».



Η νέα κυβέρνηση


Τη δεύτερη θέση στις εκλογές πήρε η Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις, με 20,42% και 60 έδρες: από τη μια η σαρωτική εμφάνιση της Νέας Δημοκρατίας, από την άλλη η παρουσία του ΠΑΣΟΚ, άσκησαν ισχυρότατες αμφίπλευρες πιέσεις στην Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις. Τρίτο αναδείχθηκε το ΠΑΣΟΚ με 13,58% και 12 έδρες, κατοχυρώνοντας έτσι τον χώρο ανάμεσα στο Κέντρο και στην Αριστερά και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη μελλοντική διεύρυνση της εκλογικής του βάσης. Στην τέταρτη θέση βρέθηκε η Ενωμένη Αριστερά με 9,47% και 8 έδρες: από πλευράς ποσοστού, επρόκειτο για τη χειρότερη έως τότε μετεμφυλιακή επίδοση της κομμουνιστικής Αριστεράς. Καταστροφικό υπήρξε το αποτέλεσμα για την ΕΔΕ, η οποία μόλις που ξεπέρασε το 1% και δεν κατόρθωσε να εκλέξει ούτε έναν βουλευτή: ήταν κι αυτή μια απόδειξη της πλήρους αποδοκιμασίας της χούντας από τον ελληνικό λαό.
Με τις εκλογές έκλεισε ο πρώτος κύκλος που είχε ανοίξει τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου 1974. Μέσα σε λιγότερο από τέσσερις μήνες, είχε διανυθεί εντυπωσιακά μεγάλη απόσταση. Ο άμεμπτος τρόπος διεξαγωγής των εκλογών επιβεβαίωσε ότι η δημοκρατία είχε αποκατασταθεί και πλέον θα λειτουργούσε ομαλά.
*Οδός Πανεπιστημίου. Η χώρα γέμισε εκλογικά περίπτερα. Η προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση στην Ελλάδα είχε γίνει στις 16 Φεβρουαρίου 1964.

Απέμεναν πλέον ακόμα δύο βήματα για την ολοκλήρωση της μεταπολίτευσης: το δημοψήφισμα για το πολιτειακό και η ψήφιση του νέου Συντάγματος. Και τα δύο θα αναλάμβανε να τα πραγματοποιήσει η νέα- μονοκομματική αυτή τη φορά- κυβέρνηση Καραμανλή, η οποία σχηματίστηκε αμέσως μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της κάλπης της 17ης Νοεμβρίου.



* Ο κ. Αντώνης Κλάψης είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Σάββατο, 6 Ιουνίου 2020

Οι τρεις μεγάλες πυρκαγιές, που σημάδεψαν το Διδυμότειχο

*Σε κύκλο το εμβληματικό κτίριο, που καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1933.






*1873: Καμένα 100 μαγαζιά και 15 σπίτια
*1933: Καμένο ένα επιβλητικό συγκρότημα
*2017: Καμένο το ιστορικό τέμενος






Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



Τρεις πυρκαγιές μεγάλες στα τελευταία 147 χρόνια, σημάδεψαν την εικόνα του Διδυμοτείχου, άφησαν ανεξίτηλα σημάδια της καταστροφής, ενώ τα αποτελέσματα της τελευταίας χρονικά πυρκαγιάς, βρίσκονται σε φάση υπεσχημένης και αναμενόμενης αποκατάστασης.
Το Διδυμότειχο, ως παλαιά πόλη, με την ιδιάζουσα κατασκευή των κτιρίων, δοκιμάσθηκε πολλές φορές από τις φωτιές, που αντιμετωπίζονταν συνήθως με ίδια μέσα, χωρίς να επεκταθούν. 
Τα παλαιά κτίσματα, σπίτια, καταστήματα, αποθήκες κ.λπ. συνήθως πλινθόκτιστα, καλύπτονταν με ξύλινες επενδύσεις για προστασία από τις καιρικές συνθήκες, ενώ εσωτερικά διέθεταν ξύλινα δάπεδα. Θερμαίνονταν με ξυλόσομπες, που συνήθως συντελούσαν στην έκρηξη πυρκαγιών. Υλικά δηλαδή που τροφοδοτούσαν τις πυρκαγιές. Υπήρξαν όμως και μεγάλες πυρκαγιές, που σημάδεψαν σκληρά το Διδυμότειχο και άφησαν ανεξίτηλα σημάδια στην πόλη.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...