Το άγνωστο υπόμνημα του Θεμιστοκλή Σοφούλη το 1944 και τα πολιτικά παρασκήνια

*Η μεγάλη στιγμή της απελευθέρωσης. Ο Γεώργιος Παπανδρέου υψώνει την ελληνική σημαία, 

στο βράχο της Ακρόπολης

*Οι αντιθέσεις προς τον Γ. Παπανδρέου

*Η θέση μας έναντι της Βουλγαρίας

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Οι πρώτες μέρες μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον Ναζιστικό ζυγό, δεν ήταν καθόλου ανέφελες. Αυτό αποδείχθηκε άλλωστε με τα αιματηρά γεγονότα, που ξέσπασαν στις αρχές Δεκεμβρίου 1944 και έμειναν γνωστά με την ονομασία «Δεκεμβριανά». Υπενθυμίζεται ότι πρωθυπουργός της Ελλάδας είχε αναδειχθεί τότε με την αποφασιστική στήριξη των Άγγλων, ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος εισήλθε στην Αθήνα και ύψωσε την γαλανόλευκη στην Ακρόπολη, στις 13 Οκτωβρίου 1944.

Το πολιτικό και διπλωματικό κλίμα για την Ελλάδα, ήταν άκρως επιβαρυμένο. Δεν ήταν μόνο ο εμφανής εσωτερικός κίνδυνος από την πλήρη κυριαρχία σε ολόκληρη τη χώρα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ  που με υποκίνηση του ΚΚΕ απέβλεπε στην κατάληψη της εξουσίας. Ήταν και η αδύναμη διπλωματικά θέση της Ελλάδας. Εξαιτίας αυτού γεγονότος, λαμβάνονταν αποφάσεις, που την αφορούσαν, χωρίς την παρουσία της και τη γνώμη της.

Σε όλα αυτά, πρέπει να προστεθεί και η χρόνια ασυμφωνία των πολιτικών αρχηγών, που ταλάνιζε και εξακολουθεί να ταλανίζει τη χώρα. Η ασυμφωνίας αυτή μάλιστα, έγινε φανερή εκείνες τις μέρες και οφείλονταν κατά ένα μέρος στην άκαμπτη και υπεροπτική στάση του Παπανδρέου, ο οποίος στηριγμένος στην ισχύ των νικητών Άγγλων, σε πολλές και κρίσιμες περιπτώσεις απέφευγε την ενημέρωση των άλλων πολιτικών αρχηγών, ακόμα και αυτών, που προέρχονταν από την ίδια πολιτική μήτρα, τον βενιζελισμό.

Ένας από αυτούς, που διαφώνησε ευθέως με τον Γεώργιο Παπανδρέου, ήταν και ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, που έφερε τον τίτλο του αρχηγού το κόμματος των Φιλελευθέρων.

Από τις πρώτες μέρες της απελευθέρωσης, υπέβαλε υπόμνημα προς τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου. Αντίγραφά του επιδόθηκαν στην Αγγλική και την Αμερικανική πρεσβεία.

Το υπόμνημα αυτό διασώζεται στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία και παρουσιάζει ενδιαφέρον γιατί αναφέρεται κυρίως στις συνέπειες της Βουλγαροκρατίας σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και στο γεγονός ότι η Ελλάδα, δεν κλήθηκε να παραστεί στις συνομιλίες για τη συνθήκη με την ηττημένη Βουλγαρία σύμμαχο των Ναζί. Έχει ημερομηνία 10 Νοεμβρίου 1944.

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες της πρεσβείας εξέφρασαν τότε, γνωρίζοντας την εσωτερική πολιτική κατάσταση της χώρας μας, την άποψη ότι από την ανακοίνωση των όρων ανακωχής που δόθηκαν στη Βουλγαρία από τους συμμάχους, διάφορα μέλη του κόμματος των Φιλελευθέρων εξέφρασαν την αποδοκιμασία τους για τις μεθόδους με τις οποίες επιτεύχθηκαν και για την αποτυχία του κ. Παπανδρέου να ενημερώσει ακόμη και το υπουργικό του συμβούλιο για το περιεχόμενο και τις διατάξεις τους πριν τους προσφερθούν.

Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ηγέτης του κόμματος των Φιλελευθέρων και πιθανώς ο πιο ισχυρός από τους ηγέτες του παλιού βενιζελικού  κόμματος, απέστειλε υπόμνημα στον πρωθυπουργό και παρέδωσε στη Βρετανικές και την Αμερικανική Πρεσβεία.

*Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης

Το υπόμνημα Σοφούλη

 

Στο υπόμνημα επισημαίνεται καταρχάς ότι είναι μια μακροχρόνια συνήθεια οι Έλληνες πρωθυπουργοί να συμβουλεύονται τους αρχηγούς των διαφόρων πολιτικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων της αντιπολίτευσης, για σημαντικά θέματα εξωτερικής πολιτικής. Αυτό το έθιμο έχει ακολουθηθεί από όλες τις πρόσφατες κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης και αυτής της δικτατορίας Μεταξά. Ενόψει, ωστόσο, του γεγονότος ότι ο Παπανδρέου αγνόησε πλήρως αυτή την πρακτική, ο Σοφούλης, σύμφωνα με το υπόμνημά του, αποφάσισε να καταφύγει σε αυτό το μέσο για να γνωστοποιήσει τις απόψεις του και εκείνες του κόμματός του, σχετικά με τους όρους της ανακωχής με τη Βουλγαρία.

Τα πιο σημαντικά από τα σημεία του είναι τα εξής:

α) Από όλους τους εχθρούς της Ελλάδας, η Βουλγαρία προκάλεσε τη μεγαλύτερη ζημιά εντός της Ελλάδας. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν εκπροσωπήθηκε ούτε στην υπογραφή της ανακωχής ούτε διέθετε εκπρόσωπο στην επιτροπή, που διορίστηκε για την εφαρμογή των όρων της ανακωχής.

β) Δεν προβλέπονταν να μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις κατά της Βουλγαρίας σε περίπτωση που παραβίαζε  τους όρους της ανακωχής. Διατυπώνονταν επίσης αντιρρήσεις για τον ορισμό της Βουλγαρίας ως συνεμπόλεμου, όπως δίνεται στο άρθρο 1 του Μέρους Γ.

γ) Δεν υπάρχει ορισμός των εδαφικών αλλαγών, που κατέστησαν απαραίτητες από τη βουλγαρική επιθετικότητα. Ούτε υπήρχε καμία πρόβλεψη για στρατιωτική κατοχή από τους Έλληνες ανακτημένων εδαφών. Η Βουλγαρία εξακολουθούσε να κατέχει τμήματα της Θράκης (νομοί Ξάνθης και Ροδόπης), τα οποία σύμφωνα με τους όρους της ανακωχής αναγνωρίζονταν ως ελληνικά.

δ) Δεν υπάρχει καμία διάταξη στους όρους της ανακωχής, που να διασφαλίζει τη μελλοντική ουδετερότητα των Βουλγάρων, που ο Σοφούλης περιέγραφε ως «ο ληστής» και « ο Πρώσος των Βαλκανίων».

ε) Παρά την τρομερή καταστροφή που προκλήθηκε στο έδαφος που είπε καταλάβει η Βουλγαρία, δεν υπάρχει καμία ρήτρα που να εγγυάται την αποκατάσταση των καταστροφών που προκλήθηκαν σε ελληνικά μακεδονικά και θρακικά εδάφη.

*Το αμερικανικό έγγραφο για το υπόμνημα Σοφούλη

ζ) Ένας από τους όρους της ανακωχής πρόβλεπε ότι η Βουλγαρική επικράτεια (σε γη, θάλασσα και αέρα) θα τεθεί στη διάθεση της Ρωσικής Ανώτατης Διοίκησης. Αυτό ουσιαστικά θέτει αυτή τη χώρα, υπό την επιχειρησιακή εξουσία των Ρώσων, μια προϋπόθεση απαράδεκτη για την Ελλάδα.

η) Μια άλλη ρήτρα υπονοούσε- πάντα κατά τον Σοφούλη- ότι ο Βουλγαρικός Στρατός θα πρέπει να αποστρατευτεί ή μάλλον να μειωθεί σε ποσόστωση σε καιρό ειρήνης μόλις σταματήσουν οι εχθροπραξίες με τη Γερμανία. Ο Σοφούλης αμφισβητούσε κατά πόσον αυτό είναι ένα επαρκώς ενδελεχές μέτρο, ρωτώντας μάλιστα κατά πόσον ο Βουλγαρικός Στρατός δεν θα έπρεπε να διαλυθεί πλήρως, ώστε να μην αποτελέσει ξανά απειλή για την βαλκανική ειρήνη.

θ) Το Άρθρο 4 πρόβλεπε την απελευθέρωση και τον επαναπατρισμό των Συμμάχων αιχμαλώτων πολέμου και των πολιτικών κρατουμένων. Και ρωτούσε, πώς θα διασφαλιστεί αυτό, όταν κανένας Έλληνας δεν εκπροσωπείται στην Επιτροπή, η οποία συστάθηκε για την επιβολή των όρων της ανακωχής ( σ.σ. προφανώς είχε κατά νουν τους απαχθέντες Έλληνες, που είχαν σταλεί στα τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, τα λεγόμενα «ντουρντουβάκια).

ι) Παρόλο που οι όροι της ανακωχής πρόβλεπαν τον επαναπατρισμό των ομήρων που είχε αρπάξει η Βουλγαρία, δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη για την επανεγκατάσταση των χιλιάδων προσφύγων, που διέφυγαν από τη Θράκη και τη Μακεδονία, στην υπόλοιπη Ελλάδα, για να ξεφύγουν από τη βουλγαρική καταπίεση.

κ) Σύμφωνα με τους όρους, η Βουλγαρία έπρεπε να επιστρέψει στην Ελλάδα «σε καλή κατάσταση» οτιδήποτε είχε ληφθεί από το ελληνικό έδαφος. Και πάλι ο Σοφούλης ρωτούσε πώς θα διασφαλιστεί αυτό χωρίς την παρουσία Ελλήνων για την αξιολόγηση των επιστρεφόμενων αντικειμένων.

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες της πρεσβείας, σχολίαζαν ότι το υπόμνημα παρουσίαζε κάτι περισσότερο από ένα πρόσκαιρο ενδιαφέρον, καθώς συνόψιζε με έντονες, αλλά ψύχραιμες εκφράσεις, τα συναισθήματα πολλών μελών όχι μόνο του κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά και εκείνων των άλλων πολιτικών ομάδων, που αντιμετώπιζαν την εξωτερική πολιτική του Γεωργίου Παπανδρέου με αυξανόμενη ανησυχία. Θεωρούσαν όμως ότι από τότε που οι όροι της βουλγαρικής ανακωχής είχαν παραδοθεί και είχαν γίνει δεκτοί, δεν μπορούν να γίνουν πολλά για να αλλάξουν . Το υπόμνημα του Σοφούλη, ωστόσο, θεωρήθηκε ως προειδοποίηση για το μέλλον και σαφής υπόδειξη προς τον Παπανδρέου ότι εάν επιθυμούσε τη συνεχή υποστήριξη της συντηρητικής κοινής γνώμης, πρέπει στο εξής να συμβουλεύεται το υπουργικό του συμβούλιο και τους αναγνωρισμένους ηγέτες όλων των κομμάτων, πριν λάβει σημαντικές αποφάσεις.

Τη σχετική Έκθεση για λογαριασμό της πρεσβείας των ΗΠΑ είχε συντάξει ο υπολοχαγός RALPH E. KENT, βοηθός του Ναυτικού Ακόλουθου.

*Ένα από τα αμερικανικά έγγραφα των ημερών της απελευθέρωσης

Το παρασκήνιο έβραζε

 

Οι  μέρες της απελευθέρωσης της Ελλάδας, είχαν στοιχεία διαρκούς αναβρασμού, καχυποψίας, οξύτητα και … πολλά παρασκήνια. Η αμερικανική πρεσβεία με τις μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούσαν στενά τις εξελίξεις, αλλά τηρούσαν διακριτική στάση. Τον πρώτο λόγο είχαν οι Άγγλοι.

Έχουν ενδιαφέρον πάντως οι αναφορές που έφταναν από την Αθήνα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, γιατί δίνουν μια εικόνα της πολιτικής κατάστασης εκείνων των κρίσιμων ημερών, όπως φαίνονταν στα μάτια των συμμάχων μας. Έτσι, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές προς την Ουάσιγκτον, «η πλειοψηφία του ελληνικού λαού ανησυχούσε για το γεγονός ότι η Αμερική δεν συμμετείχε ενεργά στα ελληνικά προβλήματα». Η βρετανική πολιτική εργάζονταν μέσω του Παπανδρέου και του πρέσβη της βαθύτερα, για την επικράτηση του Βασιλιά Γεώργιου Β΄ με τις ένοπλες δυνάμεις. Οι αμερικανοί θεώρησαν μάλιστα ότι υπήρξε μεγάλη έκπληξη, που ο Άγγλος στρατηγός Σκόμπι στις 3 Νοεμβρίου, ανέλαβε τα καθήκοντα του Στρατιωτικού Διοικητή της Αθήνας.

 Η δίωξη του κατοχικού πρωθυπουργού Ιωάννη Ράλλη και των Ταγμάτων Ασφαλείας παρουσίαζε δυσκολίες λόγω του γεγονότος ότι συνεργάστηκαν με τον Παπανδρέου και τους Βρετανούς πριν από την απελευθέρωση, έλγαν οι διπλωμάτες της πρεσβείας των ΗΠΑ!!!

Στις 11 Νοεμβρίου 1944, οι Αμερικανοί ανέμεναν σύντομα την άφιξη «του Μπέη Μαυρομιχάλη» στην Αθήνα, όπως ακριβώς έγραφαν. Ο Πέτρος Μαυρομιχάλης εθεωρείτο βασιλικός και ζούσε στην Κωνσταντινούπολη. Άνθρωποι του Ιωάννη Ράλλη ισχυρίζονταν ότι έρχεται με ειδική αποστολή από τη βρετανική κυβέρνηση και ότι μετά την άφιξή του θα υπάρξουν αλλαγές στην ελληνική κυβέρνηση.

Σύμφωνα με μια άλλη αναφορά, ο στρατηγός Σκόμπι επισκέφθηκε τον καθηγητή Ζέρβα, αδελφό του στρατηγού και ηγέτη του ΕΔΕΣ, και του πρότεινε να ενταχθεί στο υπουργικό συμβούλιο. Ο καθηγητής Ζέρβας αρνήθηκε. Αναφέρονταν τότε στην Αθήνα, ότι ο στρατηγός Σκόμπι είπε πως οι Βρετανοί μέσω μιας καμουφλαρισμένης κατοχής, θα απέτρεπαν τον εμφύλιο πόλεμο και ότι η Αγγλία θα έφερνε πίσω τον Βασιλιά.

*Ο λαός πανηγύριζε στους δρόμους την αποχώρηση των Γερμανών

Κύκλοι κοντά στον Σοφοκλή Βενιζέλο διέδιδαν φήμες ότι το ΚΚΕ θα αποσχιστεί από το ΕAM στις επερχόμενες εκλογές. Ο Βενιζέλος ζήτησε επίσης από τους ηγέτες της Λέσχης Εφέδρων Αξιωματικών να βοηθήσουν στην αναδιοργάνωση του κόμματος των  Φιλελευθέρων. Απάντησαν ότι δεν πρέπει να περιμένει τη βοήθειά τους εκτός αν ήταν πρόθυμος να συνεργαστεί με το ΕΑΜ, μετέδιδαν οι άνθρωποι της πρεσβείας των ΗΠΑ προς την Ουάσιγκτον. Οι αριστεροί Βενιζελικοί υπό τον πρώην βουλευτή Κυρέλο σε συνάντηση στις 31 Οκτωβρίου αποφάσισαν να καλέσουν τον Βενιζέλο σε μια προσπάθεια να τον πείσουν να συνεργαστεί με το ΕΑΜ. Φίλοι του πρώην βουλευτή Χαβίνη διέδιδαν ότι γίνονται προετοιμασίες για μια νέα δικτατορία υπό τον Βασιλιά Γεώργιο Β΄ και τον στρατηγό Γεώργιο Βεντήρη.

Ο υπουργός Στέφανος Στεφανόπουλος προσπαθούσε να σχηματίσει μια δημοκρατική ομάδα εντός του Λαϊκού Κόμματος. Ήταν αντίθετος στη συνεργασία με το ΕΑΜ, διότι όπως έλεγε, το ΕΑΜ είχε γίνει εντελώς κομμουνιστικό.

Μία άλλη διάδοση των ημερών έλεγε, ότι μεταξύ των πλουσίων στην Αθήνα ή την Αλεξάνδρεια θα είναι ο υποψήφιος για πρωθυπουργός σε περίπτωση βασιλικής τροπής των γεγονότων. Έλεγαν οι διαδοσίες ότι… ο βασιλιάς τον εμπιστεύεται!!! Οι ίδιες ομάδες έλεγαν ότι ο Κωνσταντίνος Τσαλδάρης και ο Κωνσταντίνος Ρέντης έλαβαν πολλά χρήματα από το εξωτερικό!!! Φήμες, φήμες, φήμες…

Πάντως συνομιλίες ελάμβαναν χώρα μεταξύ του ΕΑΜ και αριστερών στοιχείων του βενιζελικού κόμματος σχετικά με πιθανή συνεργασία κατά τη διάρκεια των επικείμενων εκλογών. Ορισμένοι πρώην βουλευτές των Φιλελευθέρων αναμένονταν να ακολουθήσουν το παράδειγμα του στρατηγού Νεόκοσμου Γρηγοριάδη, του Σταμάτη  Χατζήμπεη και άλλων και να ενταχθούν στο ΕΑΜ.

Παράλληλα, Βρετανικές προπαγανδιστικές ομάδες εργάζονταν ταχύτατα για την επανίδρυση της Αγγλο-Ελληνικής Ένωσης. Σχεδίαζαν να εκδώσουν μεταφράσεις αγγλικών βιβλίων. Ελπίζουν να αναδιοργανώσουν τις οργανώσεις τύπου ΧΑΝ, ΧΕΝ, ΧΑΝΘ κ.λπ. Ενδιαφέρονταν επίσης πολύ για τα κινήματα των νέων, ειδικά για τους Προσκόπους και τις Οδηγούς. 

Οι μέρες της απελευθέρωσης του 1944, παρουσιάζουν εξαιρετικό ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς τότε υπέβοσκαν οι μεγάλες πολιτικές συγκρούσεις, που τα αποτελέσματά τους υπήρξαν τραγικά, καθώς η χώρα οδηγήθηκε στον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Τότε εξάλλου άρχισε να κυοφορείται η υπαγωγή της Ελλάδας στην αμερικανική σφαίρα επιρροής, που επισημοποιήθηκε το 1947 με το δόγμα Τρούμαν.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης 

 

 

ΠΗΓΗ

*Συλλογή αμερικανικών εγγράφων Vlanton (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

 

 

Τα Δεκεμβριανά του 1944 με διπλωματική ματιά

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

  Τα Δεκεμβριανά του 1944, αποτελούν άκρως μελανές σελίδες της νεώτερης ελληνικής ιστορίας. Γιατί, όταν οι λαοί της Ευρώπης έβλεπαν την πτώση του Ναζισμού, που έρχονταν ραγδαία σε όλα τα μέτωπα, στην Ελλάδα ξεσπούσε ένας ανωφελής, αλλά αιματηρός εμφύλιος πόλεμος. Τα γεγονότα εκείνων των ημερών δεν είναι άγνωστα. Ενδιαφέρον όμως είναι να μην τα ξεχνάμε, αλλά και να βλέπουμε πώς η Ελλάδα με τη βοήθεια των συμμάχων απέφυγε ένα θανάσιμο κίνδυνο, να βρεθεί ξαφνικά στο Ανατολικό μπλοκ, αν επικρατούσε η ανταρσία των ημερών εκείνων.    

               Βασικά γνωρίζουμε σήμερα, ότι η μεγάλη σύγκρουση ήταν μεταξύ του ΚΚΕ, που θέλησε αμέσως μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους Ναζί, βασισμένο στον ΕΛΑΣ, που αριθμούσε δύναμη 50.000 ανδρών σε όλη την Ελλάδα, να επιβληθεί καταλαμβάνοντας ουσιαστικά την εξουσία. Ο αστικός κόσμος, δηλαδή η λεγόμενη Δεξιά και το Κέντρο, ήταν πρακτικά εκμηδενισμένος.

               Τα αιματηρά γεγονότα άρχισαν στις 3 Δεκεμβρίου του 1944, με πυροβολισμούς των αστυνομικών δυνάμεων μπροστά στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη ενάντια στη διαδήλωση του ΕΑΜ, που είχε οργανωθεί ως δυναμική απάντηση στο τελεσίγραφο της κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου την 1η Δεκεμβρίου 1944 για τον αφοπλισμό όλων των ένοπλων ομάδων της Αριστεράς. Η αντίδραση του ΚΚΕ συνδυάστηκε με μεγάλη απεργία στις δημόσιες υπηρεσίες.

               Ξαφνικά η Ελλάδα, βρέθηκε στο κέντρο του ενδιαφέροντος των διπλωματικών αντιπροσωπειών της Αθήνας. Ειδικά οι Βρετανοί, που διέθεσαν στρατεύματα και είχαν άμεση ανάμιξη στις μάχες, που μαίνονταν στους δρόμους της πρωτεύουσας. Ο πληθυσμός της Αθήνας βρέθηκε ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά, αλλά και σε ελλείψεις βασικών αγαθών. Πείνα και φόβος συμπλήρωναν το εφιαλτικό σκηνικό, των επιλεκτικών δολοφονιών και πολυάριθμων απαγωγών ομήρων.

               Ταυτόχρονα με τις άγριες μάχες στους δρόμους της Αθήνας, η χώρα αντιμετώπιζε και πολιτική αστάθεια.

Η πρόωρη προσφυγή στις κάλπες το 1977

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

https://www.kathimerini.gr/society/561716212/i-proori-prosfygi-stis-kalpes-to-1977/

*27 Οκτωβρίου 1977. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μιλάει στην προεκλογική συγκέντρωση της Νέας Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη. Το αποτέλεσμα της κάλπης έδωσε την πρώτη θέση στη Ν.Δ. με ποσοστό 41,84%, το οποίο, με την ενισχυμένη αναλογική, μεταφράστηκε σε ευρεία πλειοψηφία 171 εδρών. Φωτ. ΙΔΡΥΜΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ

 

*Το φθινόπωρο του 1977 συμπληρώνονταν

τρία χρόνια από τη διεξαγωγή των πρώτων εκλογών

 μετά την κατάρρευση της δικτατορίας

και την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

 

 

Του κ. ΑΝΤΩΝΗ ΚΛΑΨΗ

 

Το φθινόπωρο του 1977 συμπληρώνονταν τρία χρόνια από τη διεξαγωγή των πρώτων εκλογών μετά την κατάρρευση της δικτατορίας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Με βάση το Σύνταγμα, η Βουλή που είχε προκύψει από αυτές είχε ακόμα έναν χρόνο ζωής. Ωστόσο, ήδη από το καλοκαίρι του 1977, είχαν αρχίσει να πυκνώνουν οι φήμες ότι η προσφυγή στις κάλπες θα επισπευδόταν με πρωτοβουλία της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Λίγο μετά τα μέσα Αυγούστου, η φημολογία απέκτησε υπόσταση όταν δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες η είδηση ότι ο Καραμανλής είχε μεν διαβεβαιώσει τον πρόεδρο της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ) Ηλία Ηλιού πως δεν σκόπευε να αιφνιδιάσει την αντιπολίτευση, αλλά από την άλλη είχε προσθέσει πως δεν ήταν δυνατόν να δεσμευτεί για τον ακριβή χρόνο διεξαγωγής των εκλογών, ο οποίος θα προσδιοριζόταν ανάλογα με τις ευρύτερες εξελίξεις. Στην πραγματικότητα, επομένως, ο πρωθυπουργός όχι απλώς άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, αλλά σχεδόν τις προδιέγραφε.

Το σχέδιο Άτσεσον για το Καστελλόριζο

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

 https://www.kathimerini.gr/politics/561094246/to-schedio-atseson-gia-to-kastellorizo/

*Ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Αμερικανός πρόεδρος Λίντον Τζόνσον κατά την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον, 23-27 Ιουνίου 1964.

Γράφει ο κ. Παύλος Παπαδόπουλος

        «Η [ελληνική] προσφορά του Καστελλόριζου στην Τουρκία δεν μπορεί να θεωρηθεί πολύ γενναιόδωρη. Το νησί είναι γενικά άγονο, δεν έχει κάποιο σημαντικό αγροτικό ή βιοτεχνικό τομέα και υποστηρίζει έναν μειούμενο πληθυσμό. Διαθέτει ένα μικρό προστατευμένο λιμάνι αλλά δεν είναι εξοπλισμένο με εγκαταστάσεις επισκευής πλοίων, αποθηκών ή ανεφοδιασμού. [Επίσης] το Καστελλόριζο δεν είναι κατάλληλο για εγκαταστάσεις αεροπορίας».

        Η παραπάνω παράγραφος αποτελεί τμήμα της απόρρητης αναφοράς της CIA για το Καστελλόριζο που συντάχθηκε τον Αύγουστο του 1964, στο αποκορύφωμα των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, και αφορούσε την ελληνική πρόταση να δοθεί στους Τούρκους το Καστελλόριζο με αντάλλαγμα μια λύση που θα οδηγούσε στην Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Οι Αμερικανοί πήγαιναν πολλά βήματα πιο πέρα και όπως επιβεβαιώνουν αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA και του Λευκού Οίκου, εξέταζαν το ενδεχόμενο ανταλλαγής πληθυσμού μεταξύ Δωδεκανήσων και Κύπρου. Σύμφωνα με το σχέδιο αυτό, που πάντως δεν είχε τεθεί στο τραπέζι, τα Δωδεκάνησα θα περνούσαν στην Τουρκία, οι Τουρκοκύπριοι θα μετακόμιζαν εκεί και οι Έλληνες Δωδεκανήσιοι θα μετακόμιζαν στην Κύπρο…

Το άγνωστο παρασκήνιο του «Βυθίσατε το Χόρα», τον Αύγουστο του 1976

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ https://www.kathimerini.gr/politics/561068356/to-agnosto-paraskinio-toy-vythisate-to-chora-ton-aygoysto-toy-1976-k/

*Το σύνθημα «Βυθίσατε το Χόρα» προήλθε έπειτα από μυστική συμφωνία του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Ανδρέα Παπανδρέου ή ήταν μια μονομερής προτροπή του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ; Ο εξ απορρήτων του Καραμανλή, πρέσβης Πέτρος Μολυβιάτης, δηλώνει στην «Κ» ότι δεν υπήρχε καμία συνεννόηση, κάτι που αμφισβητούν συνεργάτες του Παπανδρέου. (Φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Γράφει ο κ. Παύλος Παπαδόπουλος

     Το σύνθημα «Βυθίσατε το Χόρα» προήλθε έπειτα από μυστική συμφωνία του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Ανδρέα Παπανδρέου ή ήταν μια μονομερής προτροπή του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ; Ο εξ απορρήτων του Καραμανλή, πρέσβης Πέτρος Μολυβιάτης, δηλώνει στην «Κ» ότι δεν υπήρχε καμία συνεννόηση, κάτι που αμφισβητούν συνεργάτες του Παπανδρέου.

     Τον Αύγουστο του 1976, η κυβέρνηση Καραμανλή βρέθηκε αντιμέτωπη με την πρώτη κρίση με την Τουρκία μετά την εισβολή στην Κύπρο. Η κρίση εκδηλώθηκε με την έξοδο του ερευνητικού πλοίου «Χόρα» στο Αιγαίο, βορειοανατολικά της Λέσβου. Ο Ανδρέας Παπανδρέου υποστήριξε δημοσίως ότι η Ελλάδα έπρεπε να δώσει μια στρατιωτική απάντηση. Γνώριζε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ότι ο Παπανδρέου θα δήλωνε «Βυθίσατε το Χόρα»; Είχαν συνεννοηθεί τηλεφωνικά προκειμένου να σταλεί στην Τουρκία ένα σκληρό μήνυμα που δεν θα μπορούσε να στείλει ο ίδιος ο πρωθυπουργός;

     Το «Βυθίσατε το Χόρα» έχει εξελιχθεί σε νεοελληνικό αρχέτυπο που ανασύρεται από τη μνήμη κάθε φορά που εκδηλώνεται μια νέα κρίση. Ήταν μια μυστική κοινή πρωτοβουλία των δύο ηγετών ή μια μονομερής ενέργεια του Παπανδρέου; Μιλώντας στην «Κ» ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, πρέσβης Πέτρος Μολυβιάτης δηλώνει κατηγορηματικά ότι δεν υπήρξε καμία συνεννόηση, υπογραμμίζοντας ότι την Παρασκευή 6 Αυγούστου 1976 ο Καραμανλής δεν μίλησε τηλεφωνικά με τον Παπανδρέου. Ο Παπανδρέου μίλησε μόνον με τον ίδιο τον κ. Μολυβιάτη, ο οποίος ήταν ο στενότερος συνεργάτης του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου ιδρύει το ΠΑΣΟΚ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ https://www.kathimerini.gr/1073578/gallery/epikairothta/politikh/o-andr-papandreoy-idryei-to-pasok

*Ο Ανδρέας Παπανδρέου με τη «Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη» στο χέρι ανακοινώνει την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ. Πίσω τους διακρίνονται ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος, η Αμαλία Φλέμινγκ και η Σύλβα Ακρίτα.

Του κ. ΣΠΥΡΟΥ ΔΡΑΊΝΑ*

Με τρόπο αιματηρό, η τουρκική απόβαση στην Κύπρο στις 20 Ιουλίου 1974 απέδειξε την εγκληματική απερισκεψία της απόφασης του «αόρατου δικτάτορα» Δημητρίου Ιωαννίδη να ανατρέψει τον Κύπριο πρόεδρο, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. 
Στον απόηχο της τουρκικής εισβολής, η χούντα του Ιωαννίδη δεν άντεξε τις συνέπειες των πράξεών της. Και την ίδια τη μέρα της εισβολής, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ως αρχηγός του Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος (ΠΑΚ), εξέδωσε μια ανακοίνωση για να προετοιμάσει τους οπαδούς του για τις επικείμενες εξελίξεις. «Ο αγώνας πρέπει να συνεχιστεί με όλα τα μέσα», δήλωσε, «όποιο και αν είναι το νέο προσωπείο, όποια και αν είναι η νέα νατοϊκή φρουρά που θα εγκαταστήσει στην Αθήνα η Ουάσιγκτον για να επιφέρει την εκτόνωση της αγανάκτησης του ελληνικού λαού».
Αυτή η ανακοίνωση συμβάδιζε σε γενικές γραμμές με τις επιφυλάξεις των εμπλεκόμενων σε αντιστασιακές οργανώσεις σχετικά με την ενδεχομένη πολιτική αλλαγή. Οπως θα γράψει ο Κώστας Σημίτης, όταν στις 23 Ιουλίου κυκλοφόρησε η είδηση ότι κλήθηκαν εκπρόσωποι του πολιτικού κόσμου από τον «πρόεδρο» της χούντας για να αντιμετωπιστεί η αναδυόμενη κρίση εξουσίας, υπήρχε ο φόβος «μήπως προέκυπτε ένα άλλο πείραμα τύπου Μαρκεζίνη», δηλαδή, μία απόπειρα μεταμφίεσης της χούντας με πολιτική ενδυμασία. Κατά τον Σημίτη, «μετά την απόφαση για επάνοδο του Καραμανλή, σημειώθηκε ραγδαία αλλαγή του κλίματος».

Η επιστροφή του Ανδρέα Παπανδρέου

 ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ   https://www.kathimerini.gr/1071320/gallery/epikairothta/ellada/h-epistrofh-toy-andrea-papandreoy

*16 Αυγούστου 1974. Θριαμβευτική υποδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου στο αεροδρόμιο. Στα αριστερά του ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος.

Του κ. ΣΠΥΡΟΥ ΔΡΑΪΝΑ*

Στις 2 Οκτωβρίου 1970 ο Μέλβιν Λερντ, υπουργός Αμύνης των ΗΠΑ, ήταν ο πρώτος υψηλόβαθμος Αμερικανός αξιωματούχος που θα επισκεφθεί την Ελλάδα μετά το πραξικόπημα του 1967. Η επίσκεψη σφράγισε τη νέα πολιτική της κυβέρνησης Νίξον που παρέχει, παρά τις συνεχιζόμενες ενστάσεις από το Κογκρέσο και τις σκανδιναβικές χώρες του ΝΑΤΟ, την άνευ όρων πολιτική υποστήριξη των ΗΠΑ στο καθεστώς των συνταγματαρχών.

Σύμφωνα με τη μεταγενέστερη αξιολόγηση ενός αξιωματούχου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η επίσκεψη «θα έχει ως αποτέλεσμα να πείσει τους Έλληνες, κάθε πολιτικής πεποίθησης, ότι οι ΗΠΑ επιτέλους έχουν βρει το είδος καθεστώτος στην Ελλάδα με το οποίο προτιμούν να συνεργαστούν».

Για τον Ανδρέα Παπανδρέου, η επίσκεψη του Λερντ είχε διαφορετικό αντίκτυπο. Επικύρωσε τις πιο απαισιόδοξες πεποιθήσεις του για την ελληνική υπόθεση. Σε σχέση με τον πολιτικό κόσμο, οριστικοποιήθηκε ο διαχωρισμός του από τους υπόλοιπους πρωταγωνιστές του αντι-χουντικού στρατοπέδου. Από τη μεριά τους, οι περισσότεροι πολιτικοί αντίπαλοι της χούντας- από τους βασιλόφρονες αξιωματικούς, όπως ο Στρατηγός Ορέστης Βιδάλης, μέχρι τους «ανανεωτικούς» αριστερούς, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης- συνέχισαν να επενδύουν τις ελπίδες τους σε μια πολιτική λύση «εκ των άνω» με ηγέτη τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και με τη στήριξη ή έστω την ανοχή των ΗΠΑ.

Ο θάνατος του Γεωργίου Παπανδρέου

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

http://www.kathimerini.gr/938492/article/epikairothta/ellada/o-8anatos-toy-gewrgioy-papandreoy

*Οι λαϊκές εκδηλώσεις οδύνης στην κηδεία του Γ. Παπανδρέου αποτέλεσαν την πρώτη μαζική αντιστασιακή πράξη.

Γράφει ο κ. ΓΙΑΝΝΗΣ Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΟΣ*

       «Όλα πήγαιναν θαυμάσια έως τις 2.05 π.μ., οπότε ενεφανίσθη εγκεφαλικό επεισόδιο. Εν συνεχεία και εις διάστημα 10΄-15΄ όλα τελείωσαν». Με αυτή τη λιτή δήλωση ο προσωπικός γιατρός του Δ. Μπάκαλος ανακοινώνει την 1η Νοεμβρίου 1968 στις 3 π.μ τον θάνατο του Γεωργίου Α. Παπανδρέου.

Μία από τις πολιτικά κυρίαρχες προσωπικότητες του αιώνα απέρχεται... Πρωθυπουργός οκτώ μήνες πριν και τρεις μήνες μετά την απελευθέρωση. Ενάμιση μήνα το 1963 και 16 το 1964-65. Έχει εισαχθεί στον «Ευαγγελισμό» στις 25 Οκτωβρίου με γαστρορραγία. Στις 30 αποφασίζουν οι διευθυντές της Β΄ και της Γ΄ Χειρουργικής Κλινικής, παρισταμένου και του Γ. Μαύρου. Υποβάλλεται σε εγχείρηση. Αντέχει μία εβδομάδα. Την ώρα του θανάτου του παρευρίσκονται ο γιατρός Α. Κοκκέβης, τ. υπουργός, ο Αντ. Σταυρόπουλος, αγαπητός εξάδελφός του, ο οποίος φέρει και το «κανονικό» επώνυμο της οικογένειας, καθώς και η πιστή οικονόμος του Χρυσούλα. Καταφθάνουν δε οι στενοί συνεργάτες του Μανουσάκης, Μοθωνιός, Καχριμάνης, Καράτσης κ.ά.

Άγνωστα ιστορικά στιγμιότυπα των τελευταίων 40 ετών

ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ

http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=920843

*Ανδρέας Παπανδρέου και Κωνσταντίνος Καραμανλής συνομιλούν στην εκδήλωση 

για τα 70 χρόνια της ΕΣΗΕΑ

*Ο Νίκος Χασαπόπουλος περιγράφει

μικρά γεγονότα που στιγμάτισαν 

την πολιτική ζωή του τόπου

στα 43 χρόνια αδιάκοπου ρεπορτάζ

Στο βιβλίο αυτό ο Νίκος Χασαπόπουλος καταγράφει με τη βοήθεια του συναδέλφου και φίλου του Γιάννη Ν. Μπασκόζου την ιστορία των μικρών γεγονότων, τη γοητεία των κρυφών πλευρών, τις αδιόρατες συμπεριφορές πολιτικών, δημόσιων προσώπων και δημοσιογράφων, τις ρωγμές στην επίσημη, καθωσπρέπει ιστορία.

Μερικές από αυτές είναι επικαιρικές, άλλες συμβολικές και κάποιες παραδειγματικές. Είναι αυτές που πιο πολύ τον γοήτευαν στο καθημερινό ρεπορτάζ. Τι περιείχε το αμάξι του Μπους, πώς προετοίμασε τον τάφο του ένας μεγάλος ηγέτης, μερικά επικίνδυνα ρουσφέτια, πώς ήταν η πρώτη συνέντευξη με τον πιο απόμακρο ηγέτη των ελληνικών μέσων, παρασκήνιο από κραυγαλέες δημοσιογραφικές γκάφες, εμμονές και κρυφά χαρίσματα ανθρώπων της πολιτικής και της δημοσιογραφίας, και άλλα πολλά. Σημαντικό τμήμα στο βιβλίο καταλαμβάνουν τα ενδότερα του «Βήματος», πρόσωπα και καταστάσεις, διευθυντές, συνάδελφοι, άνθρωποι του περιβάλλοντος της εφημερίδας και ιδιαίτερα καταγράφονται οι τελευταίοι κρίσιμοι και ψυχοφθόροι μήνες πριν από την αλλαγή ιδιοκτησίας της. Πίσω από τις λέξεις των σημειωμάτων αυτών διαφαίνονται η ψυχολογία, η ένταση, ο φόβος του λάθους, η προσοχή στη λεπτομέρεια, αυτό που ο συγγραφέας ονομάζει «η αγωνία του ρεπόρτερ»...

Κωνσταντίνος Μητσοτάκης: Αφηγήσεις μιας ζωής στην πολιτική

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

  http://www.kathimerini.gr/933195/gallery/epikairothta/politikh/kwnstantinos-mhtsotakhs-afhghseis-mias-zwhs-sthn-politikh

 *Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης σε δεξίωση στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία» με τον διπλωμάτη Τζώνυ Σωσσίδη, ο οποίος διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο στα γεγονότα του 1965.

Το βιβλίο «Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης με τα δικά του λόγια» βασίζεται σε πολύωρες συνεντεύξεις του Αλέξη Παπαχελά με τον Μητσοτάκη. Πρόκειται για αποκαλυπτικό κείμενο, καθώς ο βετεράνος πολιτικός μίλησε για πρόσωπα και πράγματα με τρόπο ωμό και καθαρό. Οι συνεντεύξεις έγιναν, άλλωστε, με τη δέσμευση του συγγραφέα ότι δεν θα δημοσιοποιηθούν πριν από τον θάνατο του Μητσοτάκη και πως επίσης δεν θα υπήρχαν περικοπές ή αλλοιώσεις στα λεγόμενά του. Ο λόγος του πρώην πρωθυπουργού ρέει σαν αφήγημα και καταφέρνει να εξηγήσει σκοτεινές και περίπλοκες πτυχές ταραγμένων δεκαετιών.

Το απόσπασμα του βιβλίου που δημοσιεύει η «Κ» αναφέρεται σε ένα επεισόδιο ανάμεσα στον Μητσοτάκη, που ήταν υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου το 1964, και τον τότε πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου. Ο Μητσοτάκης επισημαίνει τον κίνδυνο να δημιουργηθεί δημοσιονομικό έλλειμμα, ενώ ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε αφήσει πλεόνασμα στο δημόσιο ταμείο πριν χάσει τις εκλογές. Πρόκειται για εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο, καθώς με τη διήγησή του ο Μητσοτάκης το συνδέει με την κλιμάκωση της αντιπαράθεσής του με τον Ανδρέα Παπανδρέου, που μόλις είχε εμφανισθεί στην πολιτική σκηνή, αλλά και τα όσα ακολούθησαν πολύ μετά, όταν το ΠΑΣΟΚ ήλθε στην εξουσία.

Η φυλάκιση του Ανδρέα Παπανδρέου

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ    http://www.kathimerini.gr/922542/article/epikairothta/politikh/h-fylakish-toy-andrea-papandreoy

*24 Δεκεμβρίου 1967. Μετά την απελευθέρωσή του, ο Ανδρέας Παπανδρέου φθάνει στο σπίτι του. Από αριστερά, η μητέρα του Σοφία Μινέικο, τα παιδιά του Νίκος, Γιώργος, Ανδρέας και Σοφία, η σύζυγός του Μαργαρίτα και ο Γιώργος Κατσιφάρας. Πίσω από τον Ανδρέα, ο Αντώνης Στρατής.

Του κ. ΣΠΥΡΟΥ ΔΡΑΪΝΑ*

Στην ταραχώδη πολιτική καριέρα του Ανδρέα Παπανδρέου, η σύλληψή του τις πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου 1967 αποτελούσε «ώρα μηδέν». Στα τρία χρόνια που προηγήθηκαν, ο αμφιλεγόμενος πολιτικός αναδείχθηκε σε κεντρικό παράγοντα στις εκρηκτικές πολιτικές συγκρούσεις- με τη μοναρχία, τις αμερικανικές διπλωματικές και μυστικές υπηρεσίες και τις συνωμοτικές ομάδες Ελλήνων αξιωματικών- οι οποίες κατέληξαν στη βίαιη ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος της χώρας. Η απομόνωσή του στις Φυλακές Αβέρωφ, όπου θα μείνει για σχεδόν εννέα μήνες, του στέρησε το κεντρικό στοιχείο της ταυτότητάς του ως κινητήριας δύναμης στα πολιτικά δρώμενα.

Παραδόξως, η ίδια η πολιτική ακινητοποίηση του Παπανδρέου τον καθιστούσε σημαντικό παράγοντα στις πολιτικές διεργασίες που θα καθόριζαν τη μοίρα της παπαδοπουλικής χούντας στον πρώτο χρόνο της στην εξουσία, ιδιαίτερα στις ζωτικής σημασίας σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μάλιστα, από τις πρώτες ώρες μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, η σύλληψη του Ανδρέα Παπανδρέου υπήρχε αγκάθι στο πλευρό της κυβέρνησης Τζόνσον των ΗΠΑ.

Δύο βιβλία του καθηγητή Θάνου Βερέμη

 ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ  http://www.kathimerini.gr/916395/article/politismos/vivlio/proswpa-kai-epiloges-kleidia-enos-kratoys

 *21 Oκτωβρίου 1981: ο νέος πρωθυπουργός της χώρας Ανδρέας Παπανδρέου ανταλλάσσει χειραψία με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή, αμέσως μετά την ορκωμοσία της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.

Γράφει ο κ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ*

Επιτέλους, γράφονται ξανά πολιτικές βιογραφίες! Ύστερα από αρκετές δεκαετίες κυριαρχίας μιας πολύ αξιόλογης εγχώριας ιστοριογραφίας που, επηρεασμένη κατά βάση από το γαλλικό παράδειγμα, εστίασε κυρίως στην κοινωνική και οικονομική ιστορία με μια πολύ πλούσια παραγωγή, το βλέμμα μας μοιάζει να ξαναγυρίζει σε πιο παραδοσιακά πεδία στοχασμού, όπως η πολιτική ιστορία.

Δεν είναι προφανώς αυτή η εξέλιξη άσχετη με την παρούσα συγκυρία και την ανατροπή που επέφερε στα πρότυπα ηγεσίας που είχαμε στο μυαλό μας η επέλαση της διεθνούς των λαϊκιστών, παγκοσμίως. Σε μια εποχή μιντιοκρατούμενη και διασυνδεμένη μέσω εξατομικευμένων φαντασιακών κοινοτήτων του Διαδικτύου, που η πολιτική λειτουργεί ξανά όλο και περισσότερο μέσα από προσωποποιημένες ταυτίσεις, όπως περίπου στον Μεσαίωνα, χάνοντας έτσι την ταξική ή κομματική της συνισταμένη, τα πρόσωπα και οι επιλογές τους αναδεικνύονται και πάλι σε κλειδιά για την κατανόηση της πορείας ενός κράτους και την ένταξή του στα ευρύτερα ιστορικά συμφραζόμενά του.

ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 16ης ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1964

 *Η κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου στη Βουλή

Γράφει ο Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Πατιαλιάκας

Η Κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Παναγιώτη Πιπινέλη, που είχε σχηματισθεί στις 18 Ιουνίου 1963, μετά από την παραίτηση του μέχρι τότε Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή, παραιτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1963 και προκηρύχθηκαν βουλευτικές εκλογές για τη 3η Νοεμβρίου 1963 από υπηρεσιακή κυβέρνηση με Πρωθυπουργό τον Πρόεδρο του Αρείου Πάγου Στυλιανό Μαυρομιχάλη.

Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών ήταν:  Ένωση Κέντρου 42,04% των ψήφων, έδρες 138. ΕΡΕ 39,37% των ψήφων, έδρες 130. ΕΔΑ 14,54% των ψήφων, έδρες 30 και Προοδευτικοί 3,74%, έδρες 2. Όπως συμπεραίνεται από τα αποτελέσματα η Ένωση Κέντρου χωρίς τη σύμπραξη άλλου κόμματος δεν μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση. Από την επομένη λοιπόν ο Βασιλεύς Παύλος άρχισε τις συσκέψεις με τους πολιτικούς Αρχηγούς και παρά την αρνητική άποψη του Κωνσταντίνου Καραμανλή ανέθεσε τον σχηματισμό κυβέρνησης στον Γεώργιο Παπανδρέου, παρότι δεν διέθετε την πλειοψηφία στη Βουλή.

Η άνοδος του Ανδρέα Παπανδρέου

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ http://www.kathimerini.gr/893884/article/epikairothta/ellada/h-anodos-toy-andrea-papandreoy

*Καστρί, αρχές δεκαετίας του 1960. Γεώργιος, Ανδρέας και Γιώργος Παπανδρέου. Ο Ανδρέας, εκφράζοντας τις ριζοσπαστικοποιούμενες κεντροαριστερές μάζες, κάλυψε ένα ουσιαστικό κενό στο ελληνικό πολιτικό σύστημα.

Γράφει ο κ. ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ*

Η άνοδος και η μετέπειτα εδραίωση του Ανδρέα Παπανδρέου στην ελληνική πολιτική σκηνή είναι αδιαχώριστη των γεγονότων του Ιουλίου του 1965. Αυτή την περίοδο, που σφραγίζεται από μια μεγάλη κοινωνική κινητοποίηση με άξονα το σύνθημα «ποιος κυβερνά; ο λαός ή ο βασιλιάς;», του αποδίδεται ουσιαστικά το «χάρισμα» του ηγέτη.

Με λόγο λιτό, συναισθηματικά φορτισμένο και κατανοητό από όλους, ο ηγέτης της κεντροαριστερής πτέρυγας της Ενωσης Κέντρου (Ε.Κ.) Α. Παπανδρέου δίνει τη δική του ερμηνεία για τα γεγονότα, εξηγεί την κατ’ αυτόν βασική αιτία της ελληνικής κακοδαιμονίας, προσδιορίζει με σαφήνεια τον «εχθρό του λαού», το «κατεστημένο» και τους «ξένους» και προτείνει τη δική του υπερβατική λύση του ελληνικού προβλήματος.

Οι κυβερνήσεις των «αποστατών»

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ http://www.kathimerini.gr/889980/article/epikairothta/ellada/oi-kyvernhseis-twn-apostatwn

*Η κυβέρνηση του Στέφανου Στεφανόπουλου πήρε ψήφο εμπιστοσύνης στις 24 Σεπτεμβρίου 1965 και παρέμεινε στην εξουσία έως τον Δεκέμβριο του 1966.

Γράφει ο κ. ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ*

«Απλούν και μέγα είναι το ερώτημα το οποίον έχει τεθή: Ποίος κυβερνά την Ελλάδα; Ο Βασιλεύς ή ο Λαός;». Με τα λόγια αυτά, ο πρώην πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ολοκλήρωνε τη θριαμβευτική του πορεία από το Καστρί στο κέντρο της Αθήνας, στις 19 Ιουλίου 1965, λίγες ημέρες μετά την αποπομπή του από τον βασιλιά Κωνσταντίνο και τη συνακόλουθη ορκωμοσία της πρώτης κυβέρνησης των «αποστατών» (όπως έχει επικρατήσει να ονομάζεται).

Η εν λόγω αποστροφή αντικατόπτριζε μία ευρύτερη κοινωνική δυναμική, επαναφέροντας, ακριβώς μισό αιώνα μετά, διλήμματα της περιόδου του Εθνικού Διχασμού. Η Ένωση Κέντρου, η οποία στις εκλογές του προηγούμενου έτους είχε κερδίσει 171 έδρες, βρισκόταν πλέον έναντι μιας πρωτοφανούς εσωτερικής κρίσης. Η αποχώρηση μιας πρώτης ομάδας ηγετικών στελεχών του κόμματος και η συγκρότηση της κυβέρνησης Νόβα μετέβαλε άρδην το πολιτικό σκηνικό, πυροδοτώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις. Εν μέσω υπονοιών περί ύπαρξης σχεδίων εκτροπής του πολιτεύματος, η σύγκρουση πρωθυπουργού και Στέμματος επρόκειτο να μεταβάλει τα δεδομένα σε επίπεδο κοινωνίας και πολιτικής.

ΠΩΣ ΦΘΑΣΑΜΕ ΣΤΑ ΑΙΜΑΤΗΡΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ 4ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1944

*Γωνία Πατησίων και Στουρνάρη, δίπλα στο Πολυτεχνείο.

   Γράφει ο Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Πατιαλιάκας

Από την άνοιξη του 1944, μετά από συνεχή και σκληρά πλήγματα, που υπέστησαν οι Γερμανοί σε όλα τα μέτωπα, έγινε φανερό ότι η πλάστιγγα έκλινε οριστικά υπέρ των Συμμάχων και η λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα ερχόταν σε σύντομο χρόνο.

Λόγω της βέβαιης και αναμενόμενης αποχώρησης των Γερμανικών στρατευμάτων και της απελευθέρωσης της Ελλάδας, μετά από παρέμβαση της Βρετανίας, κλήθηκε ο Γεώργιος Παπανδρέου στο Κάιρο και την 24η Απριλίου 1944 του ανατέθηκε από το Βασιλέα Γεώργιο Β΄ η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης. Πράγματι την 26η Απριλίου ο Γεώργιος Παπανδρέου ορκίσθηκε Πρωθυπουργός και στις προγραμματικές δηλώσεις του, μεταξύ των άλλων, υποσχέθηκε τον σχηματισμό Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (Ενώσεως) με τη συμμετοχή όλων των τότε πολιτικών κομμάτων και Εθνικών Aντιστασιακών Οργανώσεων.

Η απόπειρα παραπομπής Καραμανλή, το 1965

*«Σκεφθήκατε ποτέ την οδύνη που εδοκίμασα το πρωινό που τα ξένα ραδιόφωνα μετέδιδαν την είδηση ότι η ελληνική Βουλή απεφάσισε την παραπομπήν μου και μάλιστα για πράξεις ατιμωτικές; [...] Θα προτιμούσα δέκα φορές να με είχαν δολοφονήσει», έγραφε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, από το Παρίσι, στον Κωνσταντίνο Τσάτσο, στις  5 Οκτωβρίου 1966, αναφερόμενος σε ένα γεγονός που δεν λησμόνησε– και δεν συγχώρησε– μέχρι το τέλος της ζωής του.

Γράφει ο κ. ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΛΑΨΗΣ*

Το 1965 δεν είχε ξεκινήσει ευοίωνο για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα. Η διογκούμενη όξυνση των παθών δεν προμήνυε θετικές εξελίξεις. Η μετωπική αντιπαράθεση ανάμεσα στην κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου και στην αξιωματική αντιπολίτευση της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ένωσης (ΕΡΕ) αποκτούσε σταδιακά χαρακτήρα ανοικτής και ανεξέλεγκτης σύγκρουσης.

Η έλλειψη συνοχής και οι έριδες στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος περιέπλεκαν ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Η αναμόχλευση υποθέσεων του παρελθόντος θα αποδεικνυόταν η χειρότερη δυνατή τακτική για τη συνεννόηση ανάμεσα στις πολιτικές δυνάμεις εν όψει της κρίσης που θα κορυφωνόταν το καλοκαίρι του ίδιου έτους.

Προεόρτια της Ιουλιανής κρίσης του 1965

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ http://www.kathimerini.gr/880491/article/epikairothta/ellada/proeortia-ths-ioylianhs-krishs 

*19.2.1965. Στη συγκέντρωση που διοργάνωσε η ΕΡΕ στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος κάλεσε δημόσια τους βουλευτές της Ενωσης Κέντρου να συμβάλουν στην ανατροπή της κυβέρνησης του Γ. Παπανδρέου, γεγονός που επιδείνωσε την ήδη δηλητηριώδη πολιτική ατμόσφαιρα.

Γράφει ο κ. ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΛΑΨΗΣ*

Στις αρχές του 1965 η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου ταλανιζόταν από εσωτερικές αναταράξεις. Πριν ακόμα συμπληρωθεί ένας χρόνος από τη θριαμβευτική νίκη στις εκλογές του Φεβρουαρίου του 1964, η ενδοκομματική κρίση ήταν περισσότερο από εμφανής, σε βαθμό που να απειλεί την κυβερνητική συνοχή.

Η διάψευση των προσδοκιών για την εξεύρεση ενωτικής λύσης στο Κυπριακό, σε συνδυασμό με τις έριδες επιφανών στελεχών του Κέντρου (οι οποίες αποδείκνυαν ότι ο Γεώργιος Παπανδρέου ήλεγχε όλο και λιγότερο το κόμμα του), επιβάρυναν περαιτέρω το κλίμα. Την ίδια στιγμή, η ολομέτωπη αντιπαράθεση ανάμεσα στην κυβέρνηση και στην αξιωματική αντιπολίτευση την οποία συγκροτούσε η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ), με εκτόξευση εκατέρωθεν βαρύτατων κατηγοριών, δημιουργούσε ένα εκρηκτικό μείγμα που δηλητηρίαζε την πολιτική ζωή.

Η ελληνοβουλγαρική συμφωνία, του 1964

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ http://www.kathimerini.gr/876364/article/epikairothta/ellada/h-ellhnovoylgarikh-symfwnia

*Ο Γεώργιος Παπανδρέου και δεξιά του ο υπουργός Εξωτερικών Σταύρος Κωστόπουλος κατά τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου. Η προσέγγιση με τον Βούλγαρο πρόεδρο Τοντόρ Ζίβκοφ και οι πολύμηνες συνομιλίες με τον υπ. Εξωτερικών Ιβάν Μπάσεφ 

κατέληξαν σε συνεργασία των δύο χωρών.

Γράφει ο κ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Σ ΚΑΤΣΑΡΑΣ*

Τον Απρίλιο του 1976, κατά την τριήμερη επίσκεψή του στην Αθήνα (9-11 Απριλίου), την πρώτη Βούλγαρου προέδρου στην Ελλάδα, ο Τοντόρ Ζίβκοφ έτυχε θερμής υποδοχής από την πολιτειακή ηγεσία της χώρας.

Στην προσφώνησή του, κατά το επίσημο γεύμα προς τιμήν του υψηλού προσκεκλημένου, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τσάτσος εξήρε τα βήματα προόδου που σημειώθηκαν τα τελευταία έτη στη σύσφιγξη των διμερών σχέσεων και τόνισε ότι οι δύο χώρες άφηναν οριστικά πίσω τους τις παλαιές διαφορές: «Επί πολλές δεκαετηρίδες τον χώρο των Βαλκανίων μάστιζαν κηρυγμένοι και ακήρυχτοι πόλεμοι. Επί πολλά έτη οι λαοί μας βρέθηκαν αντιμέτωποι με αιματηρούς αγώνες... Σήμερα έγινε κοινή συνείδηση στους δύο λαούς μας ότι οι παλιές διαφορές παραγράφηκαν και πως, συνεργαζόμενοι φιλικά για την επίτευξη κοινών στόχων, έχουμε πολλά περισσότερα να ωφεληθούμε [...] οι νέες φιλικές σχέσεις μας θεμελιώθηκαν σε βάσεις εδραίες και μόνιμες και αναπτύσσονται έκτοτε εις όφελος και των δύο λαών μας».