Η πολιτική αντίληψη, όταν υποχρεωθήκαμε να δεχτούμε το 1922, τους όρους της Διάσκεψης των Μουδανιών και την βίαιη απώλεια της Ανατολικής Θράκης

*Οι στρατηγοί της Αντάντ, στα Μουδανιά, που καταδίκασαν την Ανατολική Θράκη. 

Από δεξιά Σαρλ Σαρπύ (Γαλλία), σερ Τσαρλς Χάρρινγκτον (Αγγλία) και Ενρίκο Μομπέλι (Ιταλία) 

 

 

*Η ρωσική ενίσχυση του Κεμάλ

*Αποκαλυπτικές αναφορές

              

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Το «Εθνικό Σύμφωνο» της Τουρκίας υπήρξε το βασικό στρατηγικό δόγμα της Τουρκίας το 1922, που συχνά αναβιώνει και σήμερα ανάμεσα στις εθνικιστικές ενέργειες του βαθέος Τουρκικού κράτους και στις ανιστόρητες κορώνες των πολιτικών της, που εκφράζουν τις θεωρίες της Γαλάζιας Πατρίδας.

               Το πνεύμα αυτό κυριάρχησε το 1922, την εποχή της καταραμένης Διάσκεψης των Μουδανιών. Είναι ενδιαφέρουσα η πολιτική αντίληψη της εποχής, όπως αυτή διαφαίνεται από τις γνώμες που εκφράζονταν όχι μόνο δημόσια, αλλά και σε υπηρεσιακό επίπεδο πίσω από τις κλειστές πόρτες.

               Στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία, έχουν διασωθεί διάφορα έγγραφα, που περιγράφουν την ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης. Μια τέτοια σταχυολόγηση θα δούμε σήμερα, επιχειρώντας να προσεγγίσουμε, με πληροφορίες, που εκφεύγουν από τις δραματικές αφηγήσεις όσων έζησαν εκείνα τα φοβέρα γεγονότα, διωγμένοι από τις πανάρχαιες εστίες τους.

Αρχικά εντοπίσαμε αναφορές κυρίως στρατιωτικών παραγόντων, που βρέθηκαν στην ευρύτερη περιοχή και ενημέρωναν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Στις 21 Σεπτεμβρίου (ν.η.) 1922 είχαμε μια συνάντηση μεταξύ δύο παραγόντων, Υπάτων Αρμοστών στην Κωνσταντινούπολη,  που εκπροσωπούσαν συμμαχικές χώρες, του ναυάρχου Μπρίστολ (Admiral Bristol) και του στρατηγού Πελλέ (General Pelle).

*Ο Αμερικανός ναύαρχος Μαρκ Λάμπερτ

Ο Μαρκ Λάμπερτ Μπρίστολ (Mark Lambert Bristol) ήταν ο Ύπατος Αρμοστής των Ηνωμένων Πολιτειών στην Κωνσταντινούπολη κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Καταστροφής το 1922. Είχε φιλοτουρκικές απόψεις και αντιπαθούσε τους Έλληνες και τους Αρμένιους της περιοχής, θεωρώντας την Οθωμανική Αυτοκρατορία και το νέο κεμαλικό καθεστώς ως πιο σημαντικούς εμπορικούς και γεωπολιτικούς εταίρους για τις ΗΠΑ.

*Ο Γάλλος στρατηγός Μωρίς Πελλέ

Ο στρατηγός Μωρίς Πελλέ διετέλεσε Ύπατος Αρμοστής της Γαλλικής Δημοκρατίας στην Κωνσταντινούπολη από τον Ιανουάριο του 1921. Είχε τον βαθμό του πρέσβη και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις διπλωματικές και στρατιωτικές εξελίξεις της περιόδου εκείνης στην περιοχή, καθώς και στην ανακωχή των Μουδανιών το 1922. Υπέγραψε την ανακωχή εκ μέρους της Γαλλίας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Στη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) ήταν ο επικεφαλής της γαλλικής αντιπροσωπείας.

Ο Γάλλος στρατηγός, είχε επιστρέψει το βράδυ της 21ης Σεπτεμβρίου 1922 από τη Σμύρνη και ανέφερε ότι η κατάσταση είχε… βελτιωθεί σημαντικά κατά τις τελευταίες δύο ή τρεις τελευταίες ημέρες. Τα τραμ- έλεγε- λειτουργούσαν και οι πρόσφυγες είχαν μεταφερθεί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην περιοχή γύρω από την πόλη!!! Διέθεταν ελάχιστα τρόφιμα.

Ο ναύαρχος Μπρίστολ, ενημέρωσε τον στρατηγό Πελλέ ότι, κατά τη διάρκεια της απουσίας του, είχε συζητήσει τα τρέχοντα φλέγοντα ζητήματα με τον Βρετανό σερ Χόρας Ράμπολντ (Sir Horace Rumbold) και τον Ιταλό Ύπατο Αρμοστή  μαρκήσιο Καμίλο Γκαρόνι.

Στη συνέχεια της συνομιλίας τους ο Αμερικανός ναύαρχος επισήμανε ότι χιλιάδες πρόσφυγες είχαν ήδη μεταφερθεί στη Θράκη, ενώ ο Γάλλος στρατηγός ανέφερε επίσης ότι οι πληροφορίες που είχε λάβει από τη Ραιδεστό, σχετικά με τις ταραχές και τις… μπολσεβικικές τάσεις- όπως είπε- των ελληνικών στρατευμάτων στο λιμάνι αυτό και σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή, συνέπιπταν ουσιαστικά με εκείνες που είχε λάβει ο ναύαρχος.

*Ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος

Υπενθύμισαν οι δύο συνομιλητές επίσης, ότι  ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος, πρώην Έλληνας Ύπατος Αρμοστής στην Κωνσταντινούπολη, είχε αποσταλεί στην περιοχή, με σκοπό να αποκαταστήσει την τάξη και να αναδιοργανώσει τις εκεί κοινότητες.

 

Ο Κεμάλ απαιτεί

 

Σε ό,τι αφορά τη συνάντηση που είχε με τον Μουσταφά Κεμάλ, ο στρατηγός Πελλέ δήλωσε ότι ο Τούρκος ηγέτης, ήταν αποφασισμένος να εφαρμόσει όλες τις διατάξεις του «Εθνικού Συμφώνου» (Misak-ı Millî).

 Το «Εθνικό Σύμφωνο»- όπως είναι γνωστό- αποτέλεσε το τουρκικό εθνικιστικό πρόγραμμα, που διαμορφώθηκε το 1920 και καθόριζε τους βασικούς εδαφικούς και πολιτικούς στόχους του Tουρκικού εθνικού κινήματος. Το Misak-ı Millî παρέμεινε έκτοτε ένα βασικό διαχρονικό σημείο αναφοράς. Στη σύγχρονη Tουρκική πολιτική ρητορική, ο «Εθνικός Όρκος»- όπως αλλιώς λέγεται- συχνά μνημονεύεται από ηγέτες (όπως ο Ταγίπ Ερντογάν) ως ιδεολογικός φάρος, που υπενθυμίζει ευρύτερες ιστορικές διεκδικήσεις σε περιοχές της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Ο Κεμάλ, λοιπόν, στη συνάντηση με τον Πελλέ, υποστήριξε ότι οι Τούρκοι επιθυμούσαν έντονα να καταλάβουν «ειρηνικά» την Ανατολική Θράκη και την Κωνσταντινούπολη και ήταν πρόθυμοι να παραχωρήσουν την ελευθερία των Στενών, οι λεπτομέρειες της οποίας επρόκειτο να καθοριστούν αργότερα, σε μια επόμενη διάσκεψη. Ο Κεμάλ δήλωσε ότι, εάν αυτά τα αποτελέσματα δεν μπορούσαν να επιτευχθούν ειρηνικά, μέσω της διπλωματίας, θα πολεμούσε για να τα εξασφαλίσει.

*Εγγραφο για τη συνομιλία των Μπρίστολ και Πελλέ

Στη συνέχεια, της τόσο αποκαλυπτικής συνομιλίας τους, ο Μπρίστολ ενημέρωσε τον Πελλέ, ότι σε συνάντηση που είχε την προηγούμενη ημέρα με τον Χαμντί Μπέη, εκπρόσωπο των εθνικιστών στην Κωνσταντινούπολη, ο τελευταίος είχε δηλώσει ότι οι Τούρκοι επιθυμούσαν να απομακρυνθούν όλοι οι Έλληνες και Αρμένιοι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Όταν ο ναύαρχος του επισήμανε ότι αυτό θα επηρέαζε αρνητικά τις μελλοντικές οικονομικές συνθήκες στη Μικρά Ασία, ο Χαμντί Μπέης απάντησε ότι προτιμούσαν μικρότερη οικονομική ευημερία από μεγαλύτερο πλούτο, εφόσον αυτός θα συνοδευόταν από την παρουσία εκείνων των ανεπιθύμητων στοιχείων!!!

 

*Οι μπολσεβίκοι, ο Κεμάλ και τα… ρούβλια!!!

 

Η συνομιλία των δύο συμμαχικών παραγόντων όμως είχε και άλλα αποκαλυπτικά στοιχεία.  Όταν ρωτήθηκε ο στρατηγός Πελλέ ποια θεωρούσε ότι θα ήταν η στάση των άλλων βαλκανικών κρατών σε περίπτωση πολέμου μεταξύ Αγγλίας και Τουρκίας, εξέφρασε την άποψη ότι:

*Η Βουλγαρία πιθανότατα θα επιχειρούσε να φτάσει στο Αιγαίο Πέλαγος, αποκτώντας τη διέξοδο προς τη θάλασσα που τόσο πολύ επιθυμούσε.

*Η Γιουγκοσλαβία θα επεδίωκε να εξασφαλίσει το μερίδιό της από μια κατεστραμμένη Ελλάδα.

*Η Ρουμανία θα ήταν υπερβολικά αδύναμη για να προβάλει ουσιαστική αντίσταση σε μια εισβολή Ρώσων μπολσεβίκων από τον βορρά, μέσω της Βεσσαραβίας.

Ο Γάλλος στρατηγός πρόσθεσε ότι ο Μουσταφά Κεμάλ ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικός όταν γινόταν αναφορά στους μπολσεβίκους. Περιορίστηκε να δηλώσει ότι εκείνοι τον είχαν υποστηρίξει σε όλη τη διάρκεια του πολέμου με την Ελλάδα, παρέχοντάς του πυρομαχικά, εφόδια και χρήματα, και ότι τώρα, μετά τη νίκη του, δεν μπορούσε να παραβλέψει αυτή τη φιλική στάση!!! Ταυτόχρονα, ο Πελλέ δεν πίστευε ότι ο Μουσταφά Κεμάλ αγνοούσε τους κινδύνους που συνεπαγόταν το ενδεχόμενο να επιτρέψει στους Ρώσους να αποκτήσουν ισχυρό έρεισμα στην Τουρκία.

Ο Πελλέ πρόσθεσε ότι αντιλαμβανόταν πως μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε πλήγμα για το βρετανικό κύρος στις μουσουλμανικές κτήσεις της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, δεν θεωρούσε ότι ένας πόλεμος για ένα τόσο περιορισμένο ζήτημα, όπως η κατοχή της Ανατολικής Θράκης, δικαιολογούνταν από την πιθανή απώλεια κύρους. Πίστευε ότι το αποτέλεσμα ενός πολέμου μεταξύ της Αγγλίας και της Τουρκίας θα ήταν μια γενικευμένη σύγκρουση, στην οποία θα εμπλέκονταν οι περισσότερες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και στην οποία οι μπολσεβίκοι θα διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο.

Ο Αμερικανοί διπλωμάτες πάντως θεωρούσαν, πως κρίνοντας από τη συνομιλία του Γάλλου στρατηγού, φαίνονταν ότι πιθανότατα θα ασκούσε ισχυρές πιέσεις στην Αγγλία, προκειμένου να την αναγκάσει να αποδεχθεί τις τουρκικές απαιτήσεις και να επιτρέψει στους Τούρκους να καταλάβουν ειρηνικά την Ανατολική Θράκη και την πόλη της Κωνσταντινούπολης.

*Από τα έγγραφα για τον Μουσταφά Κεμάλ

Και άλλη συνέντευξη του Κεμάλ

 

Στις 23 Σεπτεμβρίου1922 (ν.η) ο Μουσταφά Κεμάλ Πασάς παραχώρησε συνέντευξη στον πλοίαρχο Χάλσεϊ Πάουελ (Commander Halsey Powell), κυβερνήτη του αμερικανικού πολεμικού πλοίου USS Edsall, καθώς και στον κ. Τζον Κλέιτον (John Clayton), εκπρόσωπο της εφημερίδας Chicago Tribune.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στη Σμύρνη. Κατά τη διάρκειά της, ο Μουσταφά Κεμάλ διατύπωσε και… υπαγόρευσε τις απόψεις και τους πολιτικούς του στόχους, οι οποίοι δακτυλογραφήθηκαν και παραδόθηκαν στους δύο Αμερικανούς στο τέλος της συνέντευξης. Μεγάλο μέρος της συνέντευξης αυτής αφορούσε την τύχη των Στενών των Δαρδανελίων, που αποτελούσαν σημείο τριβής με τους Άγγλους.

Ειδική αναφορά έκανε ο Κεμάλ και για τη Θράκη, με ύφος υπεροπτικό.

«Η περιοχή αυτή- είπε- κατοικείται ήδη από Τούρκους. Υπάρχει μεγάλος αριθμός Τούρκων, οι οποίοι θα εγκατέλειπαν τις κατοικίες τους εξαιτίας της ανταλλαγής των πληθυσμών. Θα ήταν ευκολότερο να εγκατασταθούν οι Έλληνες πρόσφυγες στα πρώην τουρκικά κτήματα και στις περιουσίες που θα εκκενώνονταν. Η συγκέντρωση των προσφύγων κατά μήκος του ποταμού Έβρου δεν θα δημιουργούσε κλίμα ειρήνης· αντίθετα, θα αποτελούσε μια μόνιμη εστία αναταραχής.

Η περιοχή που περιλαμβάνεται στα όρια τα οποία προτείνετε αποτελεί τμήμα της δικής μας εθνικής επικράτειας. Η μεταφορά των Ελλήνων εκεί θα είχε ως μοναδικό αποτέλεσμα να τους συγκεντρώσει μέσα στα φυσικά μας σύνορα.

Οι Έλληνες δεν έχουν κανένα απολύτως δικαίωμα στη Δυτική Θράκη. Η περιοχή αυτή δεν περιλαμβάνεται στην τουρκική εθνική επικράτεια, αλλά κατοικείται κατά πλειοψηφία από Τούρκους.

Σύμφωνα με το Εθνικό Συμβόλαιο (Misak-ı Millî), αυτή η πλειοψηφία πρέπει να εκφράσει τις επιθυμίες της σχετικά με το μέλλον της. Επομένως, μας ενδιαφέρει να της δοθεί η δυνατότητα να εκφράσει ελεύθερα τη βούλησή της.

»Τέλος, δεν θα ήταν συνετό να παραχωρηθούν στους Έλληνες νέες αποικίες, τη στιγμή που αδυνατούν να διατηρήσουν ακόμη και τη μητέρα πατρίδα τους.

-Λαμβάνοντας υπόψη τις εκτοπίσεις και τις εκτελέσεις Τούρκων στη Δυτική Θράκη κατά την περίοδο 1919–1920, εξακολουθεί να υπάρχει τουρκική πλειοψηφία σε αυτή την περιοχή; Ρωτήθηκε από τους Αμερικανούς συνομιλητές του.

-Δεν μπορούμε να συζητούμε το ζήτημα της πλειοψηφίας στη Δυτική Θράκη- απάντησε ο Κεμάλ- διότι πρόκειται για τουρκικό έδαφος. Παρά τις εκτοπίσεις, ωστόσο, είμαι βέβαιος ότι εξακολουθεί να υπάρχει τουρκική πλειοψηφία».

Η φράση «νέες αποικίες» αποδίδει την έκφραση colonies του αγγλικού πρωτοτύπου. Σαφώς χρησιμοποιείται πολιτικά, με την έννοια απόκτησης νέων εδαφών από την Ελλάδα, εγκατάστασης ή επέκτασης, και όχι κατ’ ανάγκην με τη στενή έννοια των υπερπόντιων αποικιών.

 

Γάλλοι και Ιταλοί υπέρ των Τούρκων

 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια άλλη αναφορά του ναυάρχου Μ. Ι. Μπρίστολ και του υποπλοιάρχου Μέριλ, προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η οποία συντάχθηκε επί της ναυαρχίδας «Scorpion» που ναυλοχούσε στην Κωνσταντινούπολη, στις 10 Οκτωβρίου 1922 (ν.η.).

Οι δύο αξιωματικοί του αμερικανικού Ναυτικού περιέγραφαν συνοπτικά τις περίπλοκες πολιτικές και στρατιωτικές καταστάσεις που επικρατούσαν στην Εγγύς Ανατολή.

Μετά την ολοκληρωτική ήττα και την υποχώρηση του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία, ο Μουσταφά Κεμάλ έστρεψε την προσοχή του προς την Κωνσταντινούπολη και τα Στενά. Ισχυρά τμήματα του στρατού του, στάλθηκαν προς βορρά, με κατεύθυνση αυτά τα δύο σημεία. Η πρόθεσή του, την οποία διατύπωνε χωρίς περιστροφές, ήταν να καταδιώξει τον ηττημένο στρατό πέρα από τα Δαρδανέλλια και μέσα στη Θράκη, ανακαταλαμβάνοντας την περιοχή, προτού προλάβουν οι Έλληνες να αναδιοργανώσουν τις δυνάμεις τους.

Όταν τα Δαρδανέλλια απειλήθηκαν, οι γαλλικές και οι ιταλικές δυνάμεις- στην ουσία στηρίγματα του Κεμάλ- αποσύρθηκαν, αφήνοντας περίπου 7.000 Βρετανούς στρατιώτες για να υπερασπιστούν την ουδέτερη ζώνη, όπως αυτή είχε καθοριστεί από τις τρεις Συμμαχικές Δυνάμεις στο πλαίσιο της Συνθήκης των Σεβρών.

Οι Τούρκοι υποστήριζαν ότι, εφόσον οι Σύμμαχοι είχαν επιτρέψει στο ελληνικό Ναυτικό να χρησιμοποιεί την Κωνσταντινούπολη ως βάση και να διέρχονται τα πλοία του ελεύθερα από τα Στενά και τον Βόσπορο για τη διεξαγωγή πολέμου εναντίον της Τουρκίας -ενός πολέμου απέναντι στον οποίο οι Σύμμαχοι είχαν διακηρύξει εντέχνως την ουδετερότητά τους- ήταν ασφαλώς άδικο να επιτρέπεται στους Έλληνες να κρύβονται πίσω από την ουδέτερη ζώνη και να αναδιοργανώνουν τις δυνάμεις τους, ενώ απαγορευόταν στους Τούρκους να τη διασχίσουν.

Οι Γάλλοι και οι Ιταλοί υιοθέτησαν πρώτοι την τουρκική άποψη, αφήνοντας τη Μεγάλη Βρετανία μόνη της.

Η Μεγάλη Βρετανία απηύθυνε προειδοποίηση προς τους εθνικιστές Τούρκους να μην παραβιάσουν την ουδέτερη ζώνη. Ωστόσο, οι εθνικιστικές δυνάμεις συνέχισαν την προέλασή τους, έως ότου κατέλαβαν την ασιατική ακτή των Δαρδανελλίων, με εξαίρεση το Τσανάκ Καλέ, όπου είχαν συγκεντρωθεί οι βρετανικές δυνάμεις.

Το βρετανικό επιχείρημα ήταν ότι, εάν επιτρεπόταν στους Τούρκους να περάσουν στη Θράκη, κανείς δεν θα μπορούσε να γνωρίζει μέχρι πού θα έφθαναν. Οι Βρετανοί ενίσχυσαν τις αμυντικές τους θέσεις με στρατεύματα που έφεραν από την Αίγυπτο, τη Μάλτα και την Αγγλία.

Στο Τσανάκ Καλέ, τα βρετανικά και τα τουρκικά στρατεύματα αλληλοκοιτάζονταν απειλητικά, χωρισμένα από τα συρματοπλέγματα των αμυντικών θέσεων. Η κρίση του Τσανάκ Καλέ το 1922, έφερε τις βρετανικές και τις τουρκικές δυνάμεις κοντά σε νέα στρατιωτική σύγκρουση.

Ο στρατηγός σερ Τσαρλς Χάρινγκτον, αρχιστράτηγος των βρετανικών δυνάμεων, χαρακτήρισε την κατάσταση αδιέξοδη. Έτσι, συμφωνήθηκε να πραγματοποιηθεί ανακωχή στα Μουδανιά, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η δύσκολη στρατιωτική κατάσταση.

*Με κάρα, τρένα και βαπόρια, έσπευδαν να φύγουν οι πρόσφυγες

Κατά τις συζητήσεις της 3ης, 4ης και 5ης Οκτωβρίου (ν.η.) διαπιστώθηκε ότι οι συμμαχικοί στρατηγοί πρότειναν- ως μη ώφειλαν- την αποχώρηση του ελληνικού στρατού από τη Θράκη, η οποία θα τελούσε υπό συμμαχικό έλεγχο και κατοχή!!! Ο εκπρόσωπος των Τούρκων εθνικιστών Ισμέτ Ινονού τούς ενημέρωσε, ως εκ τούτου, ότι έπρεπε να γίνει αποδεκτή η πλήρης επιστροφή της Θράκης στην Τουρκία!!!

Ο στρατηγός Σαρπύ, εκ μέρους της Γαλλίας, δήλωσε ότι ήταν έτοιμος να αποδεχθεί την πρόταση επί της αρχής (σ.σ. αυτός που το 1919 ήταν επικεφαλής της Διασυμμαχικής Θράκης στην Κομοτηνή).

Οι Βρετανοί και οι Ιταλοί αντιπρόσωποι δήλωσαν ότι είχαν εξουσιοδοτηθεί να συζητήσουν το ζήτημα αποκλειστικά με βάση τη συμμαχική κατοχή και τον συμμαχικό έλεγχο της περιοχής. Προκειμένου να δοθεί στους Βρετανούς και τους Ιταλούς αντιπροσώπους η δυνατότητα να συνεννοηθούν με τις αντίστοιχες κυβερνήσεις τους, η διάσκεψη διακόπηκε και αναβλήθηκε έως τις 6 Οκτωβρίου.

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, στις 8:20 το βράδυ της 6ης Οκτωβρίου, ο στρατηγός Μομπέλλι δήλωσε, εκ μέρους της ιταλικής κυβέρνησης, ότι η κυβέρνησή του υιοθετούσε την άποψη της επιστροφής της Θράκης στην Τουρκία, μέχρι και τη δεξιά όχθη του ποταμού Έβρου, συμπεριλαμβανομένων της Αδριανούπολης, του Καραγάτς και των οχυρώσεων στις όχθες του Έβρου. Οι συμμαχικές στρατιωτικές αποστολές και η επιτροπή ελέγχου θα έπρεπε να αποχωρήσουν αμέσως και να παραδώσουν εκ νέου την επαρχία στους Τούρκους.

Ο στρατηγός Σαρπύ επιβεβαίωσε ότι αυτή ήταν και η στάση της γαλλικής κυβέρνησης.

Εν τω μεταξύ κατά την αφήγηση των δύο Αμερικανών, ο τουρκικός στρατός είχε λάβει θέσεις σε μια γραμμή που εκτείνεται από την Κίλια στη Μαύρη Θάλασσα, έως το Γκέμπζε, στον κόλπο της Νικομήδειας (Ιζμίτ), δηλαδή αρκετά βαθιά μέσα στην ουδέτερη ζώνη. Τα βρετανικά αναγνωριστικά αεροσκάφη ανέφεραν ότι τα στρατεύματα αυτά προελαύνουν στο κέντρο, προς την κατεύθυνση του Βοσπόρου. Τα τουρκικά στρατεύματα είχαν καταλάβει πλήρως την ασιατική ακτή των Δαρδανελλίων, με εξαίρεση το Τσανάκ Καλέ. Οι Βρετανοί είχαν ήδη αρχίσει να εκκενώνουν το Τσανάκ Καλέ και να μετακινούνται προς την πλευρά της Καλλίπολης, οχυρώνοντας το Κιλίντ Μπαΐρ, απέναντι από το Τσανάκ Καλέ.

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στα Μουδανιά, η Αγγλία έσπευσε να στείλει στρατεύματα και πολεμικά πλοία. Διέθετε μια εξαιρετικά ισχυρή ναυτική δύναμη και ένα πλήρως εκσυγχρονισμένο και καλά εκπαιδευμένο στρατό, περίπου 40.000 ανδρών. Διέθετε επίσης ένα τάγμα της RAF (Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας) με περίπου 120 αεροσκάφη, από τα οποία τα 18 είχαν ήδη συγκεντρωθεί στην περιοχή.

Οι Γάλλοι και οι Ιταλοί δεν επρόκειτο να πολεμήσουν εναντίον των Τούρκων. Ωστόσο, διέθεταν αντιστοίχως 7.000 και 2.000 στρατιώτες στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμοι για τη διατήρηση της τάξης.

Οι Τούρκοι δεν διέθεταν ούτε πολεμικό ναυτικό ούτε μεταγωγικά πλοία, για τη μεταφορά του στρατού τους στη Θράκη.

Στα Μουδανιά οι Γάλλοι τάσσονταν υπέρ της αποδοχής όλων των απαιτήσεων των Τούρκων εθνικιστών, προκειμένου να αποφευχθεί ο πόλεμος με κάθε τίμημα. Θεωρούσαν ότι οι συνέπειες ενός πολέμου μεταξύ της Αγγλίας και της Τουρκίας θα οδηγήσουν σε έναν νέο Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τον οποίο η Ρωσία θα επιτεθεί στη Ρουμανία μέσω της Βεσσαραβίας, ενώ η Βουλγαρία θα συμμαχήσει με την Τουρκία, προκειμένου να ανακτήσει όσα έχασε στη Μακεδονία κατά τον πρόσφατο πόλεμο.

Η Αγγλία θεωρούσε ότι η υποχώρηση απέναντι στην Τουρκία θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για το κύρος της στην Ινδία, την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και τη Μεσοποταμία.

Ορισμένοι πίστευαν ότι, εάν επιτραπεί στους εθνικιστές να εισέλθουν στη Θράκη με τον στρατό τους, δεν θα σταματήσουν στον ποταμό Έβρο, αλλά θα επιδιώξουν τη βοήθεια της Βουλγαρίας, της Σοβιετικής Ρωσίας και, ενδεχομένως, της Γερμανίας, προκειμένου να προελάσουν προς δυσμάς.

Οι Βρετανοί ήταν εξαιρετικά δυσαρεστημένοι με τους Γάλλους.

Οι Τούρκοι πίστευαν ότι η Αγγλία προσπαθούσε να κερδίσει χρόνο, ώστε να φέρει επαρκείς ενισχύσεις για να διατηρήσει υπό τον έλεγχό της την Κωνσταντινούπολη και τα Στενά. Δεν πίστευαν ότι ο Λόιντ Τζορτζ είχε την παραμικρή πρόθεση να επιστρέψει την Κωνσταντινούπολη στους Τούρκους, σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης των Σεβρών. Υποστήριζαν ότι η πρόθεση της Αγγλίας είναι να διατηρήσει τα Δαρδανέλλια και να τα μετατρέψει σε ένα δεύτερο Γιβραλτάρ. Η έκφραση αυτή αποδίδει την αντίληψη ότι τα Δαρδανέλλια θα μπορούσαν να μετατραπούν σε στρατηγικό σημείο ελέγχου της θαλάσσιας διόδου, ανάλογο με το Γιβραλτάρ.

Κατά την άποψή τους, ο Λόιντ Τζορτζ καθυστερούσε την επίτευξη συμφωνίας όσο το δυνατόν περισσότερο, όχι μόνο για να προλάβει να φέρει ενισχύσεις, αλλά και για να προετοιμάσει τη βρετανική κοινή γνώμη υπέρ του πολέμου, καλλιεργώντας αυτή τη διάθεση μέσω της αντιτουρκικής προπαγάνδας του Τύπου και της «προσποίησής του»  ότι αγωνίζεται εναντίον της καταπίεσης των χριστιανικών μειονοτήτων από τους Τούρκους.

Θεωρούσαν τον Λόιντ Τζορτζ εχθρό τους, περισσότερο απ’ ό,τι την ίδια την Αγγλία. Έλεγαν ότι αυτός δεν είναι πλέον, παρά το φερέφωνο του Ελευθερίου Βενιζέλου και του σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ, που ήταν Ελληνικής καταγωγής διεθνής επιχειρηματίας, γεννημένος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, γνωστός κυρίως για τη δραστηριότητά του στον τομέα των εξοπλισμών.

Η αναφορά των δύο Αμερικανών αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού, παρουσίαζε τις απόψεις και τις εκτιμήσεις τους για τις προθέσεις των Βρετανών, των Γάλλων και των Ιταλών, που ήταν σύμμαχοι στην Αντάντ  και των Τούρκων. Οι σχετικές αναφορές αποτελούν μαρτυρία της πολιτικής αντίληψης της εποχής, που την πλήρωσε πολύ ακριβά η Ελλάδα.

*Απόσπασμα της επιστολής του επικεφαλής της Λεγεώνας της Εριήνης προς το πρόεδρο Γουόρεν Χάρντινγκ 

Σαν επίλογος

 

Αντί επιλόγου παραθέτω μια επιστολή, που έστειλε στο πρόεδρο των ΗΠΑ  Γουόρεν Χάρντινγκ (Warren G. Harding) ο επικεφαλής της Αμερικανικής ανθρωπιστικής οργάνωσης «Λεγεώνα της Ειρήνης» Α. Β. Μπουστάνυ, στις 11 Οκτωβρίου 1922. Ανάμεσα στα άλλα, αναφερόμενος στην Τουρκία, τόνιζε και τα ακόλουθα:

 «Πώς μπορούμε να προσφέρουμε την ηθική μας υποστήριξη σε εκείνες τις δυνάμεις που διαπίστωσαν ότι η πλειοψηφία έχει το δικαίωμα να εξοντώσει τη μειονότητα, αν όχι με κόψιμο του λαιμού, με καταστροφή και εξόντωση σπιτιών και οικογενειών. Αυτά τα διλήμματα, μαζί με την άγρια ​​ηθική, την έλλειψη κοινωνικών, εθνικών και διεθνών νόμων και προτύπων στην Τουρκία, περιπλέκουν το Ζήτημα της Εγγύς Ανατολής και δημιουργούν έναν Γόρδιο Δεσμό, που ξεπερνά την ικανότητα της επιστήμης να «αναιρέσει και να λύσει».

Ο Μπουστάνυ ως πρόεδρος της «Λεγεώνας της Ειρήνης» είχε βρεθεί σε περιοχές της Εγγύς Ανατολής και είχε τακτική επικοινωνία με υψηλόβαθμους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου των ΗΠΑ και του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, υποβάλλοντας εκθέσεις και προτάσεις για την επίλυση των πολιτικών και γεωπολιτικών ζητημάτων στην περιοχή μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

ΠΗΓΗ

*Εθνικά Αρχεία ΗΠΑ (https://catalog.archives.gov/id/536363484?objectPage=62)

 

 

 

 

 

 

 

 

Αν είχαμε την Ανατολική Θράκη, θα γλιτώναμε την πείνα της Κατοχής…

*Απόσπασμα από το υπόμνημα του πρωθυπουργού Εμμανουήλ Τσουδερού προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ, τον Ιούνιο του 1942

*Μια επισήμανση του Εμμ. Τσουδερού το 1942,

προς τον πρόεδρο τον ΗΠΑ Φρ. Ρούζβελτ

*Φοβερά φωτογραφικά ντοκουμέντα

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Η μεγάλη πείνα της Κατοχής, που κράτησε από το 1941 έως το 1944, ήταν μια από τις πιο δραματικές περιόδους της Ιστορίας με χιλιάδες νεκρούς και όπως έγραψε ο γνωστός ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ συγκρίνεται με εκείνη τη ς εποχής του Πελοποννησιακού Πολέμου, που εξολόθρευσε τους κατοίκους της Αθήνας του Περικλή. Και μόνο ένας, εκείνα τα μαύρα χρόνια θυμήθηκε, πώς αν δεν είχαμε χάσει το 1922 την Ανατολική Θράκη δεν θα υπήρχε τέτοιος λιμός.

Η πείνα της Κατοχής κατά τη διάρκεια της τριπλής κατοχής της χώρας μας από τις δυνάμεις του Άξονα υπήρξε κατά πρώτο λόγο, το αποτέλεσμα κυρίως των αυθαιρεσιών των κατακτητών. Τα περισσότερα θύματα ήταν στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας ιδιαίτερα τα δύο πρώτα χρόνια. Στην Αθήνα και στον Πειραιά, υπολογίζεται ότι οι νεκροί από τον λιμό έφτασαν τους 63.734, ενώ τα συνολικά θύματα σε όλη την Ελλάδα τους 100.000.

Είναι γνωστό, πως από τα μέσα Μαΐου του 1941, αξιωματούχοι του Γραφείου Πολεμικής Οικονομίας της Βέρμαχτ κατέσχεσαν τα διαθέσιμα εμπορεύματα και τα βιομηχανικά προϊόντα, προκειμένου να τα αποστείλουν στη Ναζιστική Γερμανία και στις δυνάμεις τους στο Βέλγιο και την Ολλανδία.

Οι παραδοσιακοί σιτοβολώνες- όπως και της Θεσσαλίας- ήταν οι εύφορες πεδιάδες της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης, που τροφοδοτούσαν με σιτάρι, ολόκληρη την χώρα προπολεμικά, το 1941- 1944, είχαν βρεθεί υπό βουλγαρική κατοχή. Οι βουλγαρικές Αρχές δεν είχαν καμία διάθεση να διοχετεύσουν την παραγωγή προς την υπόλοιπη χώρα, αλλά τη μετέφεραν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας.

Αγνοήθηκε στη Θράκη, ο Χεμινγουέι, που έκανε διεθνώς γνωστό το δράμα της βίαιης εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης

*Φωτογραφία του Έρνεστ Χεμινγουέι, από το διαβατήριο, που χρησιμοποιούσε το 1922-1923, δηλαδή τις μέρες του δράματος της Ανατολικής Θράκης. Ήταν τότε 23 ετών.

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Αναλογίζομαι πολλές φορές, πόσο άδικοι υπήρξαμε εμείς οι Θράκες, προς το πρόσωπο του Νομπελίστα λογοτέχνη Έρνεστ Χεμινγουέι, που με τις συγκλονιστικές ανταποκρίσεις του έκανε γνωστό διεθνώς, το δράμα της βίαιης εκρίζωσης του Ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης το 1922, όταν η περιοχή εκείνη, ελληνική από αρχαιοτάτων χρόνων, παραχωρήθηκε από τους συμμάχους της Αντάντ, αμαχητί στην Τουρκία.

Ορισμένοι, θυμόμαστε εκείνες τις ιστορικές ανταποκρίσεις του, αλλά κανένας από τους θεσμούς (κράτος, αυτοδιοίκηση, άλλοι φορείς κ.λπ.) δεν έχει κάνει το παραμικρό για να τιμήσει την προσφορά του μεγάλου αμερικανού συγγραφέα. Κάποιες υπενθυμίσεις για το χρέος μας αυτό, που έγιναν κατά καιρούς, από διάφορα πρόσωπα, δεν συγκίνησαν τους αρμόδιους. Ούτε σε κανένα δρόμο δόθηκε το όνομα του, ούτε σε κανένα τοπωνύμιο. Δεν στήθηκε καμιά προτομή, ούτε καμιά αναθηματική στήλη. Τίποτα…

               Και όμως, οι ανταποκρίσεις του υπήρξαν σημαντικές, επειδή αποτύπωσαν τότε το κλίμα της εποχής, την φοβερή προσφυγιά και την άδικη παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία. Και όλα αυτά τον Οκτώβριο του 1922. Από τα στοιχεία που υπάρχουν, γνωρίζουμε ότι  ο Χεμινγουέι μεταξύ 20-30 Σεπτεμβρίου 1922 ήταν στην Κωνσταντινούπολη. Στη συνέχεια από 3-11 Οκτωβρίου, βρέθηκε στα Μουδανιά. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η Ανακωχή των Μουδανιών (γνωστή και ως Συνθήκη των Μουδανιών) ήταν μια συμφωνία ανακωχής, που υπογράφηκε στις 11 Οκτωβρίου 1922 στα Μουδανιά της μεταξύ της Τουρκίας και των νικητριών δυνάμεων της Αντάντ (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία) ενώ ο εκπρόσωπος της Ελλάδας υποστράτηγος Αλέξανδρος Μαζαράκης, που έφτασε με μια σχετική καθυστέρηση, βρέθηκε προ τετελεσμένων και δεν υπέγραψε το σχετικό πρωτόκολλο.

Ο Χεμινγουέι στα μέσα Οκτωβρίου 1922 μετέβη στο Μουρατλί, σημαντικό σιδηροδρομικό  σταθμό και κατόπιν στην Αδριανούπολη απ’ όπου κατέγραψε την υποχρεωτική αποχώρηση του ελληνικού στρατού και τη βίαιη εκδίωξη των χριστιανών.  Στις 18 Οκτωβρίου 1922 φαίνεται να αναχώρησε από το σταθμό του Καραγάτς, με το τρένο  Οριάν Εξπρές με προορισμό το Παρίσι.

Αυθαιρεσίες κατά Θρακών από τους Νεότουρκους

*Νεότουρκοι

 

*Ένα «ηχηρό» και άγνωστο

 ντοκουμέντο από την Αδριανούπολη

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Οι Νεότουρκοι, υπήρξαν μια ακόμα μαύρη σελίδα στην ιστορία της καταπίεσης  των λαών, που βρέθηκαν να είναι υπόδουλοι των Οθωμανών. Λαοί, που εξαπατήθηκαν αρχικά από το σύνθημα των Νεοτούρκων “Πατρίδα, ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα” και σύντομα βρέθηκαν να αγωνίζονται να επιβιώσουν μέσα από βάρβαρες γενοκτονικές πολιτικές. Έλληνες, Αρμένιοι, Ασσύριοι και άλλες εθνικές ομάδες. Όλοι, υπήρξαν τα θύματα Γενοκτονιών, αποτέλεσμα της πολιτικής των Νεοτούρκων.

               Μια τέτοια ιστορία θα αφηγηθούμε, ελάχιστο δείγμα της βάρβαρης αντίληψης του κατακτητή και την φοβερή ιδιοτέλεια, ενός εκάστου από αυτούς.

               Σήμερα, όταν λέμε Νεότουρκοι, εννοούμε το εθνικιστικό κόμμα «Ένωση και Πρόοδος» που είχε κάνει την εμφάνισή  του στην Θεσσαλονίκη το 1908. Οι ρίζες του είναι πολύ παλαιότερες και ανάγονται στο 1876. Κύριες επιδιώξεις του κινήματος, ήταν να καταλυθεί η απολυταρχία του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β' και η εγκαθίδρυση ενός σύγχρονου κράτους, που θα μπορούσε να διατηρήσει την εδαφική ακεραιότητα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, και να αντισταθεί στις επεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Στο κόμμα αυτό εντάχθηκαν μορφωμένοι αξιωματικοί, πολιτικοί, αστοί και διανοούμενοι.

Το νεοτουρκικό κίνημα του 1908 με τις αρχικά φιλελεύθερες επαγγελίες του επηρέασε ποικιλοτρόπως την κατάσταση των αλύτρωτων Ελλήνων και οδήγησε στον τερματισμό του Μακεδονικού Αγώνα και τη δράση Ελλήνων αξιωματικών στη Μακεδονία κυρίως. Η Ελληνική κυβέρνηση ανακάλεσε τον Ιούνιο του 1908 όσους αξιωματικούς βρίσκονταν ακόμα στη Μακεδονία.

Σύντομα όμως οι Νεότουρκοι πέταξαν το υποτιθέμενο δημοκρατικό προσωπείο τους και επιχείρησαν να εκτουρκίσουν βίαια όλους τους υπόδουλους λαούς. Η πολιτική αυτή διατυπώθηκε με σαφήνεια στο πρώτο ανοιχτό συνέδριο του Κόμματος Ένωση και Πρόοδος, που έλαβε χώρα στην Θεσσαλονίκη τον Σεπτέμβριο- Οκτώβριο του 1911.

Το άγνωστο υπόμνημα του Θεμιστοκλή Σοφούλη το 1944 και τα πολιτικά παρασκήνια

*Η μεγάλη στιγμή της απελευθέρωσης. Ο Γεώργιος Παπανδρέου υψώνει την ελληνική σημαία, 

στο βράχο της Ακρόπολης

*Οι αντιθέσεις προς τον Γ. Παπανδρέου

*Η θέση μας έναντι της Βουλγαρίας

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Οι πρώτες μέρες μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον Ναζιστικό ζυγό, δεν ήταν καθόλου ανέφελες. Αυτό αποδείχθηκε άλλωστε με τα αιματηρά γεγονότα, που ξέσπασαν στις αρχές Δεκεμβρίου 1944 και έμειναν γνωστά με την ονομασία «Δεκεμβριανά». Υπενθυμίζεται ότι πρωθυπουργός της Ελλάδας είχε αναδειχθεί τότε με την αποφασιστική στήριξη των Άγγλων, ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος εισήλθε στην Αθήνα και ύψωσε την γαλανόλευκη στην Ακρόπολη, στις 13 Οκτωβρίου 1944.

Το πολιτικό και διπλωματικό κλίμα για την Ελλάδα, ήταν άκρως επιβαρυμένο. Δεν ήταν μόνο ο εμφανής εσωτερικός κίνδυνος από την πλήρη κυριαρχία σε ολόκληρη τη χώρα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ  που με υποκίνηση του ΚΚΕ απέβλεπε στην κατάληψη της εξουσίας. Ήταν και η αδύναμη διπλωματικά θέση της Ελλάδας. Εξαιτίας αυτού γεγονότος, λαμβάνονταν αποφάσεις, που την αφορούσαν, χωρίς την παρουσία της και τη γνώμη της.

Σε όλα αυτά, πρέπει να προστεθεί και η χρόνια ασυμφωνία των πολιτικών αρχηγών, που ταλάνιζε και εξακολουθεί να ταλανίζει τη χώρα. Η ασυμφωνίας αυτή μάλιστα, έγινε φανερή εκείνες τις μέρες και οφείλονταν κατά ένα μέρος στην άκαμπτη και υπεροπτική στάση του Παπανδρέου, ο οποίος στηριγμένος στην ισχύ των νικητών Άγγλων, σε πολλές και κρίσιμες περιπτώσεις απέφευγε την ενημέρωση των άλλων πολιτικών αρχηγών, ακόμα και αυτών, που προέρχονταν από την ίδια πολιτική μήτρα, τον βενιζελισμό.

Ένας από αυτούς, που διαφώνησε ευθέως με τον Γεώργιο Παπανδρέου, ήταν και ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, που έφερε τον τίτλο του αρχηγού το κόμματος των Φιλελευθέρων.

Από τις πρώτες μέρες της απελευθέρωσης, υπέβαλε υπόμνημα προς τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου. Αντίγραφά του επιδόθηκαν στην Αγγλική και την Αμερικανική πρεσβεία.

Το υπόμνημα αυτό διασώζεται στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία και παρουσιάζει ενδιαφέρον γιατί αναφέρεται κυρίως στις συνέπειες της Βουλγαροκρατίας σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και στο γεγονός ότι η Ελλάδα, δεν κλήθηκε να παραστεί στις συνομιλίες για τη συνθήκη με την ηττημένη Βουλγαρία σύμμαχο των Ναζί. Έχει ημερομηνία 10 Νοεμβρίου 1944.

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες της πρεσβείας εξέφρασαν τότε, γνωρίζοντας την εσωτερική πολιτική κατάσταση της χώρας μας, την άποψη ότι από την ανακοίνωση των όρων ανακωχής που δόθηκαν στη Βουλγαρία από τους συμμάχους, διάφορα μέλη του κόμματος των Φιλελευθέρων εξέφρασαν την αποδοκιμασία τους για τις μεθόδους με τις οποίες επιτεύχθηκαν και για την αποτυχία του κ. Παπανδρέου να ενημερώσει ακόμη και το υπουργικό του συμβούλιο για το περιεχόμενο και τις διατάξεις τους πριν τους προσφερθούν.

Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ηγέτης του κόμματος των Φιλελευθέρων και πιθανώς ο πιο ισχυρός από τους ηγέτες του παλιού βενιζελικού  κόμματος, απέστειλε υπόμνημα στον πρωθυπουργό και το παρέδωσε στη Βρετανική και την Αμερικανική Πρεσβεία.

Οι τελευταίοι στίχοι του Λορέντζου Μαβίλη στο Δρίσκο, το 1912

*Η δραματική στιγμή στο Δρίσκο. Ο Λορέντζος Μαβίλης πεσμένος στο χώμα, δέχεται τις πρώτες βοήθειες. Λίγα λεπτά μετά, παρέδωσε το πνεύμα...

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Ο Λορέντζος Μαβίλης, αποτελεί σήμερα, ένα από καλύτερα παραδείγματα ηρωικής μορφής της νεώτερης Ελλάδας. Διακρίθηκε ως ποιητής των σονέτων και ως πολιτικός, αλλά και ως εθελοντής με ανιδιοτελή προσφορά προς την πατρίδα, όταν αυτή αντιμετώπιζε δύσκολες στιγμές. Καθαγιάστηκε στην εθνική συνείδηση με τον ένδοξο θάνατό του στη μάχη του Δρίσκου του 1912.

          Ο ποιητής που ήταν Κερκυραίος, αλλά γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1860, πήρε μέρος στην επανάσταση της Κρήτης το 1896. Συμμετείχε στον ατυχή πόλεμο του 1897 ως εθελοντής. Στον πόλεμο εκείνο με δικά του χρήματα, είχε εξοπλίσει σώμα 70 Κερκυραίων εθελοντών, οι οποίοι πολέμησαν στην Ήπειρο. Ήταν μέλος της Εθνικής Εταιρείας, στην οποία τον μύησε ο Παύλος Μελάς. Σχετικές πληροφορίες διέσωσε ο φίλος του πεζογράφος Κώστας Πασαγιάννης στο περιοδικό «Γράμματα» το 1913. Εξελέγη βουλευτής στην Α΄ Αναθεωρητική Βουλή του 1910 (σ.σ. Λαυρέντιος Μαβίλης, όπως ήταν το βαφτιστικό του όνομα). Πολέμησε εθελοντικά με τους Γαριβαλδινούς στους Β Βαλκανικούς Πολέμους, αν και ήταν πρώην βουλευτής και είχε τότε ηλικία 52 ετών. Με άλλα λόγια υπήρξε ένας φωτεινός φάρος φιλοπατρίας και εθελοντισμού. Ένα παράδειγμα, από αυτά που λείπουν στις μέρες μας, τόσο πολύ. Έντονη δράση, με ανιδιοτέλεια και όραμα να στηριχθεί η αγωνιζόμενη Ελλάδα.

Οι ελληνικές «κόκκινες γραμμές» μέσα από τη δίνη του πολέμου

*Από αριστερά: Ο πρέσβης Κίμων Διαμαντόπουλος και ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας Σταύρος Θεοφανίδης στη Νέα Υόρκη (από το  The Ahepan Magazine του 1942).

 

*Η  Ομάδα Ειρηνευτικών Στόχων

των Ευρωπαϊκών Εθνών.

*Μια άγνωστη συνεδρίαση

στη Νέα Υόρκη το 1942.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Είναι γνωστό ότι σήμερα η μοναδική διαφορά που έχει η Ελλάδα με την Τουρκία σήμερα είναι ο καθορισμός της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας. Η Ελλάδα δεν προβάλλει καμιά εδαφική αξίωση, κάτι που αποτελεί πλέον πάγια θέση της χώρας μας από το 1922.

Πριν περάσουμε όμως στη ιστορική αφήγηση, ας ξεκαθαρίσουμε τους όρους ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Το ακρωνύμιο ΑΟΖ σχηματίζεται από τα αρχικά των λέξεων Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Πρόκειται για τη θαλάσσια έκταση, μέσα στην οποία ένα κράτος παράκτιο κράτος έχει δικαίωμα έρευνας ή άλλου είδους εκμετάλλευσης των πόρων, που πιθανόν να έχει εκεί η θάλασσα, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ενέργειας από το νερό και τον άνεμο. Εκτείνεται πέραν της ζώνης των χωρικών υδάτων μιας χώρας, που συνήθως είναι τα 12 ναυτικά μίλια, στα 200 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή.:

Υφαλοκρηπίδα: Πρόκειται για τη θαλάσσια ζώνη παράκτιων κρατών, που εκτείνεται στο τμήμα του θαλάσσιου βυθού και πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη μέχρι να συναντήσει βάθος 200 μέτρων. Όταν δύο κράτη έχουν θαλάσσια σύνορα σε κοντινή απόσταση όπως η Ελλάδα και η Τουρκία ακολουθείται η μέση γραμμή.

Όλα αυτά αφορούν το σήμερα. Οι κόκκινες γραμμές όμως των εθνικών διεκδικήσεων της Ελλάδας, τέθηκαν ουσιαστικά το 1922 μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Ωστόσο δεν ξεθώριασαν με το πέρασμα των χρόνων και κυρίως κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Ελλάδα βρέθηκε υπό τριπλή εχθρική Κατοχή και η κυβέρνησή της ήταν εξόριστη στο Κάιρο.

Τα έθνη που μάχονταν για την ελευθερία, δεν έπαψαν να έχουν προβληματισμούς για την μεταπολεμική κατάσταση. Ανάμεσά τους και η Ελλάδα.

       Ανεπίσημα από πολύ νωρίς είχαν αρχίσει οι επαφές των κρατών για να δημιουργηθεί μια κοινή πλατφόρμα για τις μεταπολεμικές επιδιώξεις όλων. Ήταν αυτή η πλατφόρμα που οδήγησε το 1945 στη δημιουργία του ΟΗΕ.

*Η καταστροφή της Σμύρνης. Οδυνή σελίδα της ιστορίας μας.

Η Ομάδα των Ειρηνευτικών Στόχων

 

       Μια τέτοια επιμέρους προσπάθεια είχε εκδηλωθεί από τις ΗΠΑ το 1942. Μιλάμε για την ξεχασμένη σήμερα Ομάδα για τους Ειρηνευτικούς Στόχους των Ευρωπαϊκών Εθνών.

Η Ομάδα αυτή πραγματοποίησε σειρά συνεδριάσεων για να εξετάσει τους ειρηνευτικούς στόχους των ελεύθερων εθνών μετά τη λήξη του πολέμου. Η δέκατη τέταρτη συνεδρίασή της, έγινε τη Δευτέρα 16 Μαρτίου 1942, στην οδό Ι-5 East 65th Street, της Νέας Υόρκης και αφορούσε τους στόχους και τις προσδοκίες της Ελλάδας.

Παραβρέθηκαν οι  Hamilton Fish Armstrong, εισηγητής- πρόεδρος, καθώς και οι Mose L. Never ερευνητής, Frank Altschu, Illiam Diebold Jr., Allen W. Dulles, Grayson Kirk, Tracy B. Kittredge, Illia P. Maddox, H. Mallory, James G. McDonald, Philip E. Moselv, R. Sharp, George N. Shuster, G. Stine.

 Kαλεσμένοι εκείνης της βραδιάς ήταν ο Σταύρος Θεοφανίδης, υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας της Ελλάδας και ο Κίμων Π. Διαμαντόπουλος, πρεσβευτής της Ελλάδας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρουσιάζοντας τους καλεσμένους της βραδιάς, τον Σταύρο Θεοφανίδη, υπουργό Εμπορικής Ναυτιλίας, και τον Κίμωνα Διαμαντόπουλο, που είχε διατελέσει παλαιότερα πρεσβευτής της Ελλάδας στη Βουλγαρία το 1935) στη Μόσχα το 1950 στην Αλβανία και αλλού, ο πρόεδρος Άρμστρονγκ αναφέρθηκε στην προσωπικότητά τους και στους μεταπολεμικούς στόχους της κατεχόμενης Ελλάδας.

Πώς βρέθηκε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία, από τον πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, το 1945!!!

*Το έγγραφο της OSS, που έθετε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Το Διδυμότειχο, ο μητροπολίτης του Ιωακείμ (κατά κόσμον Σιγάλας) αξιωματικοί και ηγετικές προσωπικότητες της πόλης, βρέθηκαν μετά την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό, να κατηγορούνται- και αυτό είναι άγνωστο- ότι ήθελαν ακόμα και να εκτελέσουν τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, ο οποίος από τα τέλη του 1943 έως την απελευθέρωση του 1944, δρούσε από την Αδριανούπολη.

Η βαριά αυτή κατηγορία, διατυπώθηκε από τον ίδιο τον Γεωργιάδη το 1945 και έφτασε στα γραφεία της OSS στην Αθήνα και είναι προφανές ότι υπηρεσιακά έφτασε τελικά στην Ουάσιγκτον. Όμως το μοναδικό στοιχείο, που προσκόμισε στην υπηρεσία του ο Γεωργιάδης, ήταν… μια κουβέντα καφενείου στην Νέα Ορεστιάδα!!!

Πριν εξιστορήσουμε την απίστευτη αυτή ιστορία, ας δούμε αρχικά τι σημαίνει OSS. Η οργάνωση αυτή ήταν η μυστική υπηρεσία των ΗΠΑ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία μεταπολεμικά εξελίχθηκε στην γνωστή μας σήμερα CIA. Ο Γεωργιάδης επιλέχθηκε λόγω της γνώσης της γλώσσας και άλλων προσόντων του και τοποθετήθηκε στην Αδριανούπολη. Του δόθηκε μάλιστα και διπλωματική κάλυψη και εμφανίζονταν ως γραμματέας του ελληνικού προξενείου.

Ο τότε διευθυντής του προξενείου Γ. Καλούτσης, με τον οποίο ο Γεωργιάδης ήρθε πολλές φορές σε ρήξη, σε έγγραφό του προς τον έλληνα πρεσβευτή Π. Ραφαήλ στην Άγκυρα, τόνιζε: «Ο διορισμός ούτος εγένετο ίνα διευκολυνθή η εγκατάστασις πράκτορος της Ο.Σ.Σ. πλησίον των τουρκικών συνόρων προς Ελλάδα και Βουλγαρίαν ίνα καταστή δυνατή εκ της επικαίρου εκείνης θέσεως, η οποία άλλως θα ήτο απρόσιτος εις αμερικανικήν υπηρεσίαν, δοθέντος ότι η Τουρκία δεν στέργει την ίδρυσιν νέων προξενείων εν Θράκη, η συλλογή πληροφοριών περί της εν Νομώ Έβρου και Βουλγαρία καταστάσεως!..».

Από τη θέση εκείνη στήριξε το αντιστασιακό κίνημα του νομού Έβρου ποικιλοτρόπως. Κυρίως με όπλα, αλλά και χρήματα, με φάρμακα και άλλα υλικά.

Ο Γεωργιάδης είχε άμεση επαφή με τους αντάρτες του Έβρου και ειδικά με τον γνωστό καπετάν Οδυσσέα, ο οποίος καταδικάστηκε από τους αντάρτες του για τα εγκλήματά του και μετά από ανταρτοδικείο εκτελέστηκε και τάφηκε στο χωριό Λευκίμη Σουφλίου. Προηγουμένως όμως είχε εκτελέσει τον ταγματάρχη Σταθάτο, που επιχειρούσε να δημιουργήσει αντάρτικο με εντολή της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Εκτέλεσε επίσης τον Πορτοκαλλίδη από τις Φέρες και την ομάδα του, συνολικά ένδεκα άτομα… Και πολλούς άλλους...

Οι σχέσεις πάντως του Ελληνοαμερικανού πράκτορα με τον πρόξενο Καμπαλούρη και το προσωπικό του προξενείου ήταν από την αρχή προβληματικές. Ο Γεωργιάδης θεωρούσε ότι όλοι ήταν όργανα των Βρετανών.

Οι μέρες της απελευθέρωσης του Έβρου το 1944. «Με σημαίες και με τραγούδια…».

*Ο κόσμος του Διδυμοτείχου γιορτάζει την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό. Η μεγαλη εκδήλωση έγινε στο γήπεδο της πόλης. Εικονίζονται ο επικεφαλής του ΕΑΜ Μιχάλης Παρασχίδης και ο υπεύθυνος ασφαλείας Ανέστης Τάσιογλου.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Απελευθέρωση της Ελλάδας από του Ναζί, άρχισε από την νομό Έβρου, το καλοκαίρι του 1944.  Είναι γνωστό ότι το Διδυμότειχο- η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε με μάχη από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ- ένιωσε τον αέρα τη λευτεριάς στις 29 Αυγούστου. Ο κόσμος ξεχύθηκε στους δρόμους με σημαίες και με τραγούδια, ανύποπτος για το δράμα του εμφυλίου που θα έρχονταν λίγο αργότερα να βυθίσει τη χώρα, σε ερείπια. Μαζί με το θάνατο, το δάκρυ, την οδύνη και το μίσος.

          Πολλοί σήμερα, αγνοούν τα γεγονότα της απελευθέρωσης και την ατμόσφαιρα που επικράτησε τότε, τους πρώτους μήνες Θα επιχειρήσουμε σήμερα να αντιληφθούμε, τι επικρατούσε τότε στον Έβρο, με βάση τις πληροφορίες που ανιχνεύονται στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ  (και στη συλλογή Vlanton). Είναι γνωστό ότι η περιοχή του νομού Έβρου, που είχε παραμείνει υπό Γερμανική κατοχή και δεν είχε παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, βρέθηκε στο ενδιαφέρον των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες με αλλεπάλληλες αναφορές , ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για τις εξελίξεις στον κρίσιμο αυτό νομό.

          Μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου 1944, o Bόρειος Έβρος συμπεριλαμβανομένων του Διδυμοτείχου, της Ορεστιάδας και του Πυθίου, είχαν απελευθερωθεί. Η πολιτική διοίκηση που ανέλαβαν οι δυνάμεις του ΕΑΜ λειτουργούσε στην αρχή ομαλά και αποτελεσματικά. Σύμφωνα με τον διοικητή των αντάρτικων δυνάμεων στο Διδυμότειχο, οι αντάρτες πολεμούσαν ακόμα κοντά στο Σουφλί ενάντια στη γερμανική φρουρά (εκτιμώμενη σε 200 άνδρες) και στις ενισχύσεις (500-600) που έφτασαν από την Αλεξανδρούπολη την 1η Σεπτεμβρίου.

Η πειθαρχία μεταξύ των ανταρτών έδειχνε να είναι καλή. Ήταν  ενθουσιώδεις και εκτελούσαν τα καθήκοντά τους πρόθυμα και δυναμικά. Ο νόμος και η τάξη επικρατούσαν σε κάθε γωνιά του Έβρου επειδή τα μέλη των επιτροπών, ήταν καλά οργανωμένα από τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, τόσο από ντόπιους όσο και από εισαγόμενους κομμουνιστές οργανωτές. Η πλειοψηφία του- έλεγαν οι Αμερικανοί- ήταν αντικομμουνιστική, αλλά ήταν ανοργάνωτη και όλοι φοβούνταν να αντιταχθούν ανοιχτά στα επιθετικά, καλά εκπαιδευμένα και πειθαρχημένα κομμουνιστικά στοιχεία. Αυτοί οι αντικομμουνιστές, ανέφεραν οι Αμερικανικές υπηρεσίες, έλπιζαν στην άφιξη των συμμάχων ώστε να μπορούν να εκφράσουν ανοιχτά τις απόψεις τους.

Οι ηγέτες των κομμουνιστών στον Έβρο,  γνώριζαν αυτή την αντίθεση και προωθούσαν μια έντονη προπαγανδιστική εκστρατεία, επαινώντας τον ρόλο που έπαιξαν κατά τις σκοτεινές μέρες της κατοχής, υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι χωρίς εξωτερική βοήθεια έδιωξαν τον εχθρό από το νομό. Η προπαγάνδα που χρησιμοποίησαν οι κομμουνιστές ήταν αληθινή και ως εκ τούτου πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί, παρατηρούσαν οι Αμερικανοί. Οι κομμουνιστές είχαν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στις οργανώσεις νεολαίας.

Τελικά ήρθαν Ρώσοι στον Έβρο και στη Βόρεια Ελλάδα, με την απελευθέρωση του 1944;

*Υποδοχή Σοβιετικών αξιωματικών στη Αλεξανδρούπολη, μετά την απελευθέρωση της πόλης από τις βουλγαρικές κατοχικές δυνάμεις, το φθινόπωρο του 1944 (Καθημερινή)

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Γύρω από τα γεγονότα της απελευθέρωσης από την Γερμανική Κατοχή, πλανάται πάντα ένα ερώτημα. Ήρθαν Ρώσοι στη Θράκη, αφού οι δυνάμεις του στρατηγού Τολμπούχιν, είχαν καταλάβει τη Βουλγαρία και ήταν εύκολο να προελάσουν και στη Βόρεια Ελλάδα;

          Είναι γνωστό ότι η απελευθέρωση με μάχες άρχισε από το Διδυμότειχο στις 29 Αυγούστου 1944, όταν έγινε η μεγάλη επίθεση των δυνάμεων το ΕΛΑΣ και η αμαχητί παράδοση της γερμανικής φρουράς των Φερών την προηγούμενη μέρα το απόγευμα.

          Οι Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ανέφεραν προς το Κάιρο, ότι από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου οι αντάρτες συνέλαβαν 284 Γερμανούς αιχμαλώτους και κατέλαβαν πυρομαχικά και όπλα από τις φρουρές του Διδυμοτείχου και των Φερών και 60 σιδηροδρομικά βαγόνια τροφίμων, τεθωρακισμένα οχήματα και άλλα 14 αυτοκίνητα. Υπολογίζεται περίπου ότι οι ένοπλοι αντάρτες στον Έβρο αριθμούσαν πλέον πάνω από 25.000 άνδρες. Οι περισσότεροι ανήκαν στον λεγόμενο εφεδρικό ΕΛΑΣ  και ήταν οργανωμένοι σε ομάδες. 

*'Ενα από τα έγγραφα που αναφέρει την παρουσία Ρώσων στρατιωτικών στη Θράκη (συλλογή Vlanton)