Αγνοήθηκε στη Θράκη, ο Χεμινγουέι, που έκανε διεθνώς γνωστό το δράμα της βίαιης εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης

*Φωτογραφία του Έρνεστ Χεμινγουέι, από το διαβατήριο, που χρησιμοποιούσε το 1922-1923, δηλαδή τις μέρες του δράματος της Ανατολικής Θράκης. Ήταν τότε 23 ετών.

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Αναλογίζομαι πολλές φορές, πόσο άδικοι υπήρξαμε εμείς οι Θράκες, προς το πρόσωπο του Νομπελίστα λογοτέχνη Έρνεστ Χεμινγουέι, που με τις συγκλονιστικές ανταποκρίσεις του έκανε γνωστό διεθνώς, το δράμα της βίαιης εκρίζωσης του Ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης το 1922, όταν η περιοχή εκείνη, ελληνική από αρχαιοτάτων χρόνων, παραχωρήθηκε από τους συμμάχους της Αντάντ, αμαχητί στην Τουρκία.

Ορισμένοι, θυμόμαστε εκείνες τις ιστορικές ανταποκρίσεις του, αλλά κανένας από τους θεσμούς (κράτος, αυτοδιοίκηση, άλλοι φορείς κ.λπ.) δεν έχει κάνει το παραμικρό για να τιμήσει την προσφορά του μεγάλου αμερικανού συγγραφέα. Κάποιες υπενθυμίσεις για το χρέος μας αυτό, που έγιναν κατά καιρούς, από διάφορα πρόσωπα, δεν συγκίνησαν τους αρμόδιους. Ούτε σε κανένα δρόμο δόθηκε το όνομα του, ούτε σε κανένα τοπωνύμιο. Δεν στήθηκε καμιά προτομή, ούτε καμιά αναθηματική στήλη. Τίποτα…

               Και όμως, οι ανταποκρίσεις του υπήρξαν σημαντικές, επειδή αποτύπωσαν τότε το κλίμα της εποχής, την φοβερή προσφυγιά και την άδικη παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία. Και όλα αυτά τον Οκτώβριο του 1922. Από τα στοιχεία που υπάρχουν, γνωρίζουμε ότι  ο Χεμινγουέι μεταξύ 20-30 Σεπτεμβρίου 1922 ήταν στην Κωνσταντινούπολη. Στη συνέχεια από 3-11 Οκτωβρίου, βρέθηκε στα Μουδανιά. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η Ανακωχή των Μουδανιών (γνωστή και ως Συνθήκη των Μουδανιών) ήταν μια συμφωνία ανακωχής, που υπογράφηκε στις 11 Οκτωβρίου 1922 στα Μουδανιά της μεταξύ της Τουρκίας και των νικητριών δυνάμεων της Αντάντ (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία) ενώ ο εκπρόσωπος της Ελλάδας υποστράτηγος Αλέξανδρος Μαζαράκης, που έφτασε με μια σχετική καθυστέρηση, βρέθηκε προ τετελεσμένων και δεν υπέγραψε το σχετικό πρωτόκολλο.

Ο Χεμινγουέι στα μέσα Οκτωβρίου 1922 μετέβη στο Μουρατλί, σημαντικό σιδηροδρομικό  σταθμό και κατόπιν στην Αδριανούπολη απ’ όπου κατέγραψε την υποχρεωτική αποχώρηση του ελληνικού στρατού και τη βίαιη εκδίωξη των χριστιανών.  Στις 18 Οκτωβρίου 1922 φαίνεται να αναχώρησε από το σταθμό του Καραγάτς, με το τρένο  Οριάν Εξπρές με προορισμό το Παρίσι.

*Το μέγαρο της εφημερίδας "Τορόντο Σταρ" στη δεκαετία του 1920

Μην ξεχνάτε τους Έλληνες

 

Το σημαντικότερο στοιχείο από τις ανταποκρίσεις του, είναι ότι ο Χεμινγουέι δεν περιορίστηκε στην απλή περιγραφή στρατιωτικών γεγονότων. Κατέγραψε και την ανθρώπινη πλευρά της εκκένωσης:

*Τη δραματική πορεία των ελληνικών οικογενειών Δυτικά, με κάθε μέσον προς τον ποταμό Έβρο για να σωθούν.

*Τα κάρα με τα λιγοστά υπάρχοντα, τα ζώα και τα παιδιά, στις ατελείωτες εκείνες πορείες, με κακές καιρικές συνθήκες.

*Την εξάντληση των στρατιωτών και των αμάχων.

* Την αβεβαιότητα των προσφύγων, για το μέλλον τους, στις εντελώς καινούργιες συνθήκες.

Σε ανταπόκριση στις Οκτωβρίου 1922, με τίτλο «A Silent, Ghastly Procession» (Μια σιωπηλή, φρικιαστική πομπή), περιέγραψε τη σιωπηλή πομπή των προσφύγων, ενώ αναφέρθηκε και στη διέλευση από τον ποταμό Έβρο.

Σε άλλη ανταπόκρισή του, που δημοσιεύθηκε λίγο αργότερα στην «Τορόντο Σταρ» του Καναδά στις 14 Νοεμβρίου 1922 με τίτλο  «Refugees from Thrace» (Πρόσφυγες από τη Θράκη) περιέγραψε  την άφιξη του στο σταθμό του Καραγάτς, αργά τη νύχτα. Ο σταθμός ήταν γεμάτος στρατιώτες, κόσμο, παιδιά, οικοσκευές, κατεστραμμένα κάρα και άφθονη λάσπη, ενώ ψιλόβρεχε. Διανυκτέρευσε στο ξενοδοχείο της Μαντάμ Μαρί, σε συνθήκες άσχημες.

Μέσα από το λογοτεχνικό του ταλέντο, ο Χεμινγουέι έδωσε συγκλονιστικές περιγραφές μιας τραυματικής περιόδου, που έμεινε ανεξίτηλη στην συλλογική εθνική μνήμη. Ένα χαρακτηριστικό δραματικό απόσπασμα, από ανταπόκρισή του, που δημοσιεύθηκε στην «Τορόντο Σταρ» στις 20  Οκτωβρίου 1922:

 «Ὁ άνδρας σκεπάζει με μια κουβέρτα την ετοιμόγεννη γυναίκα του πάνω στον αραμπά για να την προφυλάξει από τη βροχή. Εκείνη είναι το μόνο πρόσωπο, που βγάζει κάποιους ήχους [από τους πόνους της γέννας]. Η μικρή κόρη τους, την κοιτάζει με τρόμο και βάζει τα κλάματα. Και η πομπή προχωρά… Δεν ξέρω πόσο χρόνο θα πάρει αυτό το γράμμα να φτάσει στο Τορόντο, αλλά όταν εσείς οι αναγνώστες της Σταρ το διαβάσετε, να είστε σίγουροι ότι ἡ ίδια τρομακτική, βάναυση πορεία ενός λαού που ξεριζώθηκε από τον τόπο του, θα συνεχίζει να τρεκλίζει, στον ατέλειωτο λασπωμένο δρόμο προς τη Μακεδονία».

*Το δράμα της φοβερής εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης, που περιέγραψε ο Χεμινγουέι

Ο Χεμινγουέι, ήταν αφοσιωμένος στο ρεπορτάζ. Εκείνον το φοβερό  Οκτώβριο του 1922, αν και ασθενής από ελονοσία, παρακολουθούσε από κοντά την πορεία των ξεριζωμένων Ελλήνων προσφύγων και έγραψε:

«Το κυρίως σώμα της πομπής, που διασχίζει τον ποταμό  Έβρο στην Αδριανούπολη, φτάνει τα τριάντα χιλιόμετρα. Τριάντα χιλιόμετρα με κάρα που τα σέρνουν βόδια, ταύροι και λασπωμένα βουβάλια, με εξουθενωμένους, κατάκοπους άνδρες, γυναίκες και παιδιά να περπατούν στα τυφλά…».

Μέσω των ανταποκρίσεών του, γνώρισε στο παγκόσμιο κοινό της εποχής, το Θρακικό δράμα και την Μικρασιατική Καταστροφή. Με αντικειμενικότητα αποτύπωσε ένα ιστορικό γεγονός, που αναδεικνύεται μέρα με τη μέρα, σε απεγνωσμένη κραυγή διαμαρτυρίας για τα δεινά των μετακινούμενων πληθυσμών. Ὁ Χεμινγουέι γνωστοποιούσε μεταξύ άλλων και τα ολέθρια διπλωματικά και στρατιωτικά σφάλματα της ελληνικής κυβέρνησης.

Σε ανταπόκρισή του στις 3 Νοεμβρίου του 1922 περιέγραφε από το Μουρατλὶ, τον δραματικό επίλογο της προδοσίας:

«Καθώς γράφω, ο ελληνικός στρατός ξεκινάει την εκκένωση της Ανατολικής Θράκης. Οι στρατιώτες παρελαύνουν σκυθρωπά… Εγκατέλειψαν τις καμουφλαρισμένες θέσεις των πολυβόλων, τις οχυρωμένες και γεμάτες συρματόπλεγμα κορυφογραμμές, εκεί όπου είχαν σχεδιάσει να δώσουν την τελική μάχη εναντίον των Τούρκων. Αυτό είναι το τέλος της σπουδαίας ελληνικής στρατιωτικής περιπέτειας».

Σε  ένα από τα τελευταία άρθρα του στην «Τορόντο Σταρ»  έχοντας επίγνωση και των περιορισμένων δυνατοτήτων του καθημαγμένου Ελληνικού κράτους έγραφε:

«Ποιος θα θρέψει τόσο πληθυσμό; Κανένας δεν το ξέρει και μέσα στα επόμενα χρόνια, ὁ χριστιανικός κόσμος θα ακούει μια σπαρακτική κραυγή, που ελπίζω να φτάσει και ως τον Καναδά: «Μην ξεχνάτε τους  Έλληνες!».

* Ανήσυχος μια ζωή. Το 1936 αποφασίζει να καταγράψει τον Ισπανικό Εμφύλιο και το 1939 γράφει, με αφορμή τον πόλεμο αυτόν, το έργο «Για ποιον χτυπάει η καμπάνα;» που αργότερα γυρίσθηκε και σε ταινία. Πρωταγωνιστούσαν Γκάρι Κούπερ, Ίνγκριντ Μπέργκμαν, Κατίνα Παξινού, Ακίμ Ταμίροφ κλπ. Η ταινία προτάθηκε επίσης για 9 βραβεία Όσκαρ, και χάρισε στην Κατίνα Παξινού, το Όσκαρ Β΄ Γυναικείου Ρόλου.

Ρεπορτάζ με επίκεντρο τον άνθρωπο

 

Σύμφωνα με τον εγγονό του, Σον Χέμινγουεϊ, τα πολεμικά μηνύματα του παππού του «γράφτηκαν με ένα νέο στυλ ρεπορτάζ που έλεγε στο κοινό για κάθε πτυχή του πολέμου, ιδιαίτερα, και το πιο σημαντικό, για τις επιπτώσεις του στον απλό άνθρωπο, τη γυναίκα και το παιδί. Αυτό το αφηγηματικό στυλ ζωντάνεψε τις ιστορίες της ζωής των ανθρώπων στον πόλεμο».

Ο Χεμινγουέι κάλυψε εκείνα τα δραματικά γεγονότα στην Ανατολική Θράκη και έγινε μάρτυρας της δεινής κατάστασης χιλιάδων Ελλήνων προσφύγων. Κατέγραψε και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, ένα κόστος του πολέμου, που δεν είναι ορατό όταν διαδραματίζονται τα γεγονότα. Είναι ο μεταπολεμικός εκτοπισμός ολόκληρων λαών από τις εστίες τους. Τα έντονα ρεπορτάζ του έφεραν στο διεθνές προσκήνιο το δράμα του Θρακικού Ελληνισμού. 

*Ο Χεμινγουέι, τραυματίας στην Ιταλία του 1918. Είχε καταταγεί ως εθελοντής οδηγός ασθενοφόρου του Ερυθρού Σταυρού, κατά τη διάρκεια τοι Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου 

Και όμως κάποιοι τον τιμούν…

 

O Έρνεστ Χέμινγουεϊ, γεννήθηκε στις ΗΠΑ στις 21 Ιουλίου 1899 και μόλις 20 ετών περίπου, τό 1920, άρχισε να εργάζεται πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας «Τορόντο Σταρ» του Καναδά από την Ευρώπη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τραυματίσθηκε μάλιστα σε μια περίπτωση.

Η μνήμη του συγγραφέα παραμένει άσβεστη, χάρη στο Ίδρυμα Έρνεστ Χέμινγουεϊ, το οποίο ιδρύθηκε το 1965 στις ΗΠΑ, από τη Μαίρη Χέμινγουεϊ, χήρα του συγγραφέα.

Το Ίδρυμα Χεμινγουέι διοργανώνει διετή συνέδρια σε μέρη σημαντικά για τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, τόσο στις ΗΠΑ όσο και σε άλλους διεθνείς χώρους. Τα συνέδρια συνήθως πραγματοποιούνται τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο των ζυγών ετών και περιλαμβάνουν ακαδημαϊκές και δημιουργικές εργασίες που σχετίζονται με τη ζωή και το έργο του Νομπελίστα συγγραφέα. Τα συνέδρια περιλαμβάνουν επίσης εκδηλώσεις σχετικές με τη ζωή και το έργο του Χέμινγουεϊ.

Έναν αιώνα μετά την περίοδο που εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην «Τορόντο Σταρ», το Τορόντο τον τίμησε φέτος τον Ιούλιο, φιλοξενώντας για πρώτη φορά στον Καναδά, το διεθνές συνέδριο της Hemingway Society και του Κέντρου  Έρευνας Σύγχρονης Λογοτεχνίας και Πολιτισμού (MLC) του Μητροπολιτικού Πανεπιστημίου του Τορόντο, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Ουίνδσορ και άλλα πανεπιστήμια, όπως το Πανεπιστήμιο της Υόρκης και το Πανεπιστήμιο OCAD.

Περισσότεροι από 200 ερευνητές, ακαδημαϊκοί και μελετητές του έργου του νομπελίστα συγγραφέα συμμετείχαν στις εργασίες του συνεδρίου, το οποίο συνοδεύτηκε από ομιλίες, λογοτεχνικές συζητήσεις και ειδική έκθεση στην Toronto Reference Library. Στην έκθεση παρουσιάσθηκαν σπάνια τεκμήρια από την περίοδο, που ο  Χεμινγουέι εργαζόταν στην συγκεκριμένη εφημερίδα, μεταξύ των οποίων και το τελευταίο άρθρο, που δημοσίευσε τον Ιανουάριο του 1924.

*Οι ανταποκρίσεις του νομπελίστα Έρνεστ Χέμινγουεϊ το χρονικό διάστημα 1920-1922, κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα σαν βιβλίο με τίτλο «Με υπογραφή Χέμινγουεϊ» και υπότιτλο «1920- 1922 Ιταλία, Βαλκάνια, Μικρασιατική καταστροφή» (Εκδόσεις Καστανιώτη).

Στη Θράκη, υπάρχει ακόμα καιρός….

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

 

Αυθαιρεσίες κατά Θρακών από τους Νεότουρκους

*Νεότουρκοι

 

*Ένα «ηχηρό» και άγνωστο

 ντοκουμέντο από την Αδριανούπολη

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Οι Νεότουρκοι, υπήρξαν μια ακόμα μαύρη σελίδα στην ιστορία της καταπίεσης  των λαών, που βρέθηκαν να είναι υπόδουλοι των Οθωμανών. Λαοί, που εξαπατήθηκαν αρχικά από το σύνθημα των Νεοτούρκων “Πατρίδα, ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα” και σύντομα βρέθηκαν να αγωνίζονται να επιβιώσουν μέσα από βάρβαρες γενοκτονικές πολιτικές. Έλληνες, Αρμένιοι, Ασσύριοι και άλλες εθνικές ομάδες. Όλοι, υπήρξαν τα θύματα Γενοκτονιών, αποτέλεσμα της πολιτικής των Νεοτούρκων.

               Μια τέτοια ιστορία θα αφηγηθούμε, ελάχιστο δείγμα της βάρβαρης αντίληψης του κατακτητή και την φοβερή ιδιοτέλεια, ενός εκάστου από αυτούς.

               Σήμερα, όταν λέμε Νεότουρκοι, εννοούμε το εθνικιστικό κόμμα «Ένωση και Πρόοδος» που είχε κάνει την εμφάνισή  του στην Θεσσαλονίκη το 1908. Οι ρίζες του είναι πολύ παλαιότερες και ανάγονται στο 1876. Κύριες επιδιώξεις του κινήματος, ήταν να καταλυθεί η απολυταρχία του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β' και η εγκαθίδρυση ενός σύγχρονου κράτους, που θα μπορούσε να διατηρήσει την εδαφική ακεραιότητα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, και να αντισταθεί στις επεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Στο κόμμα αυτό εντάχθηκαν μορφωμένοι αξιωματικοί, πολιτικοί, αστοί και διανοούμενοι.

Το νεοτουρκικό κίνημα του 1908 με τις αρχικά φιλελεύθερες επαγγελίες του επηρέασε ποικιλοτρόπως την κατάσταση των αλύτρωτων Ελλήνων και οδήγησε στον τερματισμό του Μακεδονικού Αγώνα και τη δράση Ελλήνων αξιωματικών στη Μακεδονία κυρίως. Η Ελληνική κυβέρνηση ανακάλεσε τον Ιούνιο του 1908 όσους αξιωματικούς βρίσκονταν ακόμα στη Μακεδονία.

Σύντομα όμως οι Νεότουρκοι πέταξαν το υποτιθέμενο δημοκρατικό προσωπείο τους και επιχείρησαν να εκτουρκίσουν βίαια όλους τους υπόδουλους λαούς. Η πολιτική αυτή διατυπώθηκε με σαφήνεια στο πρώτο ανοιχτό συνέδριο του Κόμματος Ένωση και Πρόοδος, που έλαβε χώρα στην Θεσσαλονίκη τον Σεπτέμβριο- Οκτώβριο του 1911.

Το άγνωστο υπόμνημα του Θεμιστοκλή Σοφούλη το 1944 και τα πολιτικά παρασκήνια

*Η μεγάλη στιγμή της απελευθέρωσης. Ο Γεώργιος Παπανδρέου υψώνει την ελληνική σημαία, 

στο βράχο της Ακρόπολης

*Οι αντιθέσεις προς τον Γ. Παπανδρέου

*Η θέση μας έναντι της Βουλγαρίας

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Οι πρώτες μέρες μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον Ναζιστικό ζυγό, δεν ήταν καθόλου ανέφελες. Αυτό αποδείχθηκε άλλωστε με τα αιματηρά γεγονότα, που ξέσπασαν στις αρχές Δεκεμβρίου 1944 και έμειναν γνωστά με την ονομασία «Δεκεμβριανά». Υπενθυμίζεται ότι πρωθυπουργός της Ελλάδας είχε αναδειχθεί τότε με την αποφασιστική στήριξη των Άγγλων, ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος εισήλθε στην Αθήνα και ύψωσε την γαλανόλευκη στην Ακρόπολη, στις 13 Οκτωβρίου 1944.

Το πολιτικό και διπλωματικό κλίμα για την Ελλάδα, ήταν άκρως επιβαρυμένο. Δεν ήταν μόνο ο εμφανής εσωτερικός κίνδυνος από την πλήρη κυριαρχία σε ολόκληρη τη χώρα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ  που με υποκίνηση του ΚΚΕ απέβλεπε στην κατάληψη της εξουσίας. Ήταν και η αδύναμη διπλωματικά θέση της Ελλάδας. Εξαιτίας αυτού γεγονότος, λαμβάνονταν αποφάσεις, που την αφορούσαν, χωρίς την παρουσία της και τη γνώμη της.

Σε όλα αυτά, πρέπει να προστεθεί και η χρόνια ασυμφωνία των πολιτικών αρχηγών, που ταλάνιζε και εξακολουθεί να ταλανίζει τη χώρα. Η ασυμφωνίας αυτή μάλιστα, έγινε φανερή εκείνες τις μέρες και οφείλονταν κατά ένα μέρος στην άκαμπτη και υπεροπτική στάση του Παπανδρέου, ο οποίος στηριγμένος στην ισχύ των νικητών Άγγλων, σε πολλές και κρίσιμες περιπτώσεις απέφευγε την ενημέρωση των άλλων πολιτικών αρχηγών, ακόμα και αυτών, που προέρχονταν από την ίδια πολιτική μήτρα, τον βενιζελισμό.

Ένας από αυτούς, που διαφώνησε ευθέως με τον Γεώργιο Παπανδρέου, ήταν και ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, που έφερε τον τίτλο του αρχηγού το κόμματος των Φιλελευθέρων.

Από τις πρώτες μέρες της απελευθέρωσης, υπέβαλε υπόμνημα προς τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου. Αντίγραφά του επιδόθηκαν στην Αγγλική και την Αμερικανική πρεσβεία.

Το υπόμνημα αυτό διασώζεται στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία και παρουσιάζει ενδιαφέρον γιατί αναφέρεται κυρίως στις συνέπειες της Βουλγαροκρατίας σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και στο γεγονός ότι η Ελλάδα, δεν κλήθηκε να παραστεί στις συνομιλίες για τη συνθήκη με την ηττημένη Βουλγαρία σύμμαχο των Ναζί. Έχει ημερομηνία 10 Νοεμβρίου 1944.

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες της πρεσβείας εξέφρασαν τότε, γνωρίζοντας την εσωτερική πολιτική κατάσταση της χώρας μας, την άποψη ότι από την ανακοίνωση των όρων ανακωχής που δόθηκαν στη Βουλγαρία από τους συμμάχους, διάφορα μέλη του κόμματος των Φιλελευθέρων εξέφρασαν την αποδοκιμασία τους για τις μεθόδους με τις οποίες επιτεύχθηκαν και για την αποτυχία του κ. Παπανδρέου να ενημερώσει ακόμη και το υπουργικό του συμβούλιο για το περιεχόμενο και τις διατάξεις τους πριν τους προσφερθούν.

Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ηγέτης του κόμματος των Φιλελευθέρων και πιθανώς ο πιο ισχυρός από τους ηγέτες του παλιού βενιζελικού  κόμματος, απέστειλε υπόμνημα στον πρωθυπουργό και το παρέδωσε στη Βρετανική και την Αμερικανική Πρεσβεία.

*Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης

Το υπόμνημα Σοφούλη

 

Στο υπόμνημα επισημαίνεται καταρχάς ότι είναι μια μακροχρόνια συνήθεια οι Έλληνες πρωθυπουργοί να συμβουλεύονται τους αρχηγούς των διαφόρων πολιτικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων της αντιπολίτευσης, για σημαντικά θέματα εξωτερικής πολιτικής. Αυτό το έθιμο έχει ακολουθηθεί από όλες τις πρόσφατες κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης και αυτής της δικτατορίας Μεταξά. Ενόψει, ωστόσο, του γεγονότος ότι ο Παπανδρέου αγνόησε πλήρως αυτή την πρακτική, ο Σοφούλης, σύμφωνα με το υπόμνημά του, αποφάσισε να καταφύγει σε αυτό το μέσο για να γνωστοποιήσει τις απόψεις του και εκείνες του κόμματός του, σχετικά με τους όρους της ανακωχής με τη Βουλγαρία.

Τα πιο σημαντικά από τα σημεία του είναι τα εξής:

α) Από όλους τους εχθρούς της Ελλάδας, η Βουλγαρία προκάλεσε τη μεγαλύτερη ζημιά εντός της Ελλάδας. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν εκπροσωπήθηκε ούτε στην υπογραφή της ανακωχής ούτε διέθετε εκπρόσωπο στην επιτροπή, που διορίστηκε για την εφαρμογή των όρων της ανακωχής.

β) Δεν προβλέπονταν να μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις κατά της Βουλγαρίας σε περίπτωση που παραβίαζε  τους όρους της ανακωχής. Διατυπώνονταν επίσης αντιρρήσεις για τον ορισμό της Βουλγαρίας ως συνεμπόλεμου, όπως δίνεται στο άρθρο 1 του Μέρους Γ.

γ) Δεν υπάρχει ορισμός των εδαφικών αλλαγών, που κατέστησαν απαραίτητες από τη βουλγαρική επιθετικότητα. Ούτε υπήρχε καμία πρόβλεψη για στρατιωτική κατοχή από τους Έλληνες ανακτημένων εδαφών. Η Βουλγαρία εξακολουθούσε να κατέχει τμήματα της Θράκης (νομοί Ξάνθης και Ροδόπης), τα οποία σύμφωνα με τους όρους της ανακωχής αναγνωρίζονταν ως ελληνικά.

δ) Δεν υπάρχει καμία διάταξη στους όρους της ανακωχής, που να διασφαλίζει τη μελλοντική ουδετερότητα των Βουλγάρων, που ο Σοφούλης περιέγραφε ως «ο ληστής» και « ο Πρώσος των Βαλκανίων».

ε) Παρά την τρομερή καταστροφή που προκλήθηκε στο έδαφος που είπε καταλάβει η Βουλγαρία, δεν υπάρχει καμία ρήτρα που να εγγυάται την αποκατάσταση των καταστροφών που προκλήθηκαν σε ελληνικά μακεδονικά και θρακικά εδάφη.

*Το αμερικανικό έγγραφο για το υπόμνημα Σοφούλη

ζ) Ένας από τους όρους της ανακωχής πρόβλεπε ότι η Βουλγαρική επικράτεια (σε γη, θάλασσα και αέρα) θα τεθεί στη διάθεση της Ρωσικής Ανώτατης Διοίκησης. Αυτό ουσιαστικά θέτει αυτή τη χώρα, υπό την επιχειρησιακή εξουσία των Ρώσων, μια προϋπόθεση απαράδεκτη για την Ελλάδα.

η) Μια άλλη ρήτρα υπονοούσε- πάντα κατά τον Σοφούλη- ότι ο Βουλγαρικός Στρατός θα πρέπει να αποστρατευτεί ή μάλλον να μειωθεί σε ποσόστωση σε καιρό ειρήνης μόλις σταματήσουν οι εχθροπραξίες με τη Γερμανία. Ο Σοφούλης αμφισβητούσε κατά πόσον αυτό είναι ένα επαρκώς ενδελεχές μέτρο, ρωτώντας μάλιστα κατά πόσον ο Βουλγαρικός Στρατός δεν θα έπρεπε να διαλυθεί πλήρως, ώστε να μην αποτελέσει ξανά απειλή για την βαλκανική ειρήνη.

θ) Το Άρθρο 4 πρόβλεπε την απελευθέρωση και τον επαναπατρισμό των Συμμάχων αιχμαλώτων πολέμου και των πολιτικών κρατουμένων. Και ρωτούσε, πώς θα διασφαλιστεί αυτό, όταν κανένας Έλληνας δεν εκπροσωπείται στην Επιτροπή, η οποία συστάθηκε για την επιβολή των όρων της ανακωχής ( σ.σ. προφανώς είχε κατά νουν τους απαχθέντες Έλληνες, που είχαν σταλεί στα τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, τα λεγόμενα «ντουρντουβάκια).

ι) Παρόλο που οι όροι της ανακωχής πρόβλεπαν τον επαναπατρισμό των ομήρων που είχε αρπάξει η Βουλγαρία, δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη για την επανεγκατάσταση των χιλιάδων προσφύγων, που διέφυγαν από τη Θράκη και τη Μακεδονία, στην υπόλοιπη Ελλάδα, για να ξεφύγουν από τη βουλγαρική καταπίεση.

κ) Σύμφωνα με τους όρους, η Βουλγαρία έπρεπε να επιστρέψει στην Ελλάδα «σε καλή κατάσταση» οτιδήποτε είχε ληφθεί από το ελληνικό έδαφος. Και πάλι ο Σοφούλης ρωτούσε πώς θα διασφαλιστεί αυτό χωρίς την παρουσία Ελλήνων για την αξιολόγηση των επιστρεφόμενων αντικειμένων.

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες της πρεσβείας, σχολίαζαν ότι το υπόμνημα παρουσίαζε κάτι περισσότερο από ένα πρόσκαιρο ενδιαφέρον, καθώς συνόψιζε με έντονες, αλλά ψύχραιμες εκφράσεις, τα συναισθήματα πολλών μελών όχι μόνο του κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά και εκείνων των άλλων πολιτικών ομάδων, που αντιμετώπιζαν την εξωτερική πολιτική του Γεωργίου Παπανδρέου με αυξανόμενη ανησυχία. Θεωρούσαν όμως ότι από τότε που οι όροι της βουλγαρικής ανακωχής είχαν παραδοθεί και είχαν γίνει δεκτοί, δεν μπορούν να γίνουν πολλά για να αλλάξουν . Το υπόμνημα του Σοφούλη, ωστόσο, θεωρήθηκε ως προειδοποίηση για το μέλλον και σαφής υπόδειξη προς τον Παπανδρέου ότι εάν επιθυμούσε τη συνεχή υποστήριξη της συντηρητικής κοινής γνώμης, πρέπει στο εξής να συμβουλεύεται το υπουργικό του συμβούλιο και τους αναγνωρισμένους ηγέτες όλων των κομμάτων, πριν λάβει σημαντικές αποφάσεις.

Τη σχετική Έκθεση για λογαριασμό της πρεσβείας των ΗΠΑ είχε συντάξει ο υπολοχαγός RALPH E. KENT, βοηθός του Ναυτικού Ακόλουθου.

*Ένα από τα αμερικανικά έγγραφα των ημερών της απελευθέρωσης

Το παρασκήνιο έβραζε

 

Οι  μέρες της απελευθέρωσης της Ελλάδας, είχαν στοιχεία διαρκούς αναβρασμού, καχυποψίας, οξύτητα και … πολλά παρασκήνια. Η αμερικανική πρεσβεία με τις μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούσαν στενά τις εξελίξεις, αλλά τηρούσαν διακριτική στάση. Τον πρώτο λόγο είχαν οι Άγγλοι.

Έχουν ενδιαφέρον πάντως οι αναφορές που έφταναν από την Αθήνα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, γιατί δίνουν μια εικόνα της πολιτικής κατάστασης εκείνων των κρίσιμων ημερών, όπως φαίνονταν στα μάτια των συμμάχων μας. Έτσι, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές προς την Ουάσιγκτον, «η πλειοψηφία του ελληνικού λαού ανησυχούσε για το γεγονός ότι η Αμερική δεν συμμετείχε ενεργά στα ελληνικά προβλήματα». Η βρετανική πολιτική εργάζονταν μέσω του Παπανδρέου και του πρέσβη της βαθύτερα, για την επικράτηση του Βασιλιά Γεώργιου Β΄ με τις ένοπλες δυνάμεις. Οι αμερικανοί θεώρησαν μάλιστα ότι υπήρξε μεγάλη έκπληξη, που ο Άγγλος στρατηγός Σκόμπι στις 3 Νοεμβρίου, ανέλαβε τα καθήκοντα του Στρατιωτικού Διοικητή της Αθήνας.

 Η δίωξη του κατοχικού πρωθυπουργού Ιωάννη Ράλλη και των Ταγμάτων Ασφαλείας παρουσίαζε δυσκολίες λόγω του γεγονότος ότι συνεργάστηκαν με τον Παπανδρέου και τους Βρετανούς πριν από την απελευθέρωση, έλγαν οι διπλωμάτες της πρεσβείας των ΗΠΑ!!!

Στις 11 Νοεμβρίου 1944, οι Αμερικανοί ανέμεναν σύντομα την άφιξη «του Μπέη Μαυρομιχάλη» στην Αθήνα, όπως ακριβώς έγραφαν. Ο Πέτρος Μαυρομιχάλης εθεωρείτο βασιλικός και ζούσε στην Κωνσταντινούπολη. Άνθρωποι του Ιωάννη Ράλλη ισχυρίζονταν ότι έρχεται με ειδική αποστολή από τη βρετανική κυβέρνηση και ότι μετά την άφιξή του θα υπάρξουν αλλαγές στην ελληνική κυβέρνηση.

Σύμφωνα με μια άλλη αναφορά, ο στρατηγός Σκόμπι επισκέφθηκε τον καθηγητή Ζέρβα, αδελφό του στρατηγού και ηγέτη του ΕΔΕΣ, και του πρότεινε να ενταχθεί στο υπουργικό συμβούλιο. Ο καθηγητής Ζέρβας αρνήθηκε. Αναφέρονταν τότε στην Αθήνα, ότι ο στρατηγός Σκόμπι είπε πως οι Βρετανοί μέσω μιας καμουφλαρισμένης κατοχής, θα απέτρεπαν τον εμφύλιο πόλεμο και ότι η Αγγλία θα έφερνε πίσω τον Βασιλιά.

*Ο λαός πανηγύριζε στους δρόμους την αποχώρηση των Γερμανών

Κύκλοι κοντά στον Σοφοκλή Βενιζέλο διέδιδαν φήμες ότι το ΚΚΕ θα αποσχιστεί από το ΕAM στις επερχόμενες εκλογές. Ο Βενιζέλος ζήτησε επίσης από τους ηγέτες της Λέσχης Εφέδρων Αξιωματικών να βοηθήσουν στην αναδιοργάνωση του κόμματος των  Φιλελευθέρων. Απάντησαν ότι δεν πρέπει να περιμένει τη βοήθειά τους εκτός αν ήταν πρόθυμος να συνεργαστεί με το ΕΑΜ, μετέδιδαν οι άνθρωποι της πρεσβείας των ΗΠΑ προς την Ουάσιγκτον. Οι αριστεροί Βενιζελικοί υπό τον πρώην βουλευτή Κυρέλο σε συνάντηση στις 31 Οκτωβρίου αποφάσισαν να καλέσουν τον Βενιζέλο σε μια προσπάθεια να τον πείσουν να συνεργαστεί με το ΕΑΜ. Φίλοι του πρώην βουλευτή Χαβίνη διέδιδαν ότι γίνονται προετοιμασίες για μια νέα δικτατορία υπό τον Βασιλιά Γεώργιο Β΄ και τον στρατηγό Γεώργιο Βεντήρη.

Ο υπουργός Στέφανος Στεφανόπουλος προσπαθούσε να σχηματίσει μια δημοκρατική ομάδα εντός του Λαϊκού Κόμματος. Ήταν αντίθετος στη συνεργασία με το ΕΑΜ, διότι όπως έλεγε, το ΕΑΜ είχε γίνει εντελώς κομμουνιστικό.

Μία άλλη διάδοση των ημερών έλεγε, ότι μεταξύ των πλουσίων στην Αθήνα ή την Αλεξάνδρεια θα είναι ο υποψήφιος για πρωθυπουργός σε περίπτωση βασιλικής τροπής των γεγονότων. Έλεγαν οι διαδοσίες ότι… ο βασιλιάς τον εμπιστεύεται!!! Οι ίδιες ομάδες έλεγαν ότι ο Κωνσταντίνος Τσαλδάρης και ο Κωνσταντίνος Ρέντης έλαβαν πολλά χρήματα από το εξωτερικό!!! Φήμες, φήμες, φήμες…

Πάντως συνομιλίες ελάμβαναν χώρα μεταξύ του ΕΑΜ και αριστερών στοιχείων του βενιζελικού κόμματος σχετικά με πιθανή συνεργασία κατά τη διάρκεια των επικείμενων εκλογών. Ορισμένοι πρώην βουλευτές των Φιλελευθέρων αναμένονταν να ακολουθήσουν το παράδειγμα του στρατηγού Νεόκοσμου Γρηγοριάδη, του Σταμάτη  Χατζήμπεη και άλλων και να ενταχθούν στο ΕΑΜ.

Παράλληλα, Βρετανικές προπαγανδιστικές ομάδες εργάζονταν ταχύτατα για την επανίδρυση της Αγγλο-Ελληνικής Ένωσης. Σχεδίαζαν να εκδώσουν μεταφράσεις αγγλικών βιβλίων. Ελπίζουν να αναδιοργανώσουν τις οργανώσεις τύπου ΧΑΝ, ΧΕΝ, ΧΑΝΘ κ.λπ. Ενδιαφέρονταν επίσης πολύ για τα κινήματα των νέων, ειδικά για τους Προσκόπους και τις Οδηγούς. 

Οι μέρες της απελευθέρωσης του 1944, παρουσιάζουν εξαιρετικό ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς τότε υπέβοσκαν οι μεγάλες πολιτικές συγκρούσεις, που τα αποτελέσματά τους υπήρξαν τραγικά, καθώς η χώρα οδηγήθηκε στον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Τότε εξάλλου άρχισε να κυοφορείται η υπαγωγή της Ελλάδας στην αμερικανική σφαίρα επιρροής, που επισημοποιήθηκε το 1947 με το δόγμα Τρούμαν.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης 

 

 

ΠΗΓΗ

*Συλλογή αμερικανικών εγγράφων Vlanton (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

 

 

Οι τελευταίοι στίχοι του Λορέντζου Μαβίλη στο Δρίσκο, το 1912

*Η δραματική στιγμή στο Δρίσκο. Ο Λορέντζος Μαβίλης πεσμένος στο χώμα, δέχεται τις πρώτες βοήθειες. Λίγα λεπτά μετά, παρέδωσε το πνεύμα...

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Ο Λορέντζος Μαβίλης, αποτελεί σήμερα, ένα από καλύτερα παραδείγματα ηρωικής μορφής της νεώτερης Ελλάδας. Διακρίθηκε ως ποιητής των σονέτων και ως πολιτικός, αλλά και ως εθελοντής με ανιδιοτελή προσφορά προς την πατρίδα, όταν αυτή αντιμετώπιζε δύσκολες στιγμές. Καθαγιάστηκε στην εθνική συνείδηση με τον ένδοξο θάνατό του στη μάχη του Δρίσκου του 1912.

          Ο ποιητής που ήταν Κερκυραίος, αλλά γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1860, πήρε μέρος στην επανάσταση της Κρήτης το 1896. Συμμετείχε στον ατυχή πόλεμο του 1897 ως εθελοντής. Στον πόλεμο εκείνο με δικά του χρήματα, είχε εξοπλίσει σώμα 70 Κερκυραίων εθελοντών, οι οποίοι πολέμησαν στην Ήπειρο. Ήταν μέλος της Εθνικής Εταιρείας, στην οποία τον μύησε ο Παύλος Μελάς. Σχετικές πληροφορίες διέσωσε ο φίλος του πεζογράφος Κώστας Πασαγιάννης στο περιοδικό «Γράμματα» το 1913. Εξελέγη βουλευτής στην Α΄ Αναθεωρητική Βουλή του 1910 (σ.σ. Λαυρέντιος Μαβίλης, όπως ήταν το βαφτιστικό του όνομα). Πολέμησε εθελοντικά με τους Γαριβαλδινούς στους Β Βαλκανικούς Πολέμους, αν και ήταν πρώην βουλευτής και είχε τότε ηλικία 52 ετών. Με άλλα λόγια υπήρξε ένας φωτεινός φάρος φιλοπατρίας και εθελοντισμού. Ένα παράδειγμα, από αυτά που λείπουν στις μέρες μας, τόσο πολύ. Έντονη δράση, με ανιδιοτέλεια και όραμα να στηριχθεί η αγωνιζόμενη Ελλάδα.

Οι ελληνικές «κόκκινες γραμμές» μέσα από τη δίνη του πολέμου

*Από αριστερά: Ο πρέσβης Κίμων Διαμαντόπουλος και ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας Σταύρος Θεοφανίδης στη Νέα Υόρκη (από το  The Ahepan Magazine του 1942).

 

*Η  Ομάδα Ειρηνευτικών Στόχων

των Ευρωπαϊκών Εθνών.

*Μια άγνωστη συνεδρίαση

στη Νέα Υόρκη το 1942.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Είναι γνωστό ότι σήμερα η μοναδική διαφορά που έχει η Ελλάδα με την Τουρκία σήμερα είναι ο καθορισμός της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας. Η Ελλάδα δεν προβάλλει καμιά εδαφική αξίωση, κάτι που αποτελεί πλέον πάγια θέση της χώρας μας από το 1922.

Πριν περάσουμε όμως στη ιστορική αφήγηση, ας ξεκαθαρίσουμε τους όρους ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Το ακρωνύμιο ΑΟΖ σχηματίζεται από τα αρχικά των λέξεων Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Πρόκειται για τη θαλάσσια έκταση, μέσα στην οποία ένα κράτος παράκτιο κράτος έχει δικαίωμα έρευνας ή άλλου είδους εκμετάλλευσης των πόρων, που πιθανόν να έχει εκεί η θάλασσα, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ενέργειας από το νερό και τον άνεμο. Εκτείνεται πέραν της ζώνης των χωρικών υδάτων μιας χώρας, που συνήθως είναι τα 12 ναυτικά μίλια, στα 200 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή.:

Υφαλοκρηπίδα: Πρόκειται για τη θαλάσσια ζώνη παράκτιων κρατών, που εκτείνεται στο τμήμα του θαλάσσιου βυθού και πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη μέχρι να συναντήσει βάθος 200 μέτρων. Όταν δύο κράτη έχουν θαλάσσια σύνορα σε κοντινή απόσταση όπως η Ελλάδα και η Τουρκία ακολουθείται η μέση γραμμή.

Όλα αυτά αφορούν το σήμερα. Οι κόκκινες γραμμές όμως των εθνικών διεκδικήσεων της Ελλάδας, τέθηκαν ουσιαστικά το 1922 μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Ωστόσο δεν ξεθώριασαν με το πέρασμα των χρόνων και κυρίως κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Ελλάδα βρέθηκε υπό τριπλή εχθρική Κατοχή και η κυβέρνησή της ήταν εξόριστη στο Κάιρο.

Τα έθνη που μάχονταν για την ελευθερία, δεν έπαψαν να έχουν προβληματισμούς για την μεταπολεμική κατάσταση. Ανάμεσά τους και η Ελλάδα.

       Ανεπίσημα από πολύ νωρίς είχαν αρχίσει οι επαφές των κρατών για να δημιουργηθεί μια κοινή πλατφόρμα για τις μεταπολεμικές επιδιώξεις όλων. Ήταν αυτή η πλατφόρμα που οδήγησε το 1945 στη δημιουργία του ΟΗΕ.

*Η καταστροφή της Σμύρνης. Οδυνή σελίδα της ιστορίας μας.

Η Ομάδα των Ειρηνευτικών Στόχων

 

       Μια τέτοια επιμέρους προσπάθεια είχε εκδηλωθεί από τις ΗΠΑ το 1942. Μιλάμε για την ξεχασμένη σήμερα Ομάδα για τους Ειρηνευτικούς Στόχους των Ευρωπαϊκών Εθνών.

Η Ομάδα αυτή πραγματοποίησε σειρά συνεδριάσεων για να εξετάσει τους ειρηνευτικούς στόχους των ελεύθερων εθνών μετά τη λήξη του πολέμου. Η δέκατη τέταρτη συνεδρίασή της, έγινε τη Δευτέρα 16 Μαρτίου 1942, στην οδό Ι-5 East 65th Street, της Νέας Υόρκης και αφορούσε τους στόχους και τις προσδοκίες της Ελλάδας.

Παραβρέθηκαν οι  Hamilton Fish Armstrong, εισηγητής- πρόεδρος, καθώς και οι Mose L. Never ερευνητής, Frank Altschu, Illiam Diebold Jr., Allen W. Dulles, Grayson Kirk, Tracy B. Kittredge, Illia P. Maddox, H. Mallory, James G. McDonald, Philip E. Moselv, R. Sharp, George N. Shuster, G. Stine.

 Kαλεσμένοι εκείνης της βραδιάς ήταν ο Σταύρος Θεοφανίδης, υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας της Ελλάδας και ο Κίμων Π. Διαμαντόπουλος, πρεσβευτής της Ελλάδας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρουσιάζοντας τους καλεσμένους της βραδιάς, τον Σταύρο Θεοφανίδη, υπουργό Εμπορικής Ναυτιλίας, και τον Κίμωνα Διαμαντόπουλο, που είχε διατελέσει παλαιότερα πρεσβευτής της Ελλάδας στη Βουλγαρία το 1935) στη Μόσχα το 1950 στην Αλβανία και αλλού, ο πρόεδρος Άρμστρονγκ αναφέρθηκε στην προσωπικότητά τους και στους μεταπολεμικούς στόχους της κατεχόμενης Ελλάδας.

Πώς βρέθηκε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία, από τον πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, το 1945!!!

*Το έγγραφο της OSS, που έθετε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Το Διδυμότειχο, ο μητροπολίτης του Ιωακείμ (κατά κόσμον Σιγάλας) αξιωματικοί και ηγετικές προσωπικότητες της πόλης, βρέθηκαν μετά την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό, να κατηγορούνται- και αυτό είναι άγνωστο- ότι ήθελαν ακόμα και να εκτελέσουν τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, ο οποίος από τα τέλη του 1943 έως την απελευθέρωση του 1944, δρούσε από την Αδριανούπολη.

Η βαριά αυτή κατηγορία, διατυπώθηκε από τον ίδιο τον Γεωργιάδη το 1945 και έφτασε στα γραφεία της OSS στην Αθήνα και είναι προφανές ότι υπηρεσιακά έφτασε τελικά στην Ουάσιγκτον. Όμως το μοναδικό στοιχείο, που προσκόμισε στην υπηρεσία του ο Γεωργιάδης, ήταν… μια κουβέντα καφενείου στην Νέα Ορεστιάδα!!!

Πριν εξιστορήσουμε την απίστευτη αυτή ιστορία, ας δούμε αρχικά τι σημαίνει OSS. Η οργάνωση αυτή ήταν η μυστική υπηρεσία των ΗΠΑ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία μεταπολεμικά εξελίχθηκε στην γνωστή μας σήμερα CIA. Ο Γεωργιάδης επιλέχθηκε λόγω της γνώσης της γλώσσας και άλλων προσόντων του και τοποθετήθηκε στην Αδριανούπολη. Του δόθηκε μάλιστα και διπλωματική κάλυψη και εμφανίζονταν ως γραμματέας του ελληνικού προξενείου.

Ο τότε διευθυντής του προξενείου Γ. Καλούτσης, με τον οποίο ο Γεωργιάδης ήρθε πολλές φορές σε ρήξη, σε έγγραφό του προς τον έλληνα πρεσβευτή Π. Ραφαήλ στην Άγκυρα, τόνιζε: «Ο διορισμός ούτος εγένετο ίνα διευκολυνθή η εγκατάστασις πράκτορος της Ο.Σ.Σ. πλησίον των τουρκικών συνόρων προς Ελλάδα και Βουλγαρίαν ίνα καταστή δυνατή εκ της επικαίρου εκείνης θέσεως, η οποία άλλως θα ήτο απρόσιτος εις αμερικανικήν υπηρεσίαν, δοθέντος ότι η Τουρκία δεν στέργει την ίδρυσιν νέων προξενείων εν Θράκη, η συλλογή πληροφοριών περί της εν Νομώ Έβρου και Βουλγαρία καταστάσεως!..».

Από τη θέση εκείνη στήριξε το αντιστασιακό κίνημα του νομού Έβρου ποικιλοτρόπως. Κυρίως με όπλα, αλλά και χρήματα, με φάρμακα και άλλα υλικά.

Ο Γεωργιάδης είχε άμεση επαφή με τους αντάρτες του Έβρου και ειδικά με τον γνωστό καπετάν Οδυσσέα, ο οποίος καταδικάστηκε από τους αντάρτες του για τα εγκλήματά του και μετά από ανταρτοδικείο εκτελέστηκε και τάφηκε στο χωριό Λευκίμη Σουφλίου. Προηγουμένως όμως είχε εκτελέσει τον ταγματάρχη Σταθάτο, που επιχειρούσε να δημιουργήσει αντάρτικο με εντολή της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Εκτέλεσε επίσης τον Πορτοκαλλίδη από τις Φέρες και την ομάδα του, συνολικά ένδεκα άτομα… Και πολλούς άλλους...

Οι σχέσεις πάντως του Ελληνοαμερικανού πράκτορα με τον πρόξενο Καμπαλούρη και το προσωπικό του προξενείου ήταν από την αρχή προβληματικές. Ο Γεωργιάδης θεωρούσε ότι όλοι ήταν όργανα των Βρετανών.

Οι μέρες της απελευθέρωσης του Έβρου το 1944. «Με σημαίες και με τραγούδια…».

*Ο κόσμος του Διδυμοτείχου γιορτάζει την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό. Η μεγαλη εκδήλωση έγινε στο γήπεδο της πόλης. Εικονίζονται ο επικεφαλής του ΕΑΜ Μιχάλης Παρασχίδης και ο υπεύθυνος ασφαλείας Ανέστης Τάσιογλου.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Απελευθέρωση της Ελλάδας από του Ναζί, άρχισε από την νομό Έβρου, το καλοκαίρι του 1944.  Είναι γνωστό ότι το Διδυμότειχο- η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε με μάχη από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ- ένιωσε τον αέρα τη λευτεριάς στις 29 Αυγούστου. Ο κόσμος ξεχύθηκε στους δρόμους με σημαίες και με τραγούδια, ανύποπτος για το δράμα του εμφυλίου που θα έρχονταν λίγο αργότερα να βυθίσει τη χώρα, σε ερείπια. Μαζί με το θάνατο, το δάκρυ, την οδύνη και το μίσος.

          Πολλοί σήμερα, αγνοούν τα γεγονότα της απελευθέρωσης και την ατμόσφαιρα που επικράτησε τότε, τους πρώτους μήνες Θα επιχειρήσουμε σήμερα να αντιληφθούμε, τι επικρατούσε τότε στον Έβρο, με βάση τις πληροφορίες που ανιχνεύονται στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ  (και στη συλλογή Vlanton). Είναι γνωστό ότι η περιοχή του νομού Έβρου, που είχε παραμείνει υπό Γερμανική κατοχή και δεν είχε παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, βρέθηκε στο ενδιαφέρον των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες με αλλεπάλληλες αναφορές , ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για τις εξελίξεις στον κρίσιμο αυτό νομό.

          Μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου 1944, o Bόρειος Έβρος συμπεριλαμβανομένων του Διδυμοτείχου, της Ορεστιάδας και του Πυθίου, είχαν απελευθερωθεί. Η πολιτική διοίκηση που ανέλαβαν οι δυνάμεις του ΕΑΜ λειτουργούσε στην αρχή ομαλά και αποτελεσματικά. Σύμφωνα με τον διοικητή των αντάρτικων δυνάμεων στο Διδυμότειχο, οι αντάρτες πολεμούσαν ακόμα κοντά στο Σουφλί ενάντια στη γερμανική φρουρά (εκτιμώμενη σε 200 άνδρες) και στις ενισχύσεις (500-600) που έφτασαν από την Αλεξανδρούπολη την 1η Σεπτεμβρίου.

Η πειθαρχία μεταξύ των ανταρτών έδειχνε να είναι καλή. Ήταν  ενθουσιώδεις και εκτελούσαν τα καθήκοντά τους πρόθυμα και δυναμικά. Ο νόμος και η τάξη επικρατούσαν σε κάθε γωνιά του Έβρου επειδή τα μέλη των επιτροπών, ήταν καλά οργανωμένα από τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, τόσο από ντόπιους όσο και από εισαγόμενους κομμουνιστές οργανωτές. Η πλειοψηφία του- έλεγαν οι Αμερικανοί- ήταν αντικομμουνιστική, αλλά ήταν ανοργάνωτη και όλοι φοβούνταν να αντιταχθούν ανοιχτά στα επιθετικά, καλά εκπαιδευμένα και πειθαρχημένα κομμουνιστικά στοιχεία. Αυτοί οι αντικομμουνιστές, ανέφεραν οι Αμερικανικές υπηρεσίες, έλπιζαν στην άφιξη των συμμάχων ώστε να μπορούν να εκφράσουν ανοιχτά τις απόψεις τους.

Οι ηγέτες των κομμουνιστών στον Έβρο,  γνώριζαν αυτή την αντίθεση και προωθούσαν μια έντονη προπαγανδιστική εκστρατεία, επαινώντας τον ρόλο που έπαιξαν κατά τις σκοτεινές μέρες της κατοχής, υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι χωρίς εξωτερική βοήθεια έδιωξαν τον εχθρό από το νομό. Η προπαγάνδα που χρησιμοποίησαν οι κομμουνιστές ήταν αληθινή και ως εκ τούτου πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί, παρατηρούσαν οι Αμερικανοί. Οι κομμουνιστές είχαν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στις οργανώσεις νεολαίας.

Τελικά ήρθαν Ρώσοι στον Έβρο και στη Βόρεια Ελλάδα, με την απελευθέρωση του 1944;

*Υποδοχή Σοβιετικών αξιωματικών στη Αλεξανδρούπολη, μετά την απελευθέρωση της πόλης από τις βουλγαρικές κατοχικές δυνάμεις, το φθινόπωρο του 1944 (Καθημερινή)

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Γύρω από τα γεγονότα της απελευθέρωσης από την Γερμανική Κατοχή, πλανάται πάντα ένα ερώτημα. Ήρθαν Ρώσοι στη Θράκη, αφού οι δυνάμεις του στρατηγού Τολμπούχιν, είχαν καταλάβει τη Βουλγαρία και ήταν εύκολο να προελάσουν και στη Βόρεια Ελλάδα;

          Είναι γνωστό ότι η απελευθέρωση με μάχες άρχισε από το Διδυμότειχο στις 29 Αυγούστου 1944, όταν έγινε η μεγάλη επίθεση των δυνάμεων το ΕΛΑΣ και η αμαχητί παράδοση της γερμανικής φρουράς των Φερών την προηγούμενη μέρα το απόγευμα.

          Οι Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ανέφεραν προς το Κάιρο, ότι από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου οι αντάρτες συνέλαβαν 284 Γερμανούς αιχμαλώτους και κατέλαβαν πυρομαχικά και όπλα από τις φρουρές του Διδυμοτείχου και των Φερών και 60 σιδηροδρομικά βαγόνια τροφίμων, τεθωρακισμένα οχήματα και άλλα 14 αυτοκίνητα. Υπολογίζεται περίπου ότι οι ένοπλοι αντάρτες στον Έβρο αριθμούσαν πλέον πάνω από 25.000 άνδρες. Οι περισσότεροι ανήκαν στον λεγόμενο εφεδρικό ΕΛΑΣ  και ήταν οργανωμένοι σε ομάδες. 

*'Ενα από τα έγγραφα που αναφέρει την παρουσία Ρώσων στρατιωτικών στη Θράκη (συλλογή Vlanton)