Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Διπλωματική κινητικότητα για τη Διάσκεψη των Μουδανιών- Νέα στοιχεία

*Οι στρατηγοί της Αντάντ στα Μουδανιά, με τον Ισμέτ Ινονού 


 

 

*Προαποφασισμένη η παράδοση

της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία!!!

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          

            Η Διάσκεψη των Μουδανιών τον Σεπτέμβριο του 1922, η οποία οργανώθηκε από τους συμμάχους της Αντάντ, για να παραδώσουν στο… πιάτο την Ανατολική Θράκη, στον Μουσταφά Κεμάλ, που τους εκβίαζε με φόβητρο τη Σοβιετική Ρωσία, παρέμεινε ως αθεράπευτο τραύμα της νεώτερης ιστορίας. Η Ελλάδα τότε βρέθηκε στη μέγγενη καταστροφικών γεγονότων και έπρεπε να περιθάλψει, εκατοντάδες χιλιάδες προσφύγων και να φέρει το ιστορικό βάρος της απώλειας εθνικού εδάφους.

           Η περίοδος που προηγήθηκε, ήταν τότε που η Ελλάδα, αντιμετώπιζε την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου, αλλά και τεράστια οικονομικά, διπλωματικά και πολιτικά προβλήματα. Ο στρατός με τους Πλαστήρα και Γονατά, επαναστάτησε και ανέτρεψε την κυβέρνηση. Επικράτησε ένα πολιτικό χάος και μια αβεβαιότητα, ενώ στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, είχε αρχίσει η συζήτηση για τις εξελίξεις στην Εγγύς Ανατολή με το βλέμμα στραμμένο προς τα Στενά, ο έλεγχος των οποίων είχε ζωτική σημασία για τα οικονομικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων.

          Μέσα σ’ αυτή τη χαοτική ατμόσφαιρα, η στρατιωτική κυβέρνηση μεταξύ άλλων κλήθηκε να στείλει αντιπροσωπεία στα Μουδανιά, όπου επρόκειτο να συζητηθούν οι όροι της ανακωχής με την Τουρκία. Αυτό μόνο γνώριζε η κυβέρνηση της Αθήνας, ως διπλωματικό της εκπρόσωπο τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος χάνοντας τις μοιραίες εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1922, ιδιώτευε στο εξωτερικό.

 
*Ένα από τα Αμερικανικά διπλωματικά έγγραφα για τα Μουδανιά


Αρχίζει η τραγωδία

 

          Πράγματι, εστάλη στρατιωτική αντιπροσωπεία στη Μουδανιά, βασικά ανίδεη για όσα… μαγειρεύονταν στα παρασκήνια. Έτσι άρχισε η μεγάλη τραγωδία της Ανατολικής Θράκης.

          Η κυβέρνηση της Αθήνας, από τα πρώτα τηλεγραφήματα που έστειλε η Ελληνική στρατιωτική αποστολή στα Μουδανιά, έμαθε ότι ένας από τους όρους της ανακωχής που συζητούσαν οι στρατηγοί και μάλιστα ο πρώτος ήταν η εκκένωση της Θράκης από το στρατό και τον πληθυσμό, έως τον ποταμό  Έβρο!!! Ο όρος αυτός θεωρήθηκε αμέσως απαράδεκτος από Ελληνικής πλευράς, γιατί δεν ήταν στρατιωτικής φύσεως και θα έπρεπε να συζητηθεί από μελλοντική διάσκεψη της Ειρήνης. Εδώ πρέπει να τονισθεί το γεγονός ότι οι αντιπρόσωποι μας, που πήγαν στα Μουδανιά, δεν πήγαν για να συζητήσουν ζήτημα εκκένωσης του χριστιανικού πληθυσμού, ούτε στην πρόσκληση αναγράφονταν τέτοιο ζήτημα. Προφανώς για να αιφνιδιαστεί η ελληνική πλευρά.

*Ο στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης

          Ο στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης στα «Απομνημονεύματα του, είναι σαφής για όσα συνέβησαν στα Μουδανιά:

          «Στην πρώτη συνεδρίαση της 20ής Δευτέρας Σεπτεμβρίου, γενόμενη επί αγγλικού θωρηκτού, μας επέδειξαν κείμενον έτοιμον συνθήκης της ανακωχής εις το οποίον είχον μείνει σύμφωνοι οι Τούρκοι και οι τέως σύμμαχοί μας, χωρίς καν να μας ερωτήσουν. Διά τούτου ορίζετο η άμεσος εκκένωσις της Θράκης υπό του ελληνικού στρατού μέχρι τον Έβρον και ότι επρόκειτο να συζητηθούν  αι λεπτομέρειαι της εκτελέσεως. Εδήλωσα αμέσως ότι το κείμενον τούτον προδικάζει την συνθήκην της ειρήνης, ότι εγώ ήλθον διά να συζητήσω περί της ανακωχής και όχι να ακούσω την άμεσον κατάληψηιν της Θράκης υπό των τούρκων και ότι υπό τοιούτους όρους θεωρώ τούτο απαράδεκτον και ούτε οδηγίας τοιαύτας έχω, ούτε καν θέλω να λάβω γνώσιν. Κατά την διεξαχθείσαν  συζήτησιν ο Γάλλος αντιπρόσωπος στρατηγός Σαρπύ εζήτει με νευρικότητα και εκβιαστικώς να μας πιέσει εις άμεσον αποδοχήν των πάντων επισείων τους κινδύνους της παρελκύσεως, αφού  δήθεν οι σύμμαχοι ανέλαβαν να πείσουν τον Κεμάλ να μη διαπεραιωθεί εις Ευρώπην και μας καταδιώξει και παρεχώρησαν εις αυτόν  την Θράκην, η οποία παραχώρησις είναι οριστική...».

          Οι όροι που πρόβαλε στα Μουδανιά αιφνιδίως ο Τούρκος αντιπρόσωπος Ισμέτ πασάς, υπερέβαιναν τις οδηγίες και τους όρους για σύναψη ανακωχής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας που είχαν λάβει οι στρατηγοί. Το γεγονός αυτό σε πρώτη φάση, προκάλεσε διακοπή των εργασιών και οι στρατηγοί πήγαν στην Κωνσταντινούπολη για να λάβουν νέες οδηγίες από τους Ύπατους Αρμοστές των Μεγάλων Δυνάμεων.

*Ο Ισμέτ πασάς με τον Φραγκλίνο Μπουγιόν

 

Αιφνιδιασμός και των συμμάχων της Αντάντ

 

Αιφνιδιασμός υπήρξε και στην πλευρά της Αγγλικής κυβέρνησης, γι’ αυτό έφυγε ξαφνικά για το Παρίσι ο υπουργός  Εξωτερικών λόρδος Κώρζον, για να συζητήσει με τον Γάλλο πρωθυπουργό Ραιημόν Πουανκαρέ. Η συνάντησή τους έγινε  στις 11 το βράδυ και κράτησε 3,5 ώρες! Στη συνάντηση παρέστη και ο Ιταλός σύμβουλος της πρεσβείας Γκάλλι, γιατί έλειπε εκείνη την ημέρα, ο υπουργός Εξωτερικών κόμης Σφόρτσα. Οι συνομιλίες επαναλήφθηκαν και το πρωί της επομένης.

          Ο αιφνιδιασμός όλων, φαίνεται και στο τηλεγράφημα της πρεσβείας των ΗΠΑ προς το υπουργείο Εξωτερικών που εστάλη στις 7 μ.μ. και ενώ ο Κώρζον βρίσκονταν καθ’ οδόν προς το Παρίσι.

          Οι Αμερικανοί είχαν την άποψη, ότι οι Γάλλοι θεωρούσαν πως οι πληροφορίες τους για τα Μουδανιά και τα συμβαίνοντα εκεί, ήταν περιορισμένες και όχι πολύ πρόσφατες, και δεν γνώριζαν τον ακριβή λόγο της άφιξής του, αλλά πίστευαν ότι η επίσκεψη Κώρζον «σχετίζεται με τις τουρκικές αξιώσεις όσον αφορά τη Θράκη. Αντιλαμβάνομαι- ότι οι Τούρκοι τηρούν αδιάλλακτη στάση και απειλούν να εισέλθουν στη Θράκη, εκτός εάν αυτή τους παραδοθεί χωρίς να αναμένεται η οριστική συνθήκη ειρήνης. Ο Βενιζέλος υπήρξε εξαιρετικά διαλλακτικός κατά τη συνάντησή του σήμερα το πρωί με τον Πουανκαρέ· δεν ζήτησε τη διατήρηση της Θράκης, αλλά απλώς τη συνέχιση της συμμαχικής εποπτείας για επαρκές χρονικό διάστημα, ώστε να καταστεί δυνατή η ομαλή απομάκρυνση του ελληνικού πληθυσμού» έλεγε η Αμερικανική πρεσβεία των Παρισίων.

Η διακοίνωση που εξέδωσαν τελικά οι τρεις δυνάμεις της Αντάντ, προς την κυβέρνηση της Άγκυρας, και υπογράφονταν από τους Ραιημόν Πουανκαρέ, λόρδο Κώρζον του Κέντλεστον και κόμη Σφόρτσα, ήταν ότι πιο εμετικό, είχε να παρουσιάσει η Ευρώπη.

«Οι τρεις Συμμαχικές Κυβερνήσεις ζητούν από την Κυβέρνηση της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης να έχει την καλοσύνη να τις ενημερώσει….». Έτσι άρχιζε το άθλιο αυτό κείμενο και παρακάτω ξεκαθάριζε:

«Οι τρεις Συμμαχικές Κυβερνήσεις δράττονται της ευκαιρίας να δηλώσουν ότι αντιμετωπίζουν θετικά την επιθυμία της Τουρκίας να ανακαταλάβει τη Θράκη, έως τον ποταμό Έβρο και την Αδριανούπολη».

Σε άλλο σημείο η διακοίνωση έλεγε:

«Οι τρεις Συμμαχικές Κυβερνήσεις θα ασκήσουν την επιρροή τους ώστε, πριν από την έναρξη της Διάσκεψης, να επιτευχθεί η υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων σε μια γραμμή που θα καθοριστεί από τους Συμμάχους στρατηγούς, σε συνεννόηση με τις τουρκικές και ελληνικές στρατιωτικές αρχές».

Και έκλεινε με την ακόλουθη υποκριτική φράση:

«Οι Συμμαχικές Κυβερνήσεις είναι πεπεισμένες ότι η έκκλησή τους θα εισακουστεί και ότι θα μπορέσουν να συνεργαστούν με την Τουρκία, ως Σύμμαχό τους, για την αποκατάσταση μιας ειρήνης την οποία επιζητά όλη η πολιτισμένη ανθρωπότητα».

Στο Παρίσι πήγε και ο Βενιζέλος, που συναντήθηκε με τον Πουανκαρέ. Ο Γάλλος υπουργός τόνισε τους κινδύνους που διέτρεχε η Ελλάδα σε περίπτωση, που θα αντιτάσσονταν προς τις δυνάμεις της Αντάντ, αρνούμενη να δεχθεί την εκκένωση της Θράκης. Ο Βενιζέλος μάλιστα έκανε και την ακόλουθη δήλωση προς το δημοσιογράφο Κ. Φαλτάϊτς:

«Συνεχίζω τας διπλωματικάς μου ενεργείας ως ιδιώτης, διότι δεν θα δεχθώ να αντιπροσωπεύσω της Ελλάδα εις το εξωτερικόν πριν η Επαναστατική Επιτροπή αποδεχθή την άποψίν μου».

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1922 (παλαιό ημερολόγιο) ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ευρισκόμενος ακόμα στο Λονδίνο είχε μακρά συνομιλία με τον πρέσβη των ΗΠΑ, από τον οποίο ζήτησε η Αμερική να υποστηρίξει την ελληνική πρόταση για την κατάληψη της Ανατολικής Θράκης μέχρις της εκδόσεως των αποφάσεων της Διάσκεψης της Ειρήνης, κάτι που τελικά συνέβη το 1923, ενώ οι σύμμαχοι υποχρέωσαν τον ελληνικό πληθυσμό να την εγκαταλείψει από τον Οκτώβριο του 1922.

Η τύχη της Ανατολικής Θράκης είχε προδιαγραφεί από κάθε πλευρά…


*Τα Μουδανιά σε παλαιά καρτποστάλ


Στα Μουδανιά οι στρατηγοί των συμμάχων

 

Μέσα σ’ αυτή την ατμόσφαιρα, όπου όλοι προσπαθούσαν τα εξασφαλίσουν τα γεωστρατηγικά τους συμφέροντα, άρχισε η Διάσκεψη των στρατηγών της συμμαχίας στα Μουδανιά, που τα είχαν ήδη καταλάβει οι Τούρκοι και απειλούσαν να καταλάβουν και την ουδέτερη ζώνη, που κατείχαν οι Άγγλοι πέριξ του Τσανάκ Καλέ για να ελέγχουν τα Στενά των Δαρδανελίων. Αμέσως όμως οι Τούρκοι στα Μουδανιά με επικεφαλής τον Ισμέτ Πασά (γνωστόν αργότερα ως Ισμέτ Ινονού) άρχισαν να εκβιάζουν και να προβάλλουν  υπερβολικές αξιώσεις. Προκλήθηκε ταραχή μεταξύ των στρατηγών, που οδήγησε σε πρόσκαιρη διακοπή των εργασιών της Διάσκεψης. Οι στρατηγοί πήγαν στην Κωνσταντινούπολη για να πάρουν νέες οδηγίες από τους Ύπατους Αρμοστές των χωρών τους, ο καθένας.

Αποκαλυπτικό είναι ένα έγγραφο που έστειλε με ημερομηνία 5 Οκτωβρίου 1922 (με το νέο ημερολόγιο) ο Αμερικανός Ύπατος Αρμοστής στην Κωνσταντινούπολη ναύαρχος Μαρκ Μπρίστολ, προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ανέφερε:

«Η διάσκεψη των Μουδανιών διεκόπη έως την Παρασκευή, στις 2:30 μ.μ. Η κατάσταση, συνεπεία της διακοπής, είναι εξαιρετικά κρίσιμη. Οι Τούρκοι απαίτησαν την πλήρη διοίκηση της Θράκης πριν από τη γενική διάσκεψη ειρήνης, όπως είχε συμφωνηθεί από τους Βρετανούς πριν από τη διάσκεψη των Μουδανιών. Ωστόσο, οι τελευταίοι φαίνεται πως έχουν αλλάξει στάση, καθώς ο Στρατηγός Χάρινγκτον δήλωσε ότι δεν είχε την εξουσιοδότηση να συμφωνήσει σε αυτό το σημείο.

Οι Τούρκοι ήταν ανυποχώρητοι σε αυτό το ζήτημα. Ένα άλλο σημείο διαφωνίας αφορούσε το καθεστώς της Αδριανούπολης πριν από τη γενική διάσκεψη ειρήνης. Οι Βρετανοί απαίτησαν το τμήμα της πόλης δυτικά του ποταμού Έβρου (σ.σ. πρόκειται για το Καραγάτς) να παραμείνει υπό τον έλεγχο των Ελλήνων, ενώ οι Τούρκοι απαίτησαν ολόκληρη την πόλη.

Ο Στρατηγός Μομπέλι συντάχθηκε με τον Χάρινγκτον, αρνούμενος να συμφωνήσει χωρίς περαιτέρω οδηγίες.

Ο Στρατηγός Σαρπύ δήλωσε ότι διέθετε πλήρη εξουσιοδότηση για να ενεργήσει και ήταν έτοιμος να αποδεχθεί τους τουρκικούς όρους στο σύνολό τους. Ο Φρανκλέν Μπουγιόν δήλωσε ότι είναι αδύνατον να υπερεκτιμηθεί η σοβαρότητα της κατάστασης, χαρακτηρίζοντάς την απελπιστική.

Το τουρκικό τελεσίγραφο ορίζει ότι, εάν οι Βρετανοί δεν δώσουν θετική απάντηση έως τις 2:30 μ.μ. αύριο, τότε θα προελάσουν άμεσα προς την Κωνσταντινούπολη».

Οι «Τάιμς» του Λονδίνου αναφερόμενοι στη διακοπή των συνεδριάσεων στα Μουδανιά, σχολίαζαν την παρουσία του τουρκόφιλου Γάλλου γερουσιαστή στα Μουδανιά Φραγκλίνου Μπουγιόν, που δρούσε παρασκηνιακά, έγραφαν:

«Η παρουσία του λόγω του απίστου χαρακτήρος του και της προηγουμένης του δράσεως αποτελεί αληθή κίνδυνον ότι ασυναισθήτως θα δώση εις του Τούρκους στρατιώτας την εντύπωσιν, ότι οι σύμμαχοί είναι διατεθειμένοι να προβούν εις παραχωρήσεις…».

Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα, αγωνιούσε….

Η εφημερίδα «Εμπρός» στο κύριο άρθρο της 27ης Σεπτεμβρίου με τίτλο «Μην εγκαταλείπετε την Θράκην! Οργανώσατε εσχάτην αντίστασιν» έγραφε:

«Η μέχρις εσχάτων άμυνα αυτής είναι η σωτηρία πάντων. Εγκατάλειψις της Θράκης θα είναι ο απαίσιος πρόλογος της πλήρους Ελληνικής καταρρεύσεως, Πρόλαβετέ την συναγείροντας την Εθνικήν Ψυχήν εις την Θρακικήν Ακρόπολιν».

Μάταια όμως…. Η Ανατολική Θράκη παραδόθηκε αμαχητί…

*Απεδέχθημεν....

Κάποιοι μάλιστα βιάζονταν…. Μια μέρα πριν κλείσει η Διάσκεψη στα Μουδανιά, το Ελληνικό Γραφείο Τύπου της πρεσβείας μας στο Παρίσι ανακοίνωσε ότι η εκκένωση της Θράκης έγινε κατ’ αρχήν δεκτή από το υπουργικό συμβούλιο!

Και όταν όλα τελείωσαν, επέστρεψε στην Αθήνα η ελληνική αντιπροσωπεία υπό τον υποστράτηγο Αλέξανδρο Μαζαράκη, που δεν υπέγραψε το πρωτόκολλο της Διάσκεψης, ο Αμερικανός πρέσβης Caffery έστειλε στην Ουάσιγκτον το ακόλουθο τηλεγράφημα:

«Οι Έλληνες αντιπρόσωποι Μουδανιά δεν υπέγραψαν χθες συμφωνία ανακωχής λόγω της αντίθεσης των ηγετών του στρατού της Θράκης που δεν επιθυμούν να εκκενώσουν την Ανατολική Θράκη. Ωστόσο, ο Υπουργός Εξωτερικών επιμένει ότι η ελληνική κυβέρνηση θα αποδεχθεί την ανακωχή αφού άκουσε τους αντιπροσώπους από τα Μουδανιά που έφτασαν απόψε».

*Ο πρωθυπουργός της Γιουγκοσλαβίας Νικόλα Πάσιτς


Η στάση της Γιουγκοσλαβίας αμφίσημη

 

          Το ατού, που κρατούσε ο Βενιζέλος κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την τύχη της Ανατολικής Θράκης, ήταν η φιλική στάση της Γιουγκοσλαβίας. Θεωρούσε ότι η Θράκη κινδύνευε και από τη Βουλγαρία η οποία πάντα ήθελε να την καταλάβει για να έχει διέξοδο στη θάλασσα του Αιγαίου. Και επιζητούσε στρατιωτική συμμαχία, ώστε να μην επιχειρήσει οτιδήποτε η Βουλγαρία, έχοντας στα νώτα της την Γιουγκοσλαβία. Όμως διαψεύσθηκε στις προσδοκίες του.

          Χαρακτηριστικό είναι ένα εμπιστευτικό έγγραφο που εστάλη από της αμερικανική πρεσβεία του Βελιγραδίου στις 25 Σεπτεμβρίου 1922, προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Σ΄ αυτό αναφέρονταν ότι λόγω της παρατεταμένης απουσίας τόσο του πρωθυπουργού Νικόλα Πάσιτς, όσο και του Υπουργού Εξωτερικών, Δρος Νίντσιτς, κατέστη δυνατή η συγκέντρωση ελάχιστων μόνο πληροφοριών. Η υπόλοιπη κυβέρνηση δεν είχε ενημερωθεί με λεπτομέρειες σχετικά με τις διάφορες συνομιλίες που είχαν στο Παρίσι και το Λονδίνο. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Υπουργικό Συμβούλιο τηρούσε στάση αναμονής, περιμένοντας την επιστροφή τους.

Ωστόσο οι Αμερικανοί διπλωμάτες είχαν συνομιλία με τον Πάντα Γαβρίλοβιτς, αναπληρωτή- και ουσιαστικά ασκούντα καθήκοντα- υπουργό Εξωτερικών, που τους εμπιστεύθηκε τις ακόλουθες πληροφορίες:

«Επιτεύχθηκε τελικά συμφωνία μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας, με την πρώτη να υιοθετεί πλέον τη γαλλική οπτική. Η συμφωνία βασίζεται στην ουδετεροποίηση των Στενών, ενώ η Κωνσταντινούπολη και η Θράκη- συμπεριλαμβανομένης της Αδριανούπολης- έως τον ποταμό Μαρίτσα, θα παραχωρηθούν στους Τούρκους. Ο κ. Πάσιτς, όπως ανέφερε αυστηρά εμπιστευτικά, είχε αντιταχθεί στην επιστροφή των Τούρκων στην Ευρώπη· ωστόσο, όταν οι δύο Μεγάλες Δυνάμεις συμφώνησαν σε αυτό, εκείνος σταμάτησε να προβάλλει αντίρρηση, δίχως όμως να εκφράσει τη σύμφωνη γνώμη του. Ο κ. Πάσιτς αντιλήφθηκε ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, η επιστροφή των Τούρκων θα μπορούσε να αποτραπεί μόνο μέσω ένοπλης παρέμβασης της Γιουγκοσλαβίας- ενδεχομένως με τη στήριξη της Ρουμανίας- κάτι που όμως δεν επιτρεπόταν από την τρέχουσα κατάσταση της Γιουγκοσλαβίας, έπειτα από επτά έτη πολεμικών συγκρούσεων. Πρόκειται σύντομα να συγκληθεί διάσκεψη, στην οποία, πέραν της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, θα συμμετάσχουν η Γιουγκοσλαβία, η Ρουμανία και τα εμπόλεμα μέρη, δηλαδή η Ελλάδα και η Τουρκία. Στη διάσκεψη αυτή, οι λεπτομέρειες σχετικά με την ουδετεροποίηση των Στενών και την παραχώρηση της Κωνσταντινούπολης και της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία θα καθοριστούν. Οι Γιουγκοσλάβοι εκπρόσωποι πιθανότατα θα είχαν να πουν κάτι σε αυτή τη διάσκεψη σχετικά με τις λεπτομέρειες αυτής της μεταβίβασης, αλλά θα έπρεπε να συμφωνήσουν με τη γενική αρχή της ίδιας της μεταβίβασης.

Στη συνέχεια, ο κ. Γαβρίλοβιτς εξέφρασε την έντονη απογοήτευσή του για τη συμφωνία που επιτρέπει την επιστροφή των Τούρκων στην Ευρώπη και δημιουργεί εκ νέου κοινά σύνορα μεταξύ αυτών και της Βουλγαρίας. Θεωρούσε ότι η ισορροπία στα Βαλκάνια θα διαταρασσόταν σοβαρά από την εισαγωγή ενός νέου και επικίνδυνου παράγοντα, ο οποίος θα ανανέωνε τις στενές σχέσεις και τις ραδιουργίες του με τη Βουλγαρία, τον πρώην σύμμαχό του. Εξέφρασε επίσης μια συμπάθεια προς τους Έλληνες- ως συμμάχους της Γιουγκοσλαβίας- παρά το γεγονός ότι είχαν προσφέρει περιορισμένες υπηρεσίες κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς με αυτή τη συμφωνία έχασαν ό,τι είχαν αποκτήσει μέσω του Παγκοσμίου Πολέμου».

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες αποκόμισαν την εντύπωση ότι ο Γαβρίλοβιτς θεωρούσε πως, στην επικείμενη διάσκεψη Ειρήνης, η Γιουγκοσλαβία- αν και θα συμφωνούσε με την αρχή της παραχώρησης της Ανατολικής Θράκη- ενδέχεται να επιχειρήσει να επιτύχει ορισμένες μικρές τροποποιήσεις σε αυτή την παραχώρηση, με σκοπό, κυρίως, να αποτρέψει τη δημιουργία κοινών συνόρων μεταξύ Τουρκίας και Βουλγαρίας. Όπως αντιλήφθηκαν από τον Γαβρίλοβιτς, η Ρουμανία θα ενδιαφερόταν εξίσου για την επίτευξη μιας τέτοιας τροποποίησης. Ωστόσο, κατάλαβαν επίσης ότι η Γιουγκοσλαβία- και κατά πάσα πιθανότητα, η Ρουμανία- δεν θα ήταν διατεθειμένες να προχωρήσουν πέρα ​​από διπλωματικά διαβήματα και θα αποδέχονταν τις τελικές αποφάσεις της διάσκεψης.

 

"Εξήλθον μειδιώντες...."


Το Ρωσικό ενδιαφέρον για τα Στενά

 

Εν τω μεταξύ και οι Σοβιετικοί άρχισαν να εκδηλώσουν ενδιαφέρον για τη συμμετοχή τους στη μελλοντική Διάσκεψη για τη σύναψη της οριστικής Συνθήκης Ειρήνης μεταξύ των Συμμαχικών Δυνάμεων, της Τουρκίας και της Ελλάδας.

Ενδιαφέρον είναι το κείμενο ενός ενημερωτικού υπομνήματος του Οικονομικού ακολούθου της ρωσικής πρεσβείας στις ΗΠΑ, το οποίο βρίσκεται σήμερα στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία. Έχει σταλεί από το Παρίσι στις 26 Σεπτεμβρίου 1922 και απευθύνεται στον επικεφαλής του τμήματος Ρωσικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Γράφει χαρακτηριστικά:

«Οι Συμμαχικές Κυβερνήσεις πρότειναν πρόσφατα τη σύγκληση μιας Διάσκεψης, με σκοπό τη σύναψη μιας οριστικής Στις 5 Ιουλίου 1919, τα μέλη της Ρωσικής Πολιτικής Διάσκεψης, σε Υπόμνημα που υπέβαλαν στη Διάσκεψη Ειρήνης (σ.σ. εννοεί στο Παρίσι), επεσήμαναν τη σπουδαιότητα των ζωτικών συμφερόντων της Ρωσίας, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα των Στενών.

Η Συνθήκη των Σεβρών έλαβε υπόψη τα ρωσικά συμφέροντα, μόνο σε πολύ περιορισμένο βαθμό. Ωστόσο, στο άρθρο 433, επιφύλαξε για τη Ρωσία «το δικαίωμα να προσχωρήσει στην παρούσα Συνθήκη, υπό όρους που θα συμφωνηθούν μεταξύ των κυριότερων Συμμαχικών Δυνάμεων και της Ρωσίας, και με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων, που αναγνωρίζονται ρητά σε αυτήν δυνάμει της παρούσας Συνθήκης».

Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι σημαντικό, ενόψει της νέας προτεινόμενης Διάσκεψης, οι Δυνάμεις να δηλώσουν, ότι θα λάβουν υπόψη τα ζωτικά και μόνιμα συμφέροντα της Ρωσίας- η οποία δεν θα εκπροσωπηθεί στη συγκεκριμένη Διάσκεψη. Η απουσία μιας τέτοιας δήλωσης αναπόφευκτα θα πλήξει το ρωσικό εθνικό αίσθημα και θα επιτρέψει στις σοβιετικές αρχές να εκμεταλλευτούν αυτή τη δυσαρέσκεια προς όφελος της δικής τους υπόθεσης, γεγονός που θα αποβεί εξαιρετικά επιζήμιο για την εδραίωση της ειρήνης».

Η ρωσική πλευρά επιχειρούσε να αξιοποιήσει τη στενή φιλία, που είχε με τον Μουσταφά Κεμάλ προσωπικά.

 

Η λήξη της Διάσκεψης… με ταρατατζούμ!!!

 

          Η τραγική Διάσκεψη των στρατηγών στο Μουδανιά έληξε υπό τους ήχους φιλαρμονικής, ενώ ένας λαός στην απέναντι ακτή έβλεπε να αρχίζει το δράμα του.

Μια περιγραφή της λήξης των εργασιών αυτής της Διάσκεψης δημοσίευσε η Γαλλική εφημερίδα «Ζουρνάλ Ντ΄ Οριάν» σύμφωνα με την οποία, οι στρατηγοί συγκεντρώθηκα σε ένα διώροφο οικοδόμημα (σ.σ. οικία Γαϊτάνου) με θέα προς τη θάλασσα. Στο ισόγειο μια αίθουσα είχε διατεθεί για τους εμπειρογνώμονες, μία για τις συσκέψεις των πληρεξουσίων και μία για τους αντιπροσώπους του Τύπου. Επάνω στον εξώστη είχαν τοποθετηθεί ναύτες έτοιμοι να διαβιβάσουν επείγοντα σήματα αν χρειασθεί με τον ασύρματο του αγγλικού αντιτορπιλικού «Σιδηρούς Δουξ».

Όταν ολοκληρώθηκε η πρώτη συνδιάσκεψη «οι στρατηγοί εξήλθον μειδιώντες» στις 11 το βράδυ!!! Ήταν η μέρα Τρίτη…

Την επομένη, Τετάρτη ήταν, οι στρατηγοί είχαν μακρά συνομιλία με τους στρατηγό Αλέξανδρο Μαζαράκη και τον συνταγματάρχη Πτολεμαίο Σαρρηγιάννη σε ελληνικό ατμόπλοιο.

Το απόγευμα, η πόλη των Μουδανιών είχε πάρει πανηγυρικό χρώμα!!! Μεγάλη στρατιωτική ορχήστρα παιάνιζε «διάφορα εκλεκτά τεμάχια». Στις 5 μμ οι γραμματείς έφεραν τα δακτυλογραφημένα κείμενα των συμφωνιών. Σε ένα από αυτά βρέθηκε να έχει παραλειφθεί μια φράση. Αμέσως ετοιμάσθηκαν νέα αντίγραφα. Στις 6.30 μ.μ. άνοιξαν οι πόρτες και εισήλθαν οι στρατηγοί να υπογράψουν το πρωτόκολλο. Στις 6.47 μ.μ. μπαίνουν οι υπογραφές. Στη συνέχεια έβγαλε ένα λογύδριο ο στρατηγός Χάρινγκτον, που μεταφράζονταν και στα Γαλλικά. Στα Γαλλικά μίλησε και ο Ισμέτ πασάς «εν ονόματι της Μεγάλης Εθνοσυνελεύσεως και του αρχιστρατήγου Μουσταφά Κεμάλ».

Έξω είχε παραταχθεί ένα τάγμα Κεμαλικών στρατιωτών, που παρουσίαζε όπλα…

Το μεγάλο και αγιάτρευτο εθνικό τραύμα για την Ανατολική Θράκη, είχε αρχίσει να πυορροεί…. Εύγλωττο για τις συνέπειες, είναι το ακόλουθο δημοσίευμα:


Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

ΠΗΓΕΣ

*Τύπος εποχής

*Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (https://catalog.archives.gov/id/609107085?objectPage=17)

*Παντελή Στεφ. Αθανασιάδη «Η Απώλεια της Ανατολικής Θράκης- Ο τρομερός Οκτώβριος του 1922»

 

 

Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026

Στα Μουδανιά λίγες μέρες πριν από την επαίσχυντη Συνθήκη


*Το έγγραφο με την αφήγηση του υποπλοίαρχου A. H. Addoms (Εθνικά Αρχεία ΗΠΑ)


 

 

 

*Περιγραφή Αμερικανού υποπλοιάρχου

*Επίσκεψη στα Μουδανιά και στην Προύσα

* «Κείτονταν στο έδαφος 100 πτώματα Ελλήνων»

*«Είδα Τούρκους να σκοτώνουν Έλληνες στρατιώτες»


 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Τα Μουδανιά είναι μια πόλη, που ανακαλεί στις μνήμες των Θρακών, τραγικές στιγμές, οι οποίες συνδέονται με την άδικη παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία. Βρίσκονται στη Βιθυνία της Μικράς Ασίας, δεξιά στον κόλπο της Νικομήδειας ( σήμερα Izmit), νοτιοανατολικά του Βοσπόρου στη Θάλασσα του Μαρμαρά (Προποντίδα). Τα Μουδανιά ήταν ελληνική πόλη κτισμένη στη θέση της αρχαίας Μυρλείας, αποικία της Κολοφώνος. Σήμερα η πόλη αποτελεί έδρα της ομώνυμης περιφέρειας με πληθυσμό 77.461 κατοίκους και διοικητικά ανήκει στην επαρχία Προύσας.

               Στις 28 Σεπτέμβριο του 1922 (με το παλαιό ημερολόγιο) υπογράφηκε η  Ανακωχή γνωστή και ως Συνθήκη των Μουδανιών. Το μέγιστο τραύμα στην ψυχή των Θρακών…

               Ωστόσο η περιοχή των Μουδανιών λίγες μέρες πριν την φοβερή εκείνη συνθήκη, έζησε και αυτή δραματικές στιγμές από την Μικρασιατική Καταστροφή. Το λιμάνι της χρησιμοποιήθηκε για την αναχώρηση των καταδιωκόμενων Μικρασιατών προσφύγων, και στρατιωτών, που ήθελαν να σωθούν από τις σφαγές, στις απέναντι ακτές της Ανατολικής Θράκης, που ήταν ακόμα ελληνική… Ταυτόχρονα περνούσαν συνεχώς και στρατεύματα, που έπρεπε να περάσουν απέναντι, καθώς υποχωρούσαν. Επικρατούσε δηλαδή μεγάλη αναστάτωση.

        Πρόκειται για αυθεντική περιγραφή της ατμόσφαιρας, που επικρατούσε εκείνη την εποχή στη Μουδανιά.

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1922, κατέπλευσε στο λιμάνι των  Μουδανιών το αμερικανικό πολεμικό πλοίο U.S.S.C. #96, με κυβερνήτη τον υποπλοίαρχο Andrew H. Addoms του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. Η αναφορά του προς τη Ουάσιγκτον σχετικά με τις συνθήκες οι οποίες επικρατούσαν εκεί, (βρίσκεται σήμερα στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ) περιέχει χαρακτηριστικές εικόνες  της δραματικής εκείνης συγκυρίας.

Έχει ενδιαφέρον και η ιστορία του πλοίου αυτού, που ήταν ένα αμερικανικό ανθυποβρυχιακό καταδιωκτικό (submarine chaser) κλάσης SC-1, το οποίο ναυπηγήθηκε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ναυλοχούσε αρχικά στην Κέρκυρα στον όρμο Γουβιά, επιτηρώντας την Αδριατική για τις κινήσεις των Γερμανικών σκαφών. Στα τέλη του 1923 εξετάστηκε το ενδεχόμενο πώλησής του στην κυβέρνηση της Τουρκίας για τελωνειακή χρήση, αίτημα που απορρίφθηκε λόγω των διεθνών συνθηκών περιορισμού των εξοπλισμών. Τελικά, αφού αφαιρέθηκε ο στρατιωτικός του εξοπλισμός, πουλήθηκε τον Μάρτιο ή Απρίλιο του 1924 στον Έλληνα εφοπλιστή Ιωάννη Κωνσταντινίδη.

Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2026

Τα βιβλία μου

Τα βιβλία μου για τη Θράκη


Οι συμμετοχές μου σε συλλογικές εκδόσεις. 
Η πρώτη του ΚΕΜΙΠΟ (Κέντρο Μικρασιατικού Πολιτισμού- Νέα Ιωνία) 
και η δεύτερη της ΕΣΗΕΑ (΄Ενωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών)


☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝☝


Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026

ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗΝ ΘΕΣΕΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΖΗΤΗΜΑ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ, ΤΟ 1946!!!

*Ένα από τα αμερικανικά διπλωματικά έγγραφα για τη Βόρεια Ήπειρο


 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 


               Οι μεταπολεμικές εξελίξεις μετά τον τερματισμό του ολέθριου Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ενόψει των εργασιών του Συνεδρίου της Ειρήνης στο Παρίσι, το 1946, είχαν διακριθεί για τον αμοιβαίο σεβασμό των όσων είχαν αποφασισθεί το 1943 στη Γιάλτα (σ.σ. η συμφωνία της χαρτοπετσέτας) και στο 1945 στο Πότσδαμ μεταξύ των Δυτικών συμμάχων και της Σοβιετικής Ένωσης του Στάλιν. Αργότερα προέκυψε ο λεγόμενος Ψυχρός Πόλεμος και ο διαχωρισμός του κόσμου σε Δύση και Παραπέτασμα.

               Ωστόσο αυτή η περίοδος του αμοιβαίου σεβασμού, υπήρξε άκρως τραυματική για την Ελλάδα, η οποία έβλεπε να καταβαραθρώνονται οι δίκαιες εθνικές διεκδικήσεις της μετά τις θυσίες και το αίμα που έχυσε.

               Έτσι προκύπτει η απόρριψη του Ελληνικού αιτήματος για απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου.  Ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την ελληνική αυτή περιοχή τρεις φορές (κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους το 1913, το φθινόπωρο του 1914 και κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο του 1940-1941). Ωστόσο, οι διεθνείς συγκυρίες τη διατήρησαν εντός της Αλβανίας.

Το 1946, ενόψει του Συνεδρίου της Ειρήνης στο Παρίσι είχε προκύψει η σοβαρή διεκδίκηση της Ελλάδας στα εθνικά θέματα. Πρώτη ήταν οι διαρρυθμίσεις στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα (ζητούσαμε μια ζώνη μόνο 30 χιλιομέτρων για λόγους ασφαλείας) η οποία, απορρίφθηκε την 1η Οκτωβρίου 1946. Η μόνη χώρα που υποστήριξε το ελληνικό αίτημα ήταν η Νότια Αφρική. Οι συμμαχικές χώρες έδωσαν αρνητική ψήφο!!! Το τελικό αποτέλεσμα ήταν 8 ψήφοι κατά , 2 υπέρ και τρείς αποχές. Το μόνο κέρδος της Ελλάδας ήταν η παραχώρηση των Δωδεκανήσων, που ολοκληρώθηκε το 1948, από την εμπόλεμη Ιταλία.

               Η περίπτωση της Βορείου Ηπείρου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ως «εθνικό τραύμα» αλλά και ως διαρκές παράπονο για τη συμπεριφορά των συμμάχων, αμέσως μετά την ήταν του ναζισμού. Την εποχή εκείνη, λόγω και του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα, σημειώνονταν συχνά μεθοριακά επεισόδια στα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026

Σκέψεις για το Έπος του 1940, με βάση ένα διπλωματικό έγγραφο

*Άγνωστος Στρατιώτης. Εγγραφές στο Μνημείο από το έπος του Σαράντα





 

*Οι προβλέψεις για Ιταλική και

Γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδας

*Η πίστη της Ελλάδας στην τελική νίκη

*Τα ελληνικά αμυντικά επιτελικά σχέδια





Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Τώρα, με την επέτειο της ένδοξης αυτής μέρας, της 28ης Οκτωβρίου, αξίζει να κάνουμε μια αναδρομή, κυρίως για να δούμε ότι η ηγεσία της χώρας, είχε συναίσθηση τι θα αντιμετώπιζε και ήταν αποφασισμένη να αντισταθεί στην Γερμανική λαίλαπα, μετά την Ιταλική.

Υπάρχει στα Αμερικανικά Εθνικά αρχεία ένα έγγραφο που είχε συντάξει ο Αμερικανός πρεσβευτή στην Αθήνα Λίνκολν Μακβή, στις 6 Αυγούστου 1941 και το απηύθυνε προσωπικά στον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ, με τον οποία διατηρούσε προσωπικές και φιλικές σχέσεις, αφού τον αποκαλεί «Dear Franklin» δηλαδή «Αγαπητέ Φραγκλίνε».

Είναι σημαντικό ότι στην εισαγωγή του μακροσκελέστατου εγγράφου του, ο Μακβή υπογραμμίζει ότι η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 1940 και οι Έλληνες προέβλεψαν αμέσως ότι η Γερμανία θα συμμετείχε στον πόλεμο, όταν θα ερχόταν η κατάλληλη στιγμή.

-Ο στρατηγός Μεταξάς μού είπε στις αρχές Νοεμβρίου: Ας μην έχουμε αυταπάτες· όταν έρθει η άνοιξη, οι Γερμανοί θα μας επιτεθούν, έγραφε ο Αμερικανός πρεσβευτής. Μου είπε τότε- και αυτή η στάση επιβεβαιώθηκε επανειλημμένα από τον ίδιο μέχρι την τελική κατάρρευση, καθώς και από τον βασιλιά διάδοχό του και τον διάδοχό του, ότι η Ελλάδα θα αντιστεκόταν στη γερμανική επίθεση με τον ίδιο τρόπο που είχε αντισταθεί και στην ιταλική. Αυτό δεν σήμαινε ότι πίστευε πως θα μπορούσε να αποφύγει την κατάκτηση της χώρας. Η Ελλάδα, όμως, πίστευε στην τελική νίκη της Αγγλίας και θεωρούσε ότι όφειλε, για χάρη του μέλλοντός της, να διατηρήσει τουλάχιστον ζωντανή την ψυχή της.

Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026

Το 1922 η Βουλγαρία ζητούσε από την Αντάντ, αυτονομία ολόκληρης της Θράκης, από την Κωνσταντινούπολη έως το Νέστο!!!

*Το διαβιβαστικό έγγραφο γνωστοποίησης για την αποστολή του βουλγαρικού υπομνήματος.


 

 

*Το Βουλγαρικό υπόμνημα προ την Αντάντ,

όταν η Ελλάδα σφάδαζε το 1922,

σε Θράκη και Μικρά Ασία

 


Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



            Το φθινόπωρο του 1922, η Ελλάδα αντιμετώπιζε τεράστια προβλήματα. Ήταν η  Μικρασιατική Καταστροφή με την απώλεια των μικρασιατικών εδαφών αλλά και της Ανατολικής Θράκης, η δραματική ανθρωπιστική κρίση από τα κύματα της προσφυγιάς, η κακή οικονομική κατάσταση του κράτους από την συνεχή συμμετοχή σε πολέμους από το 1912 και τέλος η κατάρρευση της αξιοπιστίας της διεθνώς, εξαιτίας της πολιτικής αστάθειας. Ταυτόχρονα η χώρα, αντιμετώπιζε πρωτοφανή αναφυόμενα προβλήματα από τα ποικίλα άλλα προβλήματα, που ήταν η κληρονομιά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου για τα Βαλκάνια και την Εγγύς Ανατολή. Ορισμένα από αυτά τα προβλήματα δημιουργούσαν τα γειτονικά κράτη που εποφθαλμιούσαν τμήματα της ελληνικής επικράτειας. 

            Στις 28 Σεπτεμβρίου 1922, δηλαδή όταν η Ελλάδα σφάδαζε, στα Μουδανιά, στη Σμύρνη και στα λιμάνια και τους σταθμούς όπου αποβιβάζονταν οι κατατρεγμένοι πρόσφυγες, η Βουλγαρία έκανε μια ακόμα κίνηση αρπαγής εδαφών της Ελλάδας. Με διακοίνωσή της προς τις δυνάμεις της Αντάντ, ζητούσε να δημιουργηθεί αυτόνομη Θράκη, από την ενδοχώρα, όπως βλέπουμε το χάρτη,  αριστερά, της Κωνσταντινούπολης έως το Νέστο!!!

Η Αμερικανική πρεσβεία της Σόφιας, με έγγραφό της γνωστοποίησε την βουλγαρική απαίτηση, στο Τμήμα Πολιτικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Συγκεκριμένα με έγγραφο που υπέγραφε  ο Herschel V. Johnson προσωρινός επιτετραμμένος, ανέφερε ότι οι διπλωματικές αντιπροσωπείες της Βουλγαρίας στο Λονδίνο, το Παρίσι και τη Ρώμη επέδωσαν για τις αντίστοιχες κυβερνήσεις το υπόμνημα των Βουλγάρων. Η ενημέρωση της Ουάσιγκτον έγινε με περιληπτικό υπόμνημα το οποίo φέρει τον τίτλο PRO-MEMORIA και είναι το ακόλουθο:

Τετάρτη 14 Οκτωβρίου 2026

Η πολιτική αντίληψη, όταν υποχρεωθήκαμε να δεχτούμε το 1922, τους όρους της Διάσκεψης των Μουδανιών και την βίαιη απώλεια της Ανατολικής Θράκης

*Οι στρατηγοί της Αντάντ, στα Μουδανιά, που καταδίκασαν την Ανατολική Θράκη. 
Από δεξιά Σαρλ Σαρπύ (Γαλλία), σερ Τσαρλς Χάρρινγκτον (Αγγλία) και Ενρίκο Μομπέλι (Ιταλία) 

 

 

*Η ρωσική ενίσχυση του Κεμάλ

*Αποκαλυπτικές αναφορές

              

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Το «Εθνικό Σύμφωνο» της Τουρκίας υπήρξε το βασικό στρατηγικό δόγμα της Τουρκίας το 1922, που συχνά αναβιώνει και σήμερα ανάμεσα στις εθνικιστικές ενέργειες του βαθέος Τουρκικού κράτους και στις ανιστόρητες κορώνες των πολιτικών της, που εκφράζουν τις θεωρίες της Γαλάζιας Πατρίδας.

               Το πνεύμα αυτό κυριάρχησε το 1922, την εποχή της καταραμένης Διάσκεψης των Μουδανιών. Είναι ενδιαφέρουσα η πολιτική αντίληψη της εποχής, όπως αυτή διαφαίνεται από τις γνώμες που εκφράζονταν όχι μόνο δημόσια, αλλά και σε υπηρεσιακό επίπεδο πίσω από τις κλειστές πόρτες.

               Στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία, έχουν διασωθεί διάφορα έγγραφα, που περιγράφουν την ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης. Μια τέτοια σταχυολόγηση θα δούμε σήμερα, επιχειρώντας να προσεγγίσουμε, με πληροφορίες, που εκφεύγουν από τις δραματικές αφηγήσεις όσων έζησαν εκείνα τα φοβέρα γεγονότα, διωγμένοι από τις πανάρχαιες εστίες τους.

Αρχικά εντοπίσαμε αναφορές κυρίως στρατιωτικών παραγόντων, που βρέθηκαν στην ευρύτερη περιοχή και ενημέρωναν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Στις 21 Σεπτεμβρίου (ν.η.) 1922 είχαμε μια συνάντηση μεταξύ δύο παραγόντων, Υπάτων Αρμοστών στην Κωνσταντινούπολη,  που εκπροσωπούσαν συμμαχικές χώρες, του ναυάρχου Μπρίστολ (Admiral Bristol) και του στρατηγού Πελλέ (General Pelle).

Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026

Αν είχαμε την Ανατολική Θράκη, θα γλιτώναμε την πείνα της Κατοχής…

*Απόσπασμα από το υπόμνημα του πρωθυπουργού Εμμανουήλ Τσουδερού προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ, τον Ιούνιο του 1942




*Μια επισήμανση του Εμμ. Τσουδερού το 1942,

προς τον πρόεδρο τον ΗΠΑ Φρ. Ρούζβελτ

*Φοβερά φωτογραφικά ντοκουμέντα

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Η μεγάλη πείνα της Κατοχής, που κράτησε από το 1941 έως το 1944, ήταν μια από τις πιο δραματικές περιόδους της Ιστορίας με χιλιάδες νεκρούς και όπως έγραψε ο γνωστός ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ συγκρίνεται με εκείνη τη ς εποχής του Πελοποννησιακού Πολέμου, που εξολόθρευσε τους κατοίκους της Αθήνας του Περικλή. Και μόνο ένας, εκείνα τα μαύρα χρόνια θυμήθηκε, πώς αν δεν είχαμε χάσει το 1922 την Ανατολική Θράκη δεν θα υπήρχε τέτοιος λιμός.

Η πείνα της Κατοχής κατά τη διάρκεια της τριπλής κατοχής της χώρας μας από τις δυνάμεις του Άξονα υπήρξε κατά πρώτο λόγο, το αποτέλεσμα κυρίως των αυθαιρεσιών των κατακτητών. Τα περισσότερα θύματα ήταν στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας ιδιαίτερα τα δύο πρώτα χρόνια. Στην Αθήνα και στον Πειραιά, υπολογίζεται ότι οι νεκροί από τον λιμό έφτασαν τους 63.734, ενώ τα συνολικά θύματα σε όλη την Ελλάδα τους 100.000.

Είναι γνωστό, πως από τα μέσα Μαΐου του 1941, αξιωματούχοι του Γραφείου Πολεμικής Οικονομίας της Βέρμαχτ κατέσχεσαν τα διαθέσιμα εμπορεύματα και τα βιομηχανικά προϊόντα, προκειμένου να τα αποστείλουν στη Ναζιστική Γερμανία και στις δυνάμεις τους στο Βέλγιο και την Ολλανδία.

Οι παραδοσιακοί σιτοβολώνες- όπως και της Θεσσαλίας- ήταν οι εύφορες πεδιάδες της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης, που τροφοδοτούσαν με σιτάρι, ολόκληρη την χώρα προπολεμικά, το 1941- 1944, είχαν βρεθεί υπό βουλγαρική κατοχή. Οι βουλγαρικές Αρχές δεν είχαν καμία διάθεση να διοχετεύσουν την παραγωγή προς την υπόλοιπη χώρα, αλλά τη μετέφεραν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας.

Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου 2026

Αγνοήθηκε στη Θράκη, ο Χεμινγουέι, που έκανε διεθνώς γνωστό το δράμα της βίαιης εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης

*Φωτογραφία του Έρνεστ Χεμινγουέι, από το διαβατήριο, που χρησιμοποιούσε το 1922-1923, δηλαδή τις μέρες του δράματος της Ανατολικής Θράκης. Ήταν τότε 23 ετών.


 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 


Αναλογίζομαι πολλές φορές, πόσο άδικοι υπήρξαμε εμείς οι Θράκες, προς το πρόσωπο του Νομπελίστα λογοτέχνη Έρνεστ Χεμινγουέι, που με τις συγκλονιστικές ανταποκρίσεις του έκανε γνωστό διεθνώς, το δράμα της βίαιης εκρίζωσης του Ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης το 1922, όταν η περιοχή εκείνη, ελληνική από αρχαιοτάτων χρόνων, παραχωρήθηκε από τους συμμάχους της Αντάντ, αμαχητί στην Τουρκία.

Ορισμένοι, θυμόμαστε εκείνες τις ιστορικές ανταποκρίσεις του, αλλά κανένας από τους θεσμούς (κράτος, αυτοδιοίκηση, άλλοι φορείς κ.λπ.) δεν έχει κάνει το παραμικρό για να τιμήσει την προσφορά του μεγάλου αμερικανού συγγραφέα. Κάποιες υπενθυμίσεις για το χρέος μας αυτό, που έγιναν κατά καιρούς, από διάφορα πρόσωπα, δεν συγκίνησαν τους αρμόδιους. Ούτε σε κανένα δρόμο δόθηκε το όνομα του, ούτε σε κανένα τοπωνύμιο. Δεν στήθηκε καμιά προτομή, ούτε καμιά αναθηματική στήλη. Τίποτα…

               Και όμως, οι ανταποκρίσεις του υπήρξαν σημαντικές, επειδή αποτύπωσαν τότε το κλίμα της εποχής, την φοβερή προσφυγιά και την άδικη παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία. Και όλα αυτά τον Οκτώβριο του 1922. Από τα στοιχεία που υπάρχουν, γνωρίζουμε ότι  ο Χεμινγουέι μεταξύ 20-30 Σεπτεμβρίου 1922 ήταν στην Κωνσταντινούπολη. Στη συνέχεια από 3-11 Οκτωβρίου, βρέθηκε στα Μουδανιά. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η Ανακωχή των Μουδανιών (γνωστή και ως Συνθήκη των Μουδανιών) ήταν μια συμφωνία ανακωχής, που υπογράφηκε στις 11 Οκτωβρίου 1922 στα Μουδανιά της μεταξύ της Τουρκίας και των νικητριών δυνάμεων της Αντάντ (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία) ενώ ο εκπρόσωπος της Ελλάδας υποστράτηγος Αλέξανδρος Μαζαράκης, που έφτασε με μια σχετική καθυστέρηση, βρέθηκε προ τετελεσμένων και δεν υπέγραψε το σχετικό πρωτόκολλο.

Ο Χεμινγουέι στα μέσα Οκτωβρίου 1922 μετέβη στο Μουρατλί, σημαντικό σιδηροδρομικό  σταθμό και κατόπιν στην Αδριανούπολη απ’ όπου κατέγραψε την υποχρεωτική αποχώρηση του ελληνικού στρατού και τη βίαιη εκδίωξη των χριστιανών.  Στις 18 Οκτωβρίου 1922 φαίνεται να αναχώρησε από το σταθμό του Καραγάτς, με το τρένο  Οριάν Εξπρές με προορισμό το Παρίσι.

Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου 2026

Αυθαιρεσίες κατά Θρακών από τους Νεότουρκους

*Νεότουρκοι


 

*Ένα «ηχηρό» και άγνωστο

 ντοκουμέντο από την Αδριανούπολη

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Οι Νεότουρκοι, υπήρξαν μια ακόμα μαύρη σελίδα στην ιστορία της καταπίεσης  των λαών, που βρέθηκαν να είναι υπόδουλοι των Οθωμανών. Λαοί, που εξαπατήθηκαν αρχικά από το σύνθημα των Νεοτούρκων “Πατρίδα, ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα” και σύντομα βρέθηκαν να αγωνίζονται να επιβιώσουν μέσα από βάρβαρες γενοκτονικές πολιτικές. Έλληνες, Αρμένιοι, Ασσύριοι και άλλες εθνικές ομάδες. Όλοι, υπήρξαν τα θύματα Γενοκτονιών, αποτέλεσμα της πολιτικής των Νεοτούρκων.

               Μια τέτοια ιστορία θα αφηγηθούμε, ελάχιστο δείγμα της βάρβαρης αντίληψης του κατακτητή και την φοβερή ιδιοτέλεια, ενός εκάστου από αυτούς.

               Σήμερα, όταν λέμε Νεότουρκοι, εννοούμε το εθνικιστικό κόμμα «Ένωση και Πρόοδος» που είχε κάνει την εμφάνισή  του στην Θεσσαλονίκη το 1908. Οι ρίζες του είναι πολύ παλαιότερες και ανάγονται στο 1876. Κύριες επιδιώξεις του κινήματος, ήταν να καταλυθεί η απολυταρχία του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β' και η εγκαθίδρυση ενός σύγχρονου κράτους, που θα μπορούσε να διατηρήσει την εδαφική ακεραιότητα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, και να αντισταθεί στις επεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Στο κόμμα αυτό εντάχθηκαν μορφωμένοι αξιωματικοί, πολιτικοί, αστοί και διανοούμενοι.

Το νεοτουρκικό κίνημα του 1908 με τις αρχικά φιλελεύθερες επαγγελίες του επηρέασε ποικιλοτρόπως την κατάσταση των αλύτρωτων Ελλήνων και οδήγησε στον τερματισμό του Μακεδονικού Αγώνα και τη δράση Ελλήνων αξιωματικών στη Μακεδονία κυρίως. Η Ελληνική κυβέρνηση ανακάλεσε τον Ιούνιο του 1908 όσους αξιωματικούς βρίσκονταν ακόμα στη Μακεδονία.

Σύντομα όμως οι Νεότουρκοι πέταξαν το υποτιθέμενο δημοκρατικό προσωπείο τους και επιχείρησαν να εκτουρκίσουν βίαια όλους τους υπόδουλους λαούς. Η πολιτική αυτή διατυπώθηκε με σαφήνεια στο πρώτο ανοιχτό συνέδριο του Κόμματος Ένωση και Πρόοδος, που έλαβε χώρα στην Θεσσαλονίκη τον Σεπτέμβριο- Οκτώβριο του 1911.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...