Το άγνωστο υπόμνημα του Θεμιστοκλή Σοφούλη το 1944 και τα πολιτικά παρασκήνια

*Η μεγάλη στιγμή της απελευθέρωσης. Ο Γεώργιος Παπανδρέου υψώνει την ελληνική σημαία, 

στο βράχο της Ακρόπολης

*Οι αντιθέσεις προς τον Γ. Παπανδρέου

*Η θέση μας έναντι της Βουλγαρίας

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Οι πρώτες μέρες μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον Ναζιστικό ζυγό, δεν ήταν καθόλου ανέφελες. Αυτό αποδείχθηκε άλλωστε με τα αιματηρά γεγονότα, που ξέσπασαν στις αρχές Δεκεμβρίου 1944 και έμειναν γνωστά με την ονομασία «Δεκεμβριανά». Υπενθυμίζεται ότι πρωθυπουργός της Ελλάδας είχε αναδειχθεί τότε με την αποφασιστική στήριξη των Άγγλων, ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος εισήλθε στην Αθήνα και ύψωσε την γαλανόλευκη στην Ακρόπολη, στις 13 Οκτωβρίου 1944.

Το πολιτικό και διπλωματικό κλίμα για την Ελλάδα, ήταν άκρως επιβαρυμένο. Δεν ήταν μόνο ο εμφανής εσωτερικός κίνδυνος από την πλήρη κυριαρχία σε ολόκληρη τη χώρα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ  που με υποκίνηση του ΚΚΕ απέβλεπε στην κατάληψη της εξουσίας. Ήταν και η αδύναμη διπλωματικά θέση της Ελλάδας. Εξαιτίας αυτού γεγονότος, λαμβάνονταν αποφάσεις, που την αφορούσαν, χωρίς την παρουσία της και τη γνώμη της.

Σε όλα αυτά, πρέπει να προστεθεί και η χρόνια ασυμφωνία των πολιτικών αρχηγών, που ταλάνιζε και εξακολουθεί να ταλανίζει τη χώρα. Η ασυμφωνίας αυτή μάλιστα, έγινε φανερή εκείνες τις μέρες και οφείλονταν κατά ένα μέρος στην άκαμπτη και υπεροπτική στάση του Παπανδρέου, ο οποίος στηριγμένος στην ισχύ των νικητών Άγγλων, σε πολλές και κρίσιμες περιπτώσεις απέφευγε την ενημέρωση των άλλων πολιτικών αρχηγών, ακόμα και αυτών, που προέρχονταν από την ίδια πολιτική μήτρα, τον βενιζελισμό.

Ένας από αυτούς, που διαφώνησε ευθέως με τον Γεώργιο Παπανδρέου, ήταν και ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, που έφερε τον τίτλο του αρχηγού το κόμματος των Φιλελευθέρων.

Από τις πρώτες μέρες της απελευθέρωσης, υπέβαλε υπόμνημα προς τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου. Αντίγραφά του επιδόθηκαν στην Αγγλική και την Αμερικανική πρεσβεία.

Το υπόμνημα αυτό διασώζεται στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία και παρουσιάζει ενδιαφέρον γιατί αναφέρεται κυρίως στις συνέπειες της Βουλγαροκρατίας σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και στο γεγονός ότι η Ελλάδα, δεν κλήθηκε να παραστεί στις συνομιλίες για τη συνθήκη με την ηττημένη Βουλγαρία σύμμαχο των Ναζί. Έχει ημερομηνία 10 Νοεμβρίου 1944.

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες της πρεσβείας εξέφρασαν τότε, γνωρίζοντας την εσωτερική πολιτική κατάσταση της χώρας μας, την άποψη ότι από την ανακοίνωση των όρων ανακωχής που δόθηκαν στη Βουλγαρία από τους συμμάχους, διάφορα μέλη του κόμματος των Φιλελευθέρων εξέφρασαν την αποδοκιμασία τους για τις μεθόδους με τις οποίες επιτεύχθηκαν και για την αποτυχία του κ. Παπανδρέου να ενημερώσει ακόμη και το υπουργικό του συμβούλιο για το περιεχόμενο και τις διατάξεις τους πριν τους προσφερθούν.

Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ηγέτης του κόμματος των Φιλελευθέρων και πιθανώς ο πιο ισχυρός από τους ηγέτες του παλιού βενιζελικού  κόμματος, απέστειλε υπόμνημα στον πρωθυπουργό και παρέδωσε στη Βρετανικές και την Αμερικανική Πρεσβεία.

*Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης

Το υπόμνημα Σοφούλη

 

Στο υπόμνημα επισημαίνεται καταρχάς ότι είναι μια μακροχρόνια συνήθεια οι Έλληνες πρωθυπουργοί να συμβουλεύονται τους αρχηγούς των διαφόρων πολιτικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων της αντιπολίτευσης, για σημαντικά θέματα εξωτερικής πολιτικής. Αυτό το έθιμο έχει ακολουθηθεί από όλες τις πρόσφατες κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης και αυτής της δικτατορίας Μεταξά. Ενόψει, ωστόσο, του γεγονότος ότι ο Παπανδρέου αγνόησε πλήρως αυτή την πρακτική, ο Σοφούλης, σύμφωνα με το υπόμνημά του, αποφάσισε να καταφύγει σε αυτό το μέσο για να γνωστοποιήσει τις απόψεις του και εκείνες του κόμματός του, σχετικά με τους όρους της ανακωχής με τη Βουλγαρία.

Τα πιο σημαντικά από τα σημεία του είναι τα εξής:

α) Από όλους τους εχθρούς της Ελλάδας, η Βουλγαρία προκάλεσε τη μεγαλύτερη ζημιά εντός της Ελλάδας. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν εκπροσωπήθηκε ούτε στην υπογραφή της ανακωχής ούτε διέθετε εκπρόσωπο στην επιτροπή, που διορίστηκε για την εφαρμογή των όρων της ανακωχής.

β) Δεν προβλέπονταν να μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις κατά της Βουλγαρίας σε περίπτωση που παραβίαζε  τους όρους της ανακωχής. Διατυπώνονταν επίσης αντιρρήσεις για τον ορισμό της Βουλγαρίας ως συνεμπόλεμου, όπως δίνεται στο άρθρο 1 του Μέρους Γ.

γ) Δεν υπάρχει ορισμός των εδαφικών αλλαγών, που κατέστησαν απαραίτητες από τη βουλγαρική επιθετικότητα. Ούτε υπήρχε καμία πρόβλεψη για στρατιωτική κατοχή από τους Έλληνες ανακτημένων εδαφών. Η Βουλγαρία εξακολουθούσε να κατέχει τμήματα της Θράκης (νομοί Ξάνθης και Ροδόπης), τα οποία σύμφωνα με τους όρους της ανακωχής αναγνωρίζονταν ως ελληνικά.

δ) Δεν υπάρχει καμία διάταξη στους όρους της ανακωχής, που να διασφαλίζει τη μελλοντική ουδετερότητα των Βουλγάρων, που ο Σοφούλης περιέγραφε ως «ο ληστής» και « ο Πρώσος των Βαλκανίων».

ε) Παρά την τρομερή καταστροφή που προκλήθηκε στο έδαφος που είπε καταλάβει η Βουλγαρία, δεν υπάρχει καμία ρήτρα που να εγγυάται την αποκατάσταση των καταστροφών που προκλήθηκαν σε ελληνικά μακεδονικά και θρακικά εδάφη.

*Το αμερικανικό έγγραφο για το υπόμνημα Σοφούλη

ζ) Ένας από τους όρους της ανακωχής πρόβλεπε ότι η Βουλγαρική επικράτεια (σε γη, θάλασσα και αέρα) θα τεθεί στη διάθεση της Ρωσικής Ανώτατης Διοίκησης. Αυτό ουσιαστικά θέτει αυτή τη χώρα, υπό την επιχειρησιακή εξουσία των Ρώσων, μια προϋπόθεση απαράδεκτη για την Ελλάδα.

η) Μια άλλη ρήτρα υπονοούσε- πάντα κατά τον Σοφούλη- ότι ο Βουλγαρικός Στρατός θα πρέπει να αποστρατευτεί ή μάλλον να μειωθεί σε ποσόστωση σε καιρό ειρήνης μόλις σταματήσουν οι εχθροπραξίες με τη Γερμανία. Ο Σοφούλης αμφισβητούσε κατά πόσον αυτό είναι ένα επαρκώς ενδελεχές μέτρο, ρωτώντας μάλιστα κατά πόσον ο Βουλγαρικός Στρατός δεν θα έπρεπε να διαλυθεί πλήρως, ώστε να μην αποτελέσει ξανά απειλή για την βαλκανική ειρήνη.

θ) Το Άρθρο 4 πρόβλεπε την απελευθέρωση και τον επαναπατρισμό των Συμμάχων αιχμαλώτων πολέμου και των πολιτικών κρατουμένων. Και ρωτούσε, πώς θα διασφαλιστεί αυτό, όταν κανένας Έλληνας δεν εκπροσωπείται στην Επιτροπή, η οποία συστάθηκε για την επιβολή των όρων της ανακωχής ( σ.σ. προφανώς είχε κατά νουν τους απαχθέντες Έλληνες, που είχαν σταλεί στα τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, τα λεγόμενα «ντουρντουβάκια).

ι) Παρόλο που οι όροι της ανακωχής πρόβλεπαν τον επαναπατρισμό των ομήρων που είχε αρπάξει η Βουλγαρία, δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη για την επανεγκατάσταση των χιλιάδων προσφύγων, που διέφυγαν από τη Θράκη και τη Μακεδονία, στην υπόλοιπη Ελλάδα, για να ξεφύγουν από τη βουλγαρική καταπίεση.

κ) Σύμφωνα με τους όρους, η Βουλγαρία έπρεπε να επιστρέψει στην Ελλάδα «σε καλή κατάσταση» οτιδήποτε είχε ληφθεί από το ελληνικό έδαφος. Και πάλι ο Σοφούλης ρωτούσε πώς θα διασφαλιστεί αυτό χωρίς την παρουσία Ελλήνων για την αξιολόγηση των επιστρεφόμενων αντικειμένων.

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες της πρεσβείας, σχολίαζαν ότι το υπόμνημα παρουσίαζε κάτι περισσότερο από ένα πρόσκαιρο ενδιαφέρον, καθώς συνόψιζε με έντονες, αλλά ψύχραιμες εκφράσεις, τα συναισθήματα πολλών μελών όχι μόνο του κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά και εκείνων των άλλων πολιτικών ομάδων, που αντιμετώπιζαν την εξωτερική πολιτική του Γεωργίου Παπανδρέου με αυξανόμενη ανησυχία. Θεωρούσαν όμως ότι από τότε που οι όροι της βουλγαρικής ανακωχής είχαν παραδοθεί και είχαν γίνει δεκτοί, δεν μπορούν να γίνουν πολλά για να αλλάξουν . Το υπόμνημα του Σοφούλη, ωστόσο, θεωρήθηκε ως προειδοποίηση για το μέλλον και σαφής υπόδειξη προς τον Παπανδρέου ότι εάν επιθυμούσε τη συνεχή υποστήριξη της συντηρητικής κοινής γνώμης, πρέπει στο εξής να συμβουλεύεται το υπουργικό του συμβούλιο και τους αναγνωρισμένους ηγέτες όλων των κομμάτων, πριν λάβει σημαντικές αποφάσεις.

Τη σχετική Έκθεση για λογαριασμό της πρεσβείας των ΗΠΑ είχε συντάξει ο υπολοχαγός RALPH E. KENT, βοηθός του Ναυτικού Ακόλουθου.

*Ένα από τα αμερικανικά έγγραφα των ημερών της απελευθέρωσης

Το παρασκήνιο έβραζε

 

Οι  μέρες της απελευθέρωσης της Ελλάδας, είχαν στοιχεία διαρκούς αναβρασμού, καχυποψίας, οξύτητα και … πολλά παρασκήνια. Η αμερικανική πρεσβεία με τις μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούσαν στενά τις εξελίξεις, αλλά τηρούσαν διακριτική στάση. Τον πρώτο λόγο είχαν οι Άγγλοι.

Έχουν ενδιαφέρον πάντως οι αναφορές που έφταναν από την Αθήνα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, γιατί δίνουν μια εικόνα της πολιτικής κατάστασης εκείνων των κρίσιμων ημερών, όπως φαίνονταν στα μάτια των συμμάχων μας. Έτσι, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές προς την Ουάσιγκτον, «η πλειοψηφία του ελληνικού λαού ανησυχούσε για το γεγονός ότι η Αμερική δεν συμμετείχε ενεργά στα ελληνικά προβλήματα». Η βρετανική πολιτική εργάζονταν μέσω του Παπανδρέου και του πρέσβη της βαθύτερα, για την επικράτηση του Βασιλιά Γεώργιου Β΄ με τις ένοπλες δυνάμεις. Οι αμερικανοί θεώρησαν μάλιστα ότι υπήρξε μεγάλη έκπληξη, που ο Άγγλος στρατηγός Σκόμπι στις 3 Νοεμβρίου, ανέλαβε τα καθήκοντα του Στρατιωτικού Διοικητή της Αθήνας.

 Η δίωξη του κατοχικού πρωθυπουργού Ιωάννη Ράλλη και των Ταγμάτων Ασφαλείας παρουσίαζε δυσκολίες λόγω του γεγονότος ότι συνεργάστηκαν με τον Παπανδρέου και τους Βρετανούς πριν από την απελευθέρωση, έλγαν οι διπλωμάτες της πρεσβείας των ΗΠΑ!!!

Στις 11 Νοεμβρίου 1944, οι Αμερικανοί ανέμεναν σύντομα την άφιξη «του Μπέη Μαυρομιχάλη» στην Αθήνα, όπως ακριβώς έγραφαν. Ο Πέτρος Μαυρομιχάλης εθεωρείτο βασιλικός και ζούσε στην Κωνσταντινούπολη. Άνθρωποι του Ιωάννη Ράλλη ισχυρίζονταν ότι έρχεται με ειδική αποστολή από τη βρετανική κυβέρνηση και ότι μετά την άφιξή του θα υπάρξουν αλλαγές στην ελληνική κυβέρνηση.

Σύμφωνα με μια άλλη αναφορά, ο στρατηγός Σκόμπι επισκέφθηκε τον καθηγητή Ζέρβα, αδελφό του στρατηγού και ηγέτη του ΕΔΕΣ, και του πρότεινε να ενταχθεί στο υπουργικό συμβούλιο. Ο καθηγητής Ζέρβας αρνήθηκε. Αναφέρονταν τότε στην Αθήνα, ότι ο στρατηγός Σκόμπι είπε πως οι Βρετανοί μέσω μιας καμουφλαρισμένης κατοχής, θα απέτρεπαν τον εμφύλιο πόλεμο και ότι η Αγγλία θα έφερνε πίσω τον Βασιλιά.

*Ο λαός πανηγύριζε στους δρόμους την αποχώρηση των Γερμανών

Κύκλοι κοντά στον Σοφοκλή Βενιζέλο διέδιδαν φήμες ότι το ΚΚΕ θα αποσχιστεί από το ΕAM στις επερχόμενες εκλογές. Ο Βενιζέλος ζήτησε επίσης από τους ηγέτες της Λέσχης Εφέδρων Αξιωματικών να βοηθήσουν στην αναδιοργάνωση του κόμματος των  Φιλελευθέρων. Απάντησαν ότι δεν πρέπει να περιμένει τη βοήθειά τους εκτός αν ήταν πρόθυμος να συνεργαστεί με το ΕΑΜ, μετέδιδαν οι άνθρωποι της πρεσβείας των ΗΠΑ προς την Ουάσιγκτον. Οι αριστεροί Βενιζελικοί υπό τον πρώην βουλευτή Κυρέλο σε συνάντηση στις 31 Οκτωβρίου αποφάσισαν να καλέσουν τον Βενιζέλο σε μια προσπάθεια να τον πείσουν να συνεργαστεί με το ΕΑΜ. Φίλοι του πρώην βουλευτή Χαβίνη διέδιδαν ότι γίνονται προετοιμασίες για μια νέα δικτατορία υπό τον Βασιλιά Γεώργιο Β΄ και τον στρατηγό Γεώργιο Βεντήρη.

Ο υπουργός Στέφανος Στεφανόπουλος προσπαθούσε να σχηματίσει μια δημοκρατική ομάδα εντός του Λαϊκού Κόμματος. Ήταν αντίθετος στη συνεργασία με το ΕΑΜ, διότι όπως έλεγε, το ΕΑΜ είχε γίνει εντελώς κομμουνιστικό.

Μία άλλη διάδοση των ημερών έλεγε, ότι μεταξύ των πλουσίων στην Αθήνα ή την Αλεξάνδρεια θα είναι ο υποψήφιος για πρωθυπουργός σε περίπτωση βασιλικής τροπής των γεγονότων. Έλεγαν οι διαδοσίες ότι… ο βασιλιάς τον εμπιστεύεται!!! Οι ίδιες ομάδες έλεγαν ότι ο Κωνσταντίνος Τσαλδάρης και ο Κωνσταντίνος Ρέντης έλαβαν πολλά χρήματα από το εξωτερικό!!! Φήμες, φήμες, φήμες…

Πάντως συνομιλίες ελάμβαναν χώρα μεταξύ του ΕΑΜ και αριστερών στοιχείων του βενιζελικού κόμματος σχετικά με πιθανή συνεργασία κατά τη διάρκεια των επικείμενων εκλογών. Ορισμένοι πρώην βουλευτές των Φιλελευθέρων αναμένονταν να ακολουθήσουν το παράδειγμα του στρατηγού Νεόκοσμου Γρηγοριάδη, του Σταμάτη  Χατζήμπεη και άλλων και να ενταχθούν στο ΕΑΜ.

Παράλληλα, Βρετανικές προπαγανδιστικές ομάδες εργάζονταν ταχύτατα για την επανίδρυση της Αγγλο-Ελληνικής Ένωσης. Σχεδίαζαν να εκδώσουν μεταφράσεις αγγλικών βιβλίων. Ελπίζουν να αναδιοργανώσουν τις οργανώσεις τύπου ΧΑΝ, ΧΕΝ, ΧΑΝΘ κ.λπ. Ενδιαφέρονταν επίσης πολύ για τα κινήματα των νέων, ειδικά για τους Προσκόπους και τις Οδηγούς. 

Οι μέρες της απελευθέρωσης του 1944, παρουσιάζουν εξαιρετικό ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς τότε υπέβοσκαν οι μεγάλες πολιτικές συγκρούσεις, που τα αποτελέσματά τους υπήρξαν τραγικά, καθώς η χώρα οδηγήθηκε στον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Τότε εξάλλου άρχισε να κυοφορείται η υπαγωγή της Ελλάδας στην αμερικανική σφαίρα επιρροής, που επισημοποιήθηκε το 1947 με το δόγμα Τρούμαν.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης 

 

 

ΠΗΓΗ

*Συλλογή αμερικανικών εγγράφων Vlanton (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

 

 

1949: Η καταστολή της ανταρσίας, η ανόρθωση της Ελλάδας

 *Μάχες παντού, αλλά ο στρατός προχωρούσε σταθερά στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του 1949

 

*Το έτος της νίκης του στρατού.

*Οι πιέσεις των Αμερικανών.

*Αδημοσίευτα στοιχεία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Η πρωτοχρονιά του 1949 ξεκίνησε με μηνύματα αισιοδοξίας, για την πορεία του αγώνα, του μαχόμενου κράτους. Ήδη είχε συστηματοποιηθεί η ροή της αμερικανικής βοήθειας, ενώ καταβάλλονταν αξιοσημείωτες προσπάθειες για την ενίσχυση του στρατεύματος. Σφοδρές μάχες παντού, τάφοι και ερείπια. Αλλά και ελπίδες άσβεστες…

Ο βασιλεύς Παύλος στο διάγγελμα του τόνιζε μεταξύ άλλων: «Δια την τελικήν νίκην είμαι βέβαιος. Πρέπει όμως όλοι μας, ηνωμένοι να κάμωμεν μίαν υστάτην προσπάθειαν». Και κατέληγε: «Με την βοήθειαν του Θεού, με πίστιν εις την πατρίδα και τους εαυτούς μας, ας ονομάσωμεν το 1949 το έτος της νίκης».

Ο πρωθυπουργός Θεμιστοκλής Σοφούλης στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του διαπίστωνε ότι τα ισχυρότερα κέντρα αντίσταση του εχθρού έπεσαν. Οι κύριες δυνάμεις του εφθάρησαν, ενώ τα αποφασιστικά χτυπήματα του στρατού, αφαίρεσαν κάθε δυνατότητα και πιθανότητα επιτυχίας

               Παρά τις ελπίδες όμως η δραστηριότητα των ανταρτών συνεχίζονταν. Την νύχτα της πρωτοχρονιάς, πυροβόλο των ανταρτών, χτυπούσε επί τετράωρο το Σουφλί. Τις πρωινές ώρες τμήματα του στρατού συνεπλάκησαν με αντάρτες τους οποίους καταδίωξαν. Στις 3 Ιανουαρίου αντάρτες μπήκαν αιφνιδιαστικά στην Κορνοφωλιά Σουφλίου και έκαψαν μερικά σπίτια. Εκείνες τις μέρες στρατιωτικές δυνάμεις που καταδίωκαν αντάρτες  κοντά στο χωριό Πεσσάνη Έβρου ανακάλυψαν και κατέστρεψαν ανταρτικές οχυρώσεις. Επίσης βρήκαν 50 βλήματα πυροβόλου.

Στην ευρύτερη περιοχή του Γ’ Σώματος Στρατού παραδόθηκαν 62 αντάρτες. Συμπλοκές με αντάρτες έγιναν στον Ερύμανθο στην Πελοπόννησο και στο Γράμμο.

Στην Πελοπόννησο ειδικά, ο στρατός ετοιμάζονταν για μεγάλες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις και για το λόγο αυτό είχε αρχίσει να ελέγχει τις μεγάλες οδικές αρτηρίες. Σε προκαταρκτική  φάση ο στρατός κατόρθωσε να συλλάβει 350 ένοπλους, ενώ οι εθελουσίως παραδοθέντες και συλληφθέντες σύνδεσμοι, τροφοδότες, πληροφοριοδότες ανήλθαν σε 250.

1948: Αιματοβαμμένη χρονιά, με την ανταρσία, αλλά και ελπίδες με αμερικανική βοήθεια

*Μάχες και ερείπια παντού.

*Έτσι χάθηκε η Βόρεια Ήπειρος

*Η απαγωγή του Κουτσοπέταλου

*Η χούντα του Μάρκου

Οι δολοφονίες Λαδά και Πολκ

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Τον Ιανουάριο του 1948, και ενώ είχαμε κορύφωση της κομμουνιστικής ανταρσίας στην Ελλάδα, άρχισε η έντονη παράδοση αμερικανικού πολεμικού υλικού στην μαχόμενη χώρα μας, βάσει του δόγματος Τρούμαν. Το ΚΚΕ, βλέποντας την σταδιακή ανατροπή των ένοπλων σχεδίων του, άρχισε να σκέφτεται τις μαζικές εκδηλώσεις αντιπερισπασμού μέσα στις πόλεις και τα χωριά, αλλά γρήγορα αποδείχτηκαν ανέφικτες αυτές οι σκέψεις, γιατί το κράτος αμυνόμενο, εκσυγχρόνιζε με ταχύτητα τις αρχές Ασφαλείας.

Το άρθρο αυτό, δεν αποσκοπεί να εξιστορήσει συνολικά όλα τα γεγονότα του 1948 και τις παραμέτρους τους. Αποσκοπεί όμως να προβάλει κάποια νέα στοιχεία, που προκύπτουν από το άνοιγμα των Αμερικανικών Εθνικών Αρχείων. 

               Η χρονιά εκείνη ξεκίνησε με καλούς οιωνούς, καθώς ο στρατός κατόρθωσε να εκδιώξει τους αντάρτες από την Κόνιτσα, που την κατείχαν επί σχεδόν οκτώ μέρες. Η νίκη αυτή είχε μεγάλη σημασία, γιατί η κατάληψη μιας έστω μικρής πόλης έδινε αξία στην ιδέα, ότι η κυβέρνηση του βουνού, θα αποκτούσε μια έδρα, γεγονός που θα προσέδιδε κάποια αξία στην σκιώδη υπόσταση μιας κυβέρνησης, που δεν αναγνώριζαν ούτε οι φίλοι και σύμμαχοι των ανταρτών, δηλαδή τα κομμουνιστικά κράτη. Επρόκειτο δηλαδή για στρατιωτική και διπλωματική ήττα τους. Και με τεράστιο τίμημα σε αίμα. Ο στρατός είχε στην Κόνιτσα 8 αξιωματικούς νεκρούς και 51 οπλίτες. Τραυματίσθηκαν 27 αξιωματικοί και 193 οπλίτες. Υπήρχαν και 70 αγνοούμενοι. Οι αντάρτες είχαν 500 νεκρούς, 1500 τραυματίες και 100 αιχμάλωτους, κατά τα δημοσιεύματα των ημερών.

               Οι μάχες συνεχίζονταν σχεδόν σε όλη την Ελλάδα. Οι υπηρεσίες του στρατού σημείωσαν ότι στην πλευρά των ανταρτών παρατηρήθηκε η χρήση νέου οπλισμού και κυρίως χρήση ορειβατικών πυροβόλων. Μόνο στη μάχη της Κόνιτσας εντοπίσθηκε η χρήση 8 ορειβατικών σωλήνων, στους οποίους φάνηκε να προστέθηκαν άλλοι τέσσερις. Στη Θράκη σημειώθηκε η ύπαρξη 6 σωλήνων ορειβατικού Πυροβολικού. Γενικά αυξήθηκε το είδος των ατομικών όπλων των ανταρτών. Στη Δυτική Ελλάδα ο οπλισμός των ανταρτών ήταν κατά 90% συμμαχικής προέλευσης, πράγμα που σήμαινε, ότι ήταν κατοχικός οπλισμός.

1947: Η χρονιά, που έκρινε τον ανταρτοπόλεμο

*Το "Δόγμα Τρούμαν" που άλλαξε τον ρου των πραγμάτων, το 1947 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Το 1947 ήταν μια απολύτως κρίσιμη χρονιά, για την εξέλιξη της κατάστασης στην Ελλάδα. Ο ανταρτοπόλεμος, που ξεκίνησε από την προηγούμενη χρονιά, φούντωνε σε όλα τη χώρα  , ενώ το κράτος αδύναμο και καθημαγμένο, φαίνονταν να γονατίζει από το βάρος των μαχών και του αίματος που χύνονταν και από την εξάντληση της οικονομίας, που οδηγούσε στο χείλος της αβύσσου. Οι ελπίδες για την Ελλάδα, ανέτειλαν πέραν του Ατλαντικού.

               Η κατάσταση δεν ήταν καθόλου ευοίωνη, καθώς και στο διπλωματικό επίπεδο η Ελλάδα, αποτύγχανε σε στόχους που είχε θέσει, όπως ήταν η απελευθέρωση της Βόρειας Ηπείρου και η επέκταση των ελληνοβουλγαρικών συνόρων σε βάθος περίπου 30 χιλμ. αιτήματα που απορρίφθηκαν από τους συμμάχους. Επιπλέον δεν ικανοποιήθηκαν οι ελληνικές απαιτήσεις για πολεμικές επανορθώσεις ύψους 6 δις δολαρίων. Αντ’ αυτών της επιδικάστηκαν πολεμικές επανορθώσεις 145 εκατομμυρίων δολαρίων και κατακυρώθηκαν τα Δωδεκάνησα υπέρ της Ελλάδας. Πλήρης οικονομική αποτελμάτωση στη χώρα, η οποία από τις αρχές του 1947 ανέμενε και τον τερματισμό της βοήθειας της ΟΥΝΡΑ.

               Η μόνη ελπίδα που παρέμενε στην ελληνική κυβέρνηση ήταν η οικονομική και στρατιωτική στήριξη της Αγγλίας. Αλίμονο όμως… Και η Αγγλία, που σήκωσε το μεγαλύτερο βάρος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Χαρακτηριστικά αναφέρονταν τότε, πως και η κρατική Αγγλική Επιτροπή Ηλεκτρικής Ενέργειας, δεν είχε ρεύμα να φωτίζει τα γραφεία της και όταν συνεδρίαζε χρησιμοποιούσαν κεριά!!!.

               Στο διεθνές προσκήνιο, άρχισε πλέον να κάνει αισθητή την παρουσία της, η αμερικανική πολιτική, η οποία εγκαταλείποντας την παλαιά πολιτική του απομονωτισμού, επικρατούσε σε Ευρώπη και Ασία ως υπερδύναμη, νικήτρια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ελλάδα έπρεπε να επιλέξει σύμμαχο, για να μην υποκύψει στον κίνδυνο της εσωτερικής απειλής, αφού και οι αντάρτες είχαν επαρκή ενίσχυση από τα όμορα κομμουνιστικά κράτη.

               Η πρώτη νύξη έγινε στις 18 Οκτωβρίου 1946 από τον πρέσβη των ΗΠΑ Λίνκολν Μακβή, ο οποίος γνωστοποίησε στο βασιλέα Γεώργιο Β΄ το αμερικανικό ενδιαφέρον να βοηθήσουν την Ελλάδα στο αγώνα της για ανεξαρτησία. Οι Αμερικανοί έθεσαν και όρους για τη στήριξη αυτή, που φάνηκαν πολύ γρήγορα.

Το πολιτικό προσκήνιο αποκτούσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αλλά και το πολιτικό παρασκήνιο, άρχισε να κινείται εντονότερα. 

Η δικτατορία Μεταξά και η απλή αναλογική

 ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ  https://www.kathimerini.gr/1061876/article/epikairothta/politikh/h-diktatoria-meta3a-kai-h-aplh-analogikh

*Στις 14 Απριλίου 1936 πεθαίνει ο Δεμερτζής και ο βασιλιάς αναθέτει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Ιωάννη Μεταξά (κέντρο). Η κυβέρνηση Μεταξά ψηφίζεται στις 27 Απριλίου από 241 βουλευτές (καταψηφίζεται μόνον από τους 15 κομμουνιστές βουλευτές και τον Γεώργιο Παπανδρέου).

Γράφει ο ΠΑΥΛΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Αν αποδεχθούμε ότι η ενισχυμένη αναλογική παραμορφώνει τη λαϊκή βούληση διότι μεταβάλλει τις εκλογικές ισορροπίες και προβάλλει στη Βουλή μια κοινοβουλευτική διάταξη με ενισχυμένο το πρώτο κόμμα, τότε θα πρέπει επίσης να αποδεχθούμε ότι η απλή αναλογική, με τις ασταθείς κυβερνήσεις τις οποίες επιβάλλει, προκαλεί στο δημοκρατικό πολίτευμα έντονες ταλαντώσεις, που μπορεί να οδηγήσουν σε μια δραματική κατάρρευση.

Αυτό, άλλωστε, αποδεικνύει το παράδειγμα της ανέλιξης του Ιωάννη Μεταξά στην εξουσία το 1936, ένα παράδειγμα το οποίο αναφέρουν πολιτικοί και ιστορικοί, που υπενθυμίζουν ότι η απλή αναλογική έχει εφαρμοστεί στην Ελλάδα προπολεμικά (αλλά και μεταπολεμικά) και έχει συνδεθεί με ιδιαίτερα ταραγμένες περιόδους.

        Η ελλιπής και αποσπασματική διδασκαλία της Ιστορίας κάνει πολλούς να μένουν σήμερα με το στόμα ανοιχτό όταν μαθαίνουν ότι τέσσερις μήνες πριν από την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 δόθηκε από τον βασιλιά Γεώργιο Β΄ εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Ιωάννη Μεταξά, η οποία επικυρώθηκε από τη συντριπτική, διακομματική πλειονότητα άνω των 2/3 της Βουλής. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Στο νεότερο ελληνικό κράτος εφαρμοζόταν για σχεδόν έναν αιώνα το πλειοψηφικό σύστημα, από το 1829, όταν έγιναν οι πρώτες εκλογές, έως τη δεκαετία του 1920. Πλειοψηφικό σημαίνει ότι το πρώτο κόμμα εξασφαλίζει ευρύτατη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και κανείς δεν μπορεί να το ενοχλήσει στην εφαρμογή του προγράμματός του. Μετά τον εθνικό διχασμό του 1915, όμως, που, όπως υποστηρίζουν μετριοπαθείς ιστορικοί, «έσυρε» την ιστορική εξέλιξη έως τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και επέφερε τον κλονισμό της εμπιστοσύνης των πολιτών στις πολιτικές δυνάμεις, άρχισαν οι πειραματισμοί με το εκλογικό σύστημα.

Η πολύ σύνθετη... απλή αναλογική

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ  http://www.kathimerini.gr/1002315/article/epikairothta/politikh/h-poly-syn8eth-aplh-analogikh 

*Η «οικουμενική» κυβέρνηση υπό τον Αλ. Ζαΐμη (σε κόκκινο κύκλο), που συγκροτήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1926. Είχαν προηγηθεί, στις 7 Νοεμβρίου, οι πρώτες εκλογές με σύστημα απλής αναλογικής στην Ελλάδα. Τα επόμενα δύο χρόνια, μέχρι ο Ελευθέριος Βενιζέλος να επιβάλει πλειοψηφικό, η κυβέρνηση άλλαζε κατά μέσον όρο κάθε πέντε μήνες. 

Αριστερά σε γαλάζιο κύκλο ο Ιωάννης Μεταξάς 

Του κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ

Το απλό αναλογικό σύστημα με το οποίο θα γίνουν, εκτός απροόπτου, οι μεθεπόμενες εκλογές, είναι κάτι γνώριμο στην πολιτική ζωή του τόπου. Με διάφορες παραλλαγές έχει εφαρμοστεί ουκ ολίγες φορές, με πρώτη να καταγράφεται στην Ιστορία το 1926, όταν ο Γεώργιος Κονδύλης, ο πρώτος πρωθυπουργός που εισήγαγε την απλή αναλογική εν Ελλάδι, είχε δηλώσει πως έτσι «εξασφαλίζεται η πολιτική ομαλότης και η γνησία εκδήλωσις του λαϊκού φρονήματος».

Αυτό όμως ουδέποτε επιβεβαιώθηκε στην πράξη. Η απλή αναλογική, ή παραλλαγές της, όσες φορές εφαρμόσθηκε, παρά τις αγαθές σε πολλές περιπτώσεις προθέσεις εκείνων που την επικαλούνταν, είχε σχεδόν το ίδιο αποτέλεσμα: πολιτική αστάθεια, συνεχείς εκλογές, κοινοβουλευτική ανωμαλία, τάσεις ακυβερνησίας.

Εκδόθηκε η Πολιτική Βιογραφία του Θεμιστοκλή Σοφούλη

*Το νέο βιβλίο για τον Θεμιστοκλή Σοφούλη

*Από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων  

για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

         Το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, στο πλαίσιο της σειράς «Βιογραφίες Πολιτικών», εξέδωσε τον τέταρτο κατά σειρά τόμο "Θεμιστοκλής Σοφούλης", που συνέγραψε ο δρ. Διονύσιος Χουρχούλης.

Η παρούσα έκδοση επιχειρεί να καλύψει ένα σημαντικό κενό στο χώρο της σύγχρονης ελληνικής ιστοριογραφίας, που αφορά την πολιτική διαδρομή και το έργο του Θεμιστοκλή Σοφούλη. Ως de facto αρχηγός των Σαμίων οδήγησε την ιδιαίτερή του πατρίδα στην ενσωμάτωση με την Ελλάδα το 1912. 

Οι συμμαχικές κυβερνήσεις του Εμφυλίου

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_10/06/2012_485021

*Η λήξη του Εμφυλίου Πολέμου

*Οι ΗΠΑ απαίτησαν ευρύτερη

πολιτική συναίνεση με την απειλή

διακοπής της βοήθειας στην Ελλάδα

Της κ. Κωνσταντίνας Ε. Μπότσιου*

          Όταν εξαγγέλθηκε το Δόγμα Τρούμαν, στις 12 Μαρτίου 1947, ήταν εμφανές ότι η Ελλάδα θα κατέρρεε χωρίς ξένη βοήθεια. Κρίσιμο παράγοντα για την αμερικανική στήριξη αποτελούσε η βούληση των ίδιων των Ελλήνων να αντισταθούν στην κομμουνιστική πίεση.

          Αν, αντιθέτως, ο κομμουνισμός αποτελούσε πλειοψηφικό κοινωνικό ρεύμα, θα απέβαιναν μάταιες οι οικονομικές θυσίες που απαιτούσε από τους Αμερικανούς πολίτες το πρόγραμμα αρωγής και, άρα, το Κογκρέσο δεν νομιμοποιούνταν να τις εγκρίνει.

          Καθρέφτης της λαϊκής βούλησης ήταν η ελληνική Βουλή. Είχε προέλθει με απλή αναλογική από τις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946 σε συνθήκες αποχής της κομμουνιστικής Αριστεράς και ορισμένων άλλων μικρών κομμάτων. 

59) ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΒΟΥΛΗΣ: ΣΟΦΟΥΛΗΣ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ

*Πορτρέτο του Θεμιστοκλή Σοφούλη

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

          Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, εξέχουσα πολιτική προσωπικότητα, με τρεις πρωθυπουργικές θητείες στο ενεργητικό του και διάδοχος του Ελευθερίου Βενιζέλου στην αρχηγία του Κόμματος των Φιλελευθέρων, αναδείχθηκε πρόεδρος της Βουλής εννέα φορές και πρωταγωνίστησε στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδος επί σχεδόν πενήντα χρόνια.

O Θεμιστοκλής Σοφούλης γεννήθηκε στο Βαθύ Σάμου το 1860. Σπούδασε στην Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και κατόπιν στη Γερμανία οπότε και ειδικεύθηκε στην Αρχαιολογία. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, αναγορεύθηκε υφηγητής της Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.