Πώς βρέθηκε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία, από τον πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, το 1945!!!

*Το έγγραφο της OSS, που έθετε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Το Διδυμότειχο, ο μητροπολίτης του Ιωακείμ (κατά κόσμον Σιγάλας) αξιωματικοί και ηγετικές προσωπικότητες της πόλης, βρέθηκαν μετά την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό, να κατηγορούνται- και αυτό είναι άγνωστο- ότι ήθελαν ακόμα και να εκτελέσουν τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, ο οποίος από τα τέλη του 1943 έως την απελευθέρωση του 1944, δρούσε από την Αδριανούπολη.

Η βαριά αυτή κατηγορία, διατυπώθηκε από τον ίδιο τον Γεωργιάδη το 1945 και έφτασε στα γραφεία της OSS στην Αθήνα και είναι προφανές ότι υπηρεσιακά έφτασε τελικά στην Ουάσιγκτον. Όμως το μοναδικό στοιχείο, που προσκόμισε στην υπηρεσία του ο Γεωργιάδης, ήταν… μια κουβέντα καφενείου στην Νέα Ορεστιάδα!!!

Πριν εξιστορήσουμε την απίστευτη αυτή ιστορία, ας δούμε αρχικά τι σημαίνει OSS. Η οργάνωση αυτή ήταν η μυστική υπηρεσία των ΗΠΑ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία μεταπολεμικά εξελίχθηκε στην γνωστή μας σήμερα CIA. Ο Γεωργιάδης επιλέχθηκε λόγω της γνώσης της γλώσσας και άλλων προσόντων του και τοποθετήθηκε στην Αδριανούπολη. Του δόθηκε μάλιστα και διπλωματική κάλυψη και εμφανίζονταν ως γραμματέας του ελληνικού προξενείου.

Ο τότε διευθυντής του προξενείου Γ. Καλούτσης, με τον οποίο ο Γεωργιάδης ήρθε πολλές φορές σε ρήξη, σε έγγραφό του προς τον έλληνα πρεσβευτή Π. Ραφαήλ στην Άγκυρα, τόνιζε: «Ο διορισμός ούτος εγένετο ίνα διευκολυνθή η εγκατάστασις πράκτορος της Ο.Σ.Σ. πλησίον των τουρκικών συνόρων προς Ελλάδα και Βουλγαρίαν ίνα καταστή δυνατή εκ της επικαίρου εκείνης θέσεως, η οποία άλλως θα ήτο απρόσιτος εις αμερικανικήν υπηρεσίαν, δοθέντος ότι η Τουρκία δεν στέργει την ίδρυσιν νέων προξενείων εν Θράκη, η συλλογή πληροφοριών περί της εν Νομώ Έβρου και Βουλγαρία καταστάσεως!..».

Από τη θέση εκείνη στήριξε το αντιστασιακό κίνημα του νομού Έβρου ποικιλοτρόπως. Κυρίως με όπλα, αλλά και χρήματα, με φάρμακα και άλλα υλικά.

Ο Γεωργιάδης είχε άμεση επαφή με τους αντάρτες του Έβρου και ειδικά με τον γνωστό καπετάν Οδυσσέα, ο οποίος καταδικάστηκε από τους αντάρτες του για τα εγκλήματά του και μετά από ανταρτοδικείο εκτελέστηκε και τάφηκε στο χωριό Λευκίμη Σουφλίου. Προηγουμένως όμως είχε εκτελέσει τον ταγματάρχη Σταθάτο, που επιχειρούσε να δημιουργήσει αντάρτικο με εντολή της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Εκτέλεσε επίσης τον Πορτοκαλλίδη από τις Φέρες και την ομάδα του, συνολικά ένδεκα άτομα… Και πολλούς άλλους...

Οι σχέσεις πάντως του Ελληνοαμερικανού πράκτορα με τον πρόξενο Καμπαλούρη και το προσωπικό του προξενείου ήταν από την αρχή προβληματικές. Ο Γεωργιάδης θεωρούσε ότι όλοι ήταν όργανα των Βρετανών.

*Το Διδυμότειχο κατά την Κατοχή. Διακρίνεται χωρίς στέγη, το κτίριο που είχε καεί στη μεγάλη πυρκαγιά του 1933.

Η κατηγορία κατά του Διδυμοτείχου

 

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Με ημερομηνία 18 Ιουνίου 1945, έφυγε από την Αθήνα ένα έγγραφο για το Κάιρο. Συντάκτης ο Τσαρλς Φ. Έντσον (CHARLES F. EDS0N), λοχαγός, Αρχηγός OSS στην Αθήνα. Αποδέκτης ο  λοχαγός Λώρενς Ρ, Χιούστον, αναπληρωτής SSO/NETO (;) στο Κάιρο.

Από το έγγραφο του Έντσον προκύπτει ότι ο Γεωργιάδης τον είχε ενημερώσει με επιστολή του στις 12 Ιουνίου ότι:

«Στο Διδυμότειχο, πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ ανώτερων Ελλήνων αξιωματικών, του Επισκόπου και εθνικιστών ηγετών. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, ο υπολοχαγός Γεωργιάδης έγινε αντικείμενο συζήτησης.

          Ελήφθη η απόφαση να συλληφθεί ο υπολοχαγός Γεωργιάδης στο επόμενο ταξίδι του στην περιοχή του Έβρου. Τέσσερις πρώην συνεργάτες του ενοχλήθηκαν ιδιαίτερα και διαφώνησαν έντονα με την απόφαση, υπενθυμίζοντας τον πραγματικό ρόλο που έπαιξε έναντι του λαού της επαρχίας κατά την περίοδο της εχθρικής κατοχής. Μερικοί από τους πρώην συνεργάτες του έφυγαν από τη συνάντηση θυμωμένοι. Αυτοί οι φίλοι του υπολοχαγού Γεωργιάδη πιστεύουν ότι πίσω από αυτή τη στάση βρίσκονται ο Νομάρχης (Επαρχιακός Κυβερνήτης) και ο Επίσκοπος. Υποψιάζονται επίσης βρετανική ενθάρρυνση από αυτούς τους άνδρες».

Εδώ να σημειώσουμε ότι νομάρχης Έβρου, που είχε διορισθεί από την κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου, ήταν ο Δημήτριος Μυτιληνιός (όπως ήταν το σωστό επώνυμό του και υπηρέτησε αρχικά στον Έβρο από 6 Μαρτίου έως 2 Οκτωβρίου 1945). Ο αναφερόμενος «Επίσκοπος» ήταν ο Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου Ιωακείμ, παλαιός αγωνιστής του Μακεδονικού Αγώνα και αργότερα μητροπολίτης Κερασούντος, όταν ο Τοπάλ Οσμάν έσφαζε τους Ποντίους.

*Ο Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδας και Σουφλίου Ιωακείμ.

Ο Έντσον στο έγγραφό του ξεκαθαρίζει:

«Ειλικρινά, νομίζω ότι η συζήτηση για σύλληψη ήταν απλώς συζήτηση και τίποτα περισσότερο. Θεωρώ πολύ απίθανο ότι οποιοσδήποτε Έλληνας αξιωματούχος ή εθνικιστής εξτρεμιστής θα τολμούσε να συλλάβει έναν Αμερικανό αξιωματικό, αν και η πιθανότητα μιας τέτοιας υπερβατικής πράξης ίσως δεν μπορεί να αποκλειστεί εντελώς. Ο φόβος μου είναι μάλλον ότι ο υπολοχαγός Γεωργιάδης μπορεί να υποστεί όχι μόνο πράξεις εσκεμμένης παρεμπόδισης του έργου του (οι οποίες έχουν ήδη γίνει εμφανείς σε προηγούμενα ταξίδια πρόσφατα) αλλά και στην πραγματικότητα σωματική επίθεση. Δεν υπάρχει ακόμη πραγματική ασφάλεια στην ελληνική ύπαιθρο».

Συνεχίζοντας εκφράζει την άποψη πως αν συνέβαινε κάτι, όπως π.χ. πυροβολισμοί από μια πλαγιά κάπου σε μια απομακρυσμένη περιοχή, δεν θα υπήρχαν Αμερικανοί μάρτυρες του περιστατικού και των δραστών της επίθεσης, που θα μπορούσαν πολύ εύκολα να διαφύγουν. Ο υπολοχαγός Γεωργιάδης είναι ένας από τους πολύ λίγους, πιθανώς ο μόνος ικανός εξωτερικός παρατηρητής των ατυχών γεγονότων που συμβαίνουν τώρα σε αυτήν την περιοχή. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παρουσία του στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη είναι εντελώς ανεπιθύμητη για τα στοιχεία, που βρίσκονται τώρα στην εξουσία, εννοώντας την κυβέρνηση Παπανδρέου, στον νομό Έβρου, συμπεριλαμβανομένων των Βρετανών!

Ο Έντσον υπενθυμίζει ότι διέταξε τον Γεωργιάδη να μην επιστρέψει στην Ανατολική Μακεδονία ή Θράκη χωρίς συγκεκριμένες εντολές από τον ίδιο. Προς το παρόν, θα επιχειρούσε μόνο στη Θεσσαλονίκη και την Κεντρική Μακεδονία. Εξετάζονταν μάλιστα στην OSS σχέδια για την κάλυψη της περιοχής από άλλον αξιωματικό. 

*Ο Αλέκος Γεωργιάδης

Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ- Αγγλίας στη Θράκη

Ένα σημαντικό απόσπασμα, που δείχνει τον μεγάλο ανταγωνισμό των μυστικών υπηρεσιών των μεγάλων συμμαχικών δυνάμεων στη Θράκη, περιέχει μια αδρή εικόνα άγνωστων γεγονότων, που εξελίσσονταν πίσω από κλειστές πόρτες.

Ο Γεωργιάδης είχε ως έδρα το ελληνικό προξενείο στην Αδριανούπολη για κάλυψη και διέθετε ελληνικό διπλωματικό διαβατήριο. Εκείνη την εποχή, η OSS αναλάμβανε τις επιχειρήσεις πληροφοριών στον Έβρο από τους Βρετανούς με επίσημη συμφωνία με την ISLD/Κωνσταντινούπολη (σ.σ. άγνωστη βρετανική μυστική υπηρεσία), υπό τη διοίκηση του συνταγματάρχη Γκίμπσον. Οι Βρετανοί αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στον Έβρο λόγω των προσπαθειών τους να συνδυάσουν την πολιτική δραστηριότητα, με τις επιχειρήσεις πληροφοριών. Ως μέρος της συμφωνίας, ο υπολοχαγός Γεωργιάδης ανέλαβε ό,τι είχε απομείνει από τα βρετανικά δίκτυα. Ήταν σαφώς κατανοητό ότι η OSS επρόκειτο να αντικαταστήσει την ISLD στην περιοχή.

Κατά τη γνώμη του Έντσον, η βρετανική πρόθεση ήταν να χρησιμοποιήσει τις επιχειρήσεις του OSS στην περιοχή ως «κόκκινη ρέγγα» (σ.σ. πρόκειται για μια μεταφορά, ένα αμερικανικό ιδίωμα, που σημαίνει, κάτι που αποσπά την προσοχή από το κύριο θέμα ή το στόχο).  Θα ήταν καλύτερα- έγραφε- να μπορούν να συνεχίσουν τις μέχρι τώρα ανεπιτυχείς δραστηριότητές τους, στόχος των οποίων ήταν να αντικαταστήσουν τους αντάρτες του ΕΛΑΣ στον Έβρο με μια «εθνικιστική» αντάρτικη ομάδα πιστή στην εξόριστη κυβέρνηση του Καΐρου. Ότι αυτή ήταν η πρόθεσή τους φάνηκε από τη συνέχεια.

*Ο Αλέκος Γεωργιάδης (πρώτος από αριστερά) με αντάρτες του Έβρου.

Οι βρετανικές προσπάθειες να αντικαταστήσουν τον ΕΛΑΣ στον Έβρο δεν σταμάτησαν. Οι διαταγές που είχε ο Γεωργιάδης από το Κάιρο ήταν σαφείς: Έπρεπε να απέχει απολύτως από την υποστήριξη οποιασδήποτε πολιτικής ομάδας και να περιοριστεί αποκλειστικά στη συλλογή πληροφοριών. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι αυτές οι διαταγές ανάγκασαν τον Γεωργιάδη να συναινέσει στην ύπαρξη του ΕΛΑΣ στον Έβρο, αλλά η συναίνεση δεν είναι συνώνυμη με την υποστήριξη, έγραφε ο Έντσον στο ίδιο έγγραφο. Οι Έλληνες προξενικοί υπάλληλοι στην Αδριανούπολη ήταν έξαλλοι με τον Γεωργιάδη για την άρνησή του να συνεργαστεί μαζί τους στα σχέδιά τους. Από καιρό σε καιρό υποβλήθηκαν καταγγελίες εναντίον του από το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, μερικές από τις οποίες έφτασαν στον Αμερικανό Πρέσβη στην Ελλάδα, στο Κάιρο. Αυτές οι καταγγελίες αποτελούν την αρχή της κατηγορίας ότι ο Γεωργιάδης είναι «αριστερός» συμπέραινε ο αμερικανός λοχαγός.

Η βρετανική και η ελληνική προσπάθεια αντικατάστασης του ΕΛΑΣ συνεχίστηκαν. Διείσδυσαν πράκτορες και έγινε προσπάθεια να δημιουργηθεί κρυφά μια άλλη οργάνωση, που θα αντιτίθεται στον ΕΛΑΣ. Αφού μελετήθηκαν προσεκτικά τα έγγραφα και εντοπίστηκαν τα άτομα που ανήκαν σ’ αυτήν την οργάνωση, ο ΕΛΑΣ σκότωσε όλους τους ηγέτες (σ.σ. κατά πάσα πιθανότητα ο Έντσον υπονοεί τις δολοφονίες Σταθάτου, Πορτοκαλλίδη και άλλων από τον Οδυσσέα κυρίως).  Αυτή η εξέλιξη φυσικά δεν ικανοποίησε τους Έλληνες προξενικούς υπαλλήλους στην Αδριανούπολη, ούτε αύξησε την συμπάθειά τους για τον Γεωργιάδη.

*Ο Οδυσσέας με αντάρτες του.

Σε ένα σημείο του εγγράφου αυτού ο Έντσον αποκαλεί τον επικεφαλής του ΕΛΑΣ Οδυσσέα, «χασισοφάγο»!!! (hashish-eating «Odysseas»). Επιπλέον σε ένα άλλο αμερικανικό έγγραφο, αναφέρεται ότι μετά την εκτέλεση του Οδυσσέα, βρέθηκαν στα προσωπικά του αντικείμενα, χασίς και ράβδοι χρυσού!!!

Συνεχίζοντας, υπενθυμίζει μεταξύ άλλων ότι ο Γεωργιάδης έκανε τις διαπραγματεύσεις για τη διείσδυση μιας αποστολής SO (Sicago Operation) στον Έβρο, η οποία έγινε με την έγκριση του Υπουργείου Εξωτερικών και ήταν η μόνη αμερικανική αποστολή SO που επιχειρούσε στην Ελλάδα, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους Βρετανούς (σ.σ. πρόκειται για την αποστολή Κέλλις, που ανατίναξε γέφυρες στον Έβρο). Ο υπολοχαγός Γεωργιάδης κατηγορήθηκε τότε για «εξοπλισμό των κομμουνιστών».

«Κατά την παρούσα φάση- καταλήγει ο Έντσον- η κυρίαρχη φατρία στην ελληνική Θράκη αποτελείται ακριβώς από αυτά τα άτομα που αντιτάχθηκαν σφοδρά στον ΕΛΑΣ, που τους καταδίωξε από την περιοχή. Είναι πράγματι έκπληξη το γεγονός, ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν μια πολύ αρνητική άποψη για τον υπολοχαγό Γεωργιάδη. Σε αυτήν την περιοχή βρίσκεται τώρα, όπως λέει ο ίδιος, ως σεσημασμένο άτομο».

Αυτή την εντύπωση είχαν για την πλειοψηφία των κατοίκων της Θράκης (σ.σ. χρησιμοποιείται η λέξη κυρίαρχη) οι Αμερικανοί το 1945…

*Η επιστολή του Αλέκου Γεωργιάδη προς τον Τσαρλς Έντσον.

Τι συνέβη σε καφενείο της Ορεστιάδας;

 

Ας επανέλθουμε όμως στο θέμα της κατηγορίας κατά του Διδυμοτείχου από τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη.

Στις 5 Ιουνίου 1945, ο Γεωργιάδης σε επιστολή προς τον Έντσον εξιστορεί τι συνέβη, όπως του τα αφηγήθηκε ο έμμισθος πληροφοριοδότης του Χριστόδουλος Καραστεφάνου, κάτοικος Ορεστιάδας.

«Σε ένα καφενείο στη Νέα Ορεστιάδα- γράφει ο Γεωργιάδης- έγινα το θέμα της συζήτησης. «Ήταν ο Αλέκος ο Αμερικάνος Κουκουές;» (δηλαδή «κομμουνιστής») ήταν το ερώτημα που τέθηκε σε μια ομήγυρη. Όλοι οι πρώην πράκτορές μου και όσοι με γνώριζαν εκεί κατά τη διάρκεια της κατοχής και αργότερα, είπαν ότι ήταν δύσκολο ακόμη και να το σκεφτώ αυτό. Μερικοί εθνικιστές που ήταν είτε στη Θεσσαλονίκη είτε στην Αθήνα ως πρόσφυγες και πρόσφατα έφτασαν στη Νέα Ορεστιάδα, επέμειναν ότι ήμουν, επειδή βοήθησα το ΕΑΜ δίνοντάς τους όπλα. Όταν τους είπαν ότι δεν έπρεπε να μιλάνε έτσι, επειδή δεν γνώριζαν, όντας απόντες, είπαν ότι ο Αρχιεπίσκοπος από το Διδυμότειχο επισκεπτόταν το σπίτι ενός ντόπιου επιχειρηματία και εκεί έκανε τη δήλωση, ότι ο Αλέκος ο Αμερικάνος ήταν η αιτία για όλα αυτά, επειδή έδωσε στους κομμουνιστές όπλα.

Η παρέα στο καφενείο ρώτησε στη συνέχεια τον Καραστεφάνου αν με γνώριζε ως «Κουκουέ». Φοβούμενος ότι οι εθνικιστές και οι αξιωματικοί της Εθνοφρουράς που ήταν εκεί «θα του καταλόγιζαν φταίξιμο», μου είπε ο ίδιος, ότι τους είπε, πως «νόμιζε ότι ήμουν φιλο-κομμουνιστής». Εφόσον αυτό μπορεί να συμβεί στο εγγύς μέλλον, έχω μια περιγραφή της ιστορίας γραμμένη από τον ίδιο τον αφελή, την οποία σας στέλνω για τα αρχεία σας».

Συνεχίζοντας ο Γεωργιάδης εξήγησε ότι θεωρούσε όλο αυτό, μια εθνικιστική προπαγάνδα για να τους δυσφημίσει σε εκείνη την περιοχή, ώστε να μην μπορούν να παρακολουθούν τις πράξεις τους. Ταυτόχρονα, το θεωρούσε και ως δράση εναντίον τους, καθώς οι άνθρωποι του Έβρου, συμπεριλαμβανομένων των εθνικιστών, γνώριζαν τις δραστηριότητες τους εκεί και ήταν φιλικοί προς αυτόν.

Πίστευε απόλυτα, ότι η δουλειά του πρόξενου της Αδριανούπολης Καμπαλούρη, είναι αυτή που του έχει προκαλέσει πολλά προβλήματα στην Τουρκία. Τον βοηθούσε σε αυτή τη βρώμικη δουλειά ο Μητροπολίτης Ιωακείμ, του οποίου η φήμη κατά τον Γεωργιάδη, είχε  εδραιωθεί στον Έβρο ως φιλογερμανού, καθώς και ο νέος νομάρχης, Μυτιληναίος (σ.σ. Μυτιληνιός πιο σωστά), ο οποίος ήταν ηγέτης του ΕΔΕΣ και ένθερμος υποστηρικτής του Μεταξά.

*Η αναφορά για τις δραστηριότητες του Καραστεφάνου.

Ποιος ήταν ο Καραστεφάνου;

 

Ας δούμε τώρα ποιος ήταν ο Καραστεφάνου, που μετέφερε στο Γεωργιάδης τις καφενειακές συζητήσεις που είχαν γίνει στην Ορεστιάδα.

Σύμφωνα με έγγραφη αναφορά δραστηριοτήτων του ίδιου του Καραστεφάνου, που ο Γεωργιάδης την είχε επισυνάψει στην επιστολή του προς τον Έντσον ο Καραστεφάνου, τον Ιούνιο του 1945, προσλήφθηκε ως σύνδεσμος μεταξύ του Ελληνικού Προξενείου στην Αδριανούπολη και των πρακτόρων της υπηρεσίας σε Ορεστιάδα - Διδυμότειχο - Τρίγωνο.

Προσλήφθηκε από τον Έλληνα λοχαγό, Ιωάννη Δεμερτζή και υπηρέτησε μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου 1943, όταν η δράση αυτής της υπηρεσίας έγινε γνωστή στους Γερμανούς και διαλύθηκε. Στη συνέχεια προσλήφθηκε από μια νέα αμερικανική αποστολή υπό τον Γεωργιάδη. Αυτή η αποστολή είχε πάει στην Αίγυπτο στα μέσα Οκτωβρίου του ίδιου έτους, και από εκεί έφτασε στην Αδριανούπολη. Ο Καραστεφάνου υπηρέτησε ως σύνδεσμος μέχρι τον Φεβρουάριο του 1944, όταν έγινε γνωστή η δράση του στους Γερμανούς και αναγκάστηκε να καταφύγει στον ΕΛΑΣ (στον οποίο ανήκε ο αδελφός του), όπου υπηρέτησε ως ομαδάρχης.

Επειδή δεν συμφωνούσε- όπως έγραφε ο ίδιος-  με τους ηγέτες αυτού του σώματος και με την ιδεολογία τους, γιατί ήταν κομμουνιστές, και επειδή έμαθε ότι οργανωνόταν μια εθνικιστική ομάδα, απευθύνθηκε σ’ αυτήν την  ομάδα με σκοπό να συνεργαστεί μαζί τους. Αυτό έγινε γνωστό στους κομμουνιστές και μη έχοντας άλλη διέξοδο, διέφυγε στην Τουρκία. Οι Τούρκοι ήθελαν να τον επιστρέψουν στην Ελλάδα και τον κράτησαν περιορισμένο για οκτώ ημέρες. Ειδοποίησε τον Γεωργιάδη και ως αποτέλεσμα των προσπαθειών του μέσω των τουρκικών αρχών, στάλθηκε στην Αίγυπτο ως πρόσφυγας. Ζήτησε από τον Γεωργιάδη ένα πιστοποιητικό που να βεβαιώνει για τις υπηρεσίες μου, αλλά για λόγους ασφαλείας αρνήθηκε να του δώσει τέτοιο πιστοποιητικό.

Έφυγε από την Αδριανούπολη στις 24 Μαΐου και έφτασε στο Χαλέπι στις 31 Ιουλίου 1944. Στη συνέχεια, κατέληξε στην Παλαιστίνη με μια ομάδα 360 ατόμων. Από αυτούς, όλοι στρατολογήθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση εκτός από τον Καραστεφάνου. Οι ελληνικές αρχές της Μέσης Ανατολής μπορεί να ήταν καχύποπτες σχετικά με τις σχέσεις του με τον ΕΛΑΣ.

Τελικά επιστρατεύτηκε τον Νοέμβριο του 1944, αλλά τον κράτησαν στο στρατόπεδο για μήνες ακόμη, ενώ άλλοι στάλθηκαν να ενταχθούν στις μονάδες τους. Γι' αυτό, ενημέρωσε τον Έλληνα πρόξενο στην Παλαιστίνη και του είπε την ιστορία του. Του είπε μάλιστα ότι είχε συνεργαστεί με τον Αμερικανό Γεωργιάδη στην Αδριανούπολη, ο πρόξενος σχολίασε, ότι συχνά ενημέρωνε πως ο Αμερικανός ήταν κομμουνιστής. Το ίδιο είπε και ένας Έλληνας που συνεργαζόταν με βρετανική υπηρεσία στην Παλαιστίνη. Ο Καραστεφάνου απάντησε: «Μας θεωρούσαν κομμουνιστές αφού είχαμε εκτελέσει τέτοια υπηρεσία και είχαμε κινδυνεύσει από τους Γερμανούς, τους ίδιους τους αντάρτες, τους Τούρκους και από μισθοφόρους;».

Όταν επέστρεψε στον Έβρο, άκουσε διαδόσεις  ότι ο Γεωργιάδης ήταν φίλος των κομμουνιστών και τους υποστήριζε. Πληροφορήθηκε ότι οι αναφορές προέρχονταν από βασιλικούς, που είχαν φτάσει πρόσφατα στον Έβρο. Συχνά, φοβούμενος τις ελληνικές και βρετανικές αρχές και για να καθησυχάσει τυχόν υποψίες που μπορεί να είχαν οι ανώτεροί του γι’ αυτόν, έλεγε ότι υποθέτει πως ο Αμερικάνος ήταν φίλος των κομμουνιστών.

«Καταλαβαίνοντας ότι είχα αδικήσει τον Γεωργιάδη, προσπάθησα να τον συναντήσω για να του ζητήσω συγγνώμη. Έμαθα ότι βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη και πραγματοποίησα μια συνάντηση μέσω του Αμερικανικού Προξενείου. Αυτή η κατάθεση είναι το αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης και ελπίζω να ξεκαθαρίσει το θέμα» κατέληγε ο Καραστεφάνου.

Αυτό ήταν ένα άγνωστο περιστατικό, που το Διδυμότειχο, και ηγετικές προσωπικότητές του βρέθηκαν να κατηγορούνται για συνωμοσία με στόχο τη δολοφονία Ελληνοαμερικανού πράκτορα της OSS. Τα μόνα στοιχεία που προσκόμισε ο Γεωργιάδης στην υπηρεσία του, ήταν οι καφενειακές συζητήσεις της Ορεστιάδας.

Δεν πρέπει πάντως να λησμονείται η εθνική δράση του Μητροπολίτη Ιωακείμ Σιγάλα και το γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ, που γνώριζε το ποιον του, πριν επιτεθεί για να ελευθερώσει το Διδυμότειχο από τους Ναζί, ζήτησε από τον Ιωακείμ να μεσολαβήσει για να παραδοθούν οι Γερμανοί ώστε να αποφευχθεί η αιματοχυσία. Ο Γερμανός διοικητής κράτησε αγέρωχη στάση και απέρριψε τη μεσολάβηση. Το αποτέλεσμα ήταν να συντριβεί η γερμανική δύναμη, κάποιοι να σκοτωθούν, άλλοι να μπορέσουν να ξεφύγουν μέσω του ποταμού Έβρου προς την Τουρκία και άλλοι να πνιγούν.

Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου 1944, οι αντάρτες συνέλαβαν 284 αιχμαλώτους και κατέλαβαν πυρομαχικά και όπλα από τις φρουρές του Διδυμοτείχου και των Φερών, 60 σιδηροδρομικά βαγόνια με τρόφιμα, τεθωρακισμένα οχήματα και 14 αυτοκίνητα.

Η ελευθερία, ήρθε δολιχοδρομώντας μέσα από δύσβατες ατραπούς και κακούς οιωνούς, για όσα θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

ΠΗΓΕΣ

*Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (συλλογή εγγράφων Vlanton, ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

Αγωνιώδης έκκληση από το Διδυμότειχο προς το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής

 *Απόσπασμα της άγνωστης έως σήμερα επιστολής του 1944

 

*Ανέκδοτη ιστορική επιστολή

από το 81 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ

στις 6 Σεπτεμβρίου 1944.

*Πείνα στερήσεις και αθλιότης.

*Γύμνια και ανυποδησία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Το Διδυμότειχο, είχε την τύχη να απελευθερωθεί πολύ νωρίτερα από άλλες πόλεις, από την Γερμανική Κατοχή. Απελευθερώθηκε με επίθεση δυνάμεων της Αντίστασης στις 29 Αυγούστου 1944! Οι Γερμανοί αποχωρώντας άφησαν πίσω τους στερήσεις και αθλιότητα.

         Τα γεγονότα εκείνων των ημερών ήταν άκρως σημαντικά. Το απόγευμα της προηγούμενης μέρας 28 Αυγούστου 1944 είχαν απελευθερωθεί οι Φέρες του Έβρου, όταν οι Γερμανοί κυκλώθηκαν από πλήθος λαού πολιτών και κυρίως νεολαίας. Αντιλαμβανόμενοι το μάταιο της συνέχισης ενός αγώνα που είχε αρχίσει να χάνεται, κάποιοι παραδόθηκαν αυτοβούλως.

          Στο Διδυμότειχο όμως, όπου υπήρχε σημαντική δύναμη Γερμανών χρειάστηκε να διεξαχθεί μάχη μεταξύ των ανταρτών της Αντίστασης και των ναζιστών, που αρνήθηκαν να παραδοθούν, όταν τους πρότεινε ο μητροπολίτης Ιωακείμ (κατά κόσμον Σιγαλές) και επιτροπή προκρίτων. Στο Διδυμότειχο και τα πέριξ, υπήρχε το 81ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ με καπετάνιο τον Βαγγέλη Κασάπη- Κρίτωνα (σ.σ. το 81^ο Σύνταγμα υπήρχε και προ του πολέμου στον Έβρο και έτσι οι Ελασίτες ονόμασαν τις δυνάμεις τους 81ο Σύνταγμα Πεζικού για λόγους ιστορικούς). Οι αντάρτες κύκλωσαν την πόλη από το βράδυ της προηγούμενης μέρας.

          Οι συγκρούσεις πήραν έκταση και στην περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού, που βρίσκεται έξω από την πόλη.  Η μάχη κράτησε έως τη 1 μ.μ. Οι Γερμανοί που επιβίωσαν, αποπειράθηκαν να διασχίσουν τον κάμπο και να φτάσουν στο ποταμό Έβρο για να περάσουν στην Τουρκία.  Οι νεκροί και οι πνιγμένοι, υπερέβησαν τους 30.

Οι αντάρτες είχαν 4 νεκρούς και 7 ελαφρά τραυματίες. Νεκροί ήταν οι Γουρίδης Σταύρος (Μπάμπης) από την Ορεστιάδα, στρατιωτικός του 1^ου λόχου, Πολυσίδης Βαγγέλης (Βάγγος) διμοιρίτης από τους Πετράδες, Γκαρούδης Βαΐτσης εφεδροελασίτης από το Ελληνοχώρι και Μπακλαβάρας Λευτέρης από το Σουφλί.

 Τραυματίες ήταν οι Στεφάνου Χρίστος από το Σουφλί, Κόνσουλας Δημήτριος από την Κορνοφωλιά, Καρπούζας Χαράλαμπος από το Σουφλί, Δελημπαλτάς Γιώργος από το Διδυμότειχο, Τότιας Κωνσταντίνος από το Σουφλί, Σταματόπουλος Παύλος από το Χειμώνιο και  Γκίντσογλου Κώστας από το Διδυμότειχο. Η κηδεία των φονευθέντων υπήρξε πάνδημη. Αλλά και οι Γερμανοί θάφτηκαν. Οι τάφοι τους υπήρχαν σε ειδικό χώρο, δίπλα στο νεκροταφείο Διδυμοτείχου.

Το κλίμα στην Αδριανούπολη λίγο πριν από την απελευθέρωση του 1920.

*Ο Γεώργιος Τσαγρής

 

 

*Ανέκδοτες πληροφορίες

*Ο άτυχος Γεώργιος Τσαγρής

*Οι Γάλλοι ήθελαν προτεκτοράτο

 

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Ο Γεώργιος Τσαγρής, έφεδρος υπίατρος το 1920, κατά την εποχή δηλαδή της απελευθέρωσης της Θράκης υπηρετούσε αποσπασμένος στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, στην Αδριανούπολη. Εκτός από τα κύρια καθήκοντα του για την περίθαλψη ασθενών και παροχή φαρμάκων ενημέρωνε κρυφά και τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις για την κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή όπου υπηρετούσε. Επιπλέον στήριξε αποφασιστικά τον Μητροπολίτη Πολύκαρπο ενόψει της εισόδου του ελληνικού στρατού στην Αδριανούπολη, τον Ιούλιο του 1920.

               Ο Απρίλιος εκείνης της χρονιάς παρουσίαζε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Είχε αρχίσει με διακήρυξη του Τούρκου συνταγματάρχη Τζαφέρ Ταγιάρ, ότι κηρύσσει την ανεξαρτησία της Θράκης και δεν αναγνωρίζει πλέον την κυβέρνηση του σουλτάνου, η οποία είχε υπογράψει της ανακωχή με τους συμμάχους της Αντάντ.

               Στις 11 Απριλίου όμως, οι ειδήσεις, έδιναν  σάρκα και οστά στα όνειρα των Θρακών. Η Συνδιάσκεψη των πρωθυπουργών στο Σαν Ρέμο, συζήτησε και καθόρισε τα σύνορα των ευρωπαϊκών εδαφών της Τουρκίας. Σε επίσημη ανακοίνωση, η Ελλάδα έπαιρνε ολόκληρη τη Θράκη έως τη γραμμή της Τσατάλτζας καθώς και την Χερσόνησο της Καλλίπολης, η οποία θα αποτελούσε μέρος της κυριαρχίας της, αλλά θα τελούσε υπό τον έλεγχο της Διεθνούς Επιτροπής των Δαρδανελίων. Στην Κωνσταντινούπολη εγκαταστάθηκαν Ύπατοι Αρμοστές των Συμμαχικών Δυνάμεων.

               Στη φάση αυτή ο ρόλος του Τσαγρή, φαίνεται τώρα από σημειώματά του, που βρέθηκαν σε διάφορες καίριες υπηρεσίας και θα αναπτυχθούν παρακάτω.

Ο Γεώργιος Τσαγρής γεννήθηκε στο χωριό Βισταγή του Ρεθύμνου και σταδιοδρόμησε σαν γιατρός.  Έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην απελευθέρωση της Αδριανούπολης τον Ιούλιο του 1920 μαζί με τον Μητροπολίτη Πολύκαρπο Μετά την απελευθέρωση της Θράκης εξελέγη βουλευτής Αδριανούπολης, την 1^η Νοεμβρίου 1920. Τον φοβερό Οκτώβριο του 1922 όταν εκδιώχθηκε ο Ελληνισμός από τα εδάφη της Ανατολικής Θράκης, ο Τσαγρής μαζί με τους άλλους Θράκες βουλευτές είχε κινηθεί και αυτός σε διάφορες ενέργειες για να προληφθεί αυτή η απώλεια. Είχε αγαπήσει τη Θράκη…

 Επανεξελέγη βουλευτής Ρεθύμνης το 1923- 1925. Διορίσθηκε νομάρχης Ρεθύμνου το 1941.

Υπήρξεν όμως άτυχος. Σκοτώθηκε από βομβαρδισμό των Γερμανών στις 22 Μαΐου 1941, κατά τη διάρκεια της μάχης της Κρήτης.

Οι μαύρες μέρες της κατοχής του 1942, στο νομό Έβρου

*Τα δύο διακεκριμένα θύματα δολοφονιών στο νόμο Έβρου το 1942. 

Αριστερά ο νομάρχης  Ιωάννης Φραγκούλης, δεξιά ο δήμαρχος Σουφλίου Πασχάλης Νάνος. 

*Στοιχεία από τα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

 

               Η ζωή στο νομό Έβρου κατά τη διάρκεια της Κατοχής, όπως και σε όλη την κατεχόμενη Ελλάδα, υπήρξε σκληρή και αδυσώπητη. Ο ακριτικός νομός, δεν παραδόθηκε από τους Χιτλερικούς κατακτητές στους Βουλγάρους, όπως συνέβη με τους νομούς Ξάνθης και Ροδόπης και τους νομούς της Ανατολικής Μακεδονίας.

               Ο νομός Έβρου παρέμεινε υπό τους Γερμανούς, που φυσικά είχαν τη στρατιωτική διοίκηση, αλλά η πολιτική διοίκηση, δηλαδή νομαρχία και δήμοι και κοινότητες, παρέμειναν σε ελληνικά χέρια. Η έδρα της νομαρχίας μεταφέρθηκε από την Αλεξανδρούπολη στο Διδυμότειχο. Η Αλεξανδρούπολη είχε παραχωρηθεί  στους Βουλγάρους. Οι κάτοικοι του νομού δεν δοκίμασαν μεγάλη πείνα, διότι η γεωργική παραγωγή σε σιτηρά και άλλα γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα κάλυπταν τις ανάγκες του νομού και πολλές φορές γίνονταν και εξαγωγές σε άλλες περιοχές που πραγματικά υπέφεραν. Υπήρχαν μόνο ελλείψεις προϊόντων που δεν παράγονταν επιτοπίως. Π.χ. δεν υπήρχε ζάχαρη ή ελαιόλαδο, αλλά οι «γιαχανάδες» τα σησαμελαιοτριβεία παρήγαν άφθονο σησαμέλαιο ή σπορέλαιο από τους ηλίανθους.

               Στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία, έχουν διασωθεί έγγραφες αναφορές με πληροφορίες από την κατεχόμενη Ελλάδα, σταλμένες από την Ελληνική Υπηρεσία Πληροφοριών, που είχε συστήσει στο Κάιρο η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση. Τις αναφορές αυτές συνήθως υπέγραφαν οι πλοίαρχοι του Πολεμικού Ναυτικού Ν. Τσαγκάρης και Ε. Κορτέσης.

               Με βάση αυτές τις αναφορές και άλλες εγχώριες πηγές, μπορούμε σήμερα να ανασυστήσουμε κατά ένα μέρος την ατμόσφαιρα εκείνων των ημερών και ειδικά του έτους 1942, όταν άρχισε να γεννιέται η αντίδραση κατά την Γερμανών, αλλά και άλλες ενέργειες, που τρομοκράτησαν τον πληθυσμό.

*Από τα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ

Βασιλεύς Αλέξανδρος: Πορεία νίκης και ελευθερίας από Σμύρνη, σε Πάνορμο, σε Ραιδεστό, σε Δεδέαγατς και Αδριανούπολη, το 1920.

*Ο βασιλεύς Αλέξανδρος παρακολουθεί από τον "Αβέρωφ" την απόβαση των ελληνικών δυνάμεων στη Ραιδεστό 

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Η μεγάλη περιοδεία, που έκανε στις αρχές του Ιουλίου 1920, ο βασιλεύς Αλέξανδρος ήταν μια αλησμόνητη πορεία νίκης και ελευθερίας. Ξεκίνησε από το Παλαιό Φάληρο επιβαίνοντας στο θρυλικό θωρηκτό «Αβέρωφ» πήγε μόνο στο λιμάνι της Σμύρνης, επισκέφθηκε τον αρχιστράτηγο Λεωνίδα Παρασκευόπουλο στην Πάνορμο, παρέστη στην απόβαση απελευθέρωσης της Ραιδεστού, πήγε σε Αλεξανδρούπολη και Κομοτηνή και μέσω Διδυμοτείχου έφτασε στο Καραγάτς για να εισέλθει στην Αδριανούπολη, μια μέρα μετά την απελευθέρωσή της. Το έθνος ζούσε τότε μοναδικές και αλησμόνητες στιγμές σε όλα τα μέτωπα.

               Τον Ιούλιο του 1920 ο βασιλεύς Αλέξανδρος είχε πρόθεση να επισκεφθεί τη Σμύρνη και το Μικρασιατικό Μέτωπο. Από την πλευρά όμως των Μεγάλων Δυνάμεων διατυπώθηκαν αντιρρήσεις για την επίσκεψη αυτή. Η κυβέρνηση Βενιζέλου φαίνεται πώς θορυβήθηκε και αποφάσισε να μην γίνει η επίσκεψη αυτή, παρά το γεγονός ότι ο λαός της Σμύρνης  είχε αρχίσει προετοιμασίες για μεγάλη υποδοχή.

               Τελικά στις 10 μ.μ. στις 2 Ιουλίου ο Αλέξανδρος φορώντας στολή ναυάρχου πήγε στο Φάληρο και  επιβιβάσθηκε στο θωρηκτό «Αβέρωφ» για να αναχωρήσει. Τον συνόδευαν οι υπασπιστές του Σούτσος, Σκουμπουρδής, Μελάς και Σοφιανός, καθώς και ο αρχηγός του Στρατιωτικού του Οίκου στρατηγός Κόρακας.

               Στην πλατεία του Φαλήρου ο κόσμος τον χειροκρότησε και ζητωκραύγαζε:

-Και στην Πόλη!!!

Στις 4 Ιουλίου έκπληκτος ο λαός διάβαζε στις εφημερίδες ότι οι Βούλγαροι κομιτατζήδες συνέχιζαν στην Θράκη τις εγκληματικές τους δραστηριότητες εις βάρος των Ελλήνων, παρά την παρουσία εκεί ελληνικού στρατού.

Ο ευπατρίδης Ευγένιος Ευγενίδης- Εθνικός ευεργέτης γεννημένος στο Διδυμότειχο

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 

https://www.kathimerini.gr/culture/562191808/o-eypatridis-eygenios-eygenidis/

*Ο Ευγένιος Ευγενίδης δραστηριοποιήθηκε οικονομικά στην Κωνσταντινούπολη, έπειτα στον Πειραιά, στο Κέιπ Τάουν, στο Μπουένος Άιρες, στη Γένοβα, στο Βεβέ της Ελβετίας και πάλι στον Πειραιά.

 

              

*140 χρόνια συμπληρώνονται φέτος

από τη γέννηση του μεγάλου εθνικού ευεργέτη 

*Η ζωή και το έργο του

 

 

Γράφει η κ. ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΑΡΡΑ

 

Ο ελληνικός ευεργετισμός, ένα μοναδικό παγκόσμιο φαινόμενο, έκανε την εμφάνισή του πριν από την Ελληνική Επανάσταση, τότε που άρχισε να κυοφορείται η ιδέα της Εθνικής Ανεξαρτησίας, και συνεχίστηκε δυναμικά στα χρόνια της συγκρότησης του ελληνικού κράτους. Αποτελεί δε μια σημαντική σελίδα της κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας της Ελλάδος από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ού.

Ο εθνικός ευεργέτης Ευγένιος Ευγενίδης, του Αγάπιου και της Χαρίκλειας, το γένος Αφεντάκη, γεννήθηκε στο Διδυμότειχο της Ανατολικής Θράκης (σ.σ. αυτό είναι μεγάλο λάθος, γιατί όλοι γνωρίζουμε πού βρίσκεται το Διδυμότειχο) στις 22 Δεκεμβρίου 1882. Ο πατέρας του, ανώτατος δικαστικός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, του έδωσε από νεαρή ηλικία τα βασικά εφόδια μιας ευρείας ανθρωπιστικής παιδείας. Με την ολοκλήρωση της βασικής του εκπαίδευσης μετέβη στην Κωνσταντινούπολη και φοίτησε στην Αμερικανική Ροβέρτειο Σχολή. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του εργάστηκε για τρία χρόνια στον εμπορικό Οίκο «Doro’s Brothers» και αργότερα στο Ναυτικό Πρακτορείο «Reppen», του οποίου τη διεύθυνση ανέλαβε δύο χρόνια μετά.

Χάρη στην οξυδέρκεια και τη διορατικότητα που τον χαρακτήριζε γίνεται συνεταίρος στο πρακτορείο «Reppen», και αρχίζει να ασχολείται εντατικά με την εισαγωγή ξυλείας στην Κωνσταντινούπολη. Αντιλαμβανόμενος δε την ανάγκη για μεταφορικά μέσα, κατασκευάζει 24 φορτηγίδες σε δικό του ναυπηγείο στον Κεράτιο Κόλπο, προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες της αγοράς. Αυτή του η επαγγελματική επιλογή τον φέρνει σε επαφή με μία από τις μεγαλύτερες ναυπηγικές και εφοπλιστικές εταιρείες, την Brostrom Concern, μια γνωριμία που θα διευρύνει την επαγγελματική δραστηριότητά του στη ναυτιλία, αναλαμβάνοντας την οργάνωση της γραμμής Βόρεια Ευρώπη – Εγγύς Ανατολή, με την ίδρυση το 1907 του «Σκανδιναβικού Πρακτορείου Εγγύς Ανατολής».

Μια σειρά από επιτυχείς επαγγελματικές επενδύσεις κατέστησαν τον Ευγένιο Ευγενίδη έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς παράγοντες της Κωνσταντινούπολης πριν από τα τραγικά γεγονότα του 1922, όταν με χιλιάδες ομοεθνείς του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την «εστία» του και να εγκατασταθεί στην Ελλάδα. Εκεί, σε ηλικία 40 ετών, έχοντας το πλεονέκτημα της προηγούμενης επιτυχίας του και έναν ευρύ κύκλο γνωριμιών, ξεκινάει τον δεύτερο κύκλο της επιχειρηματικής του δραστηριότητας, με έδρα το λιμάνι του Πειραιά, και διευρύνει τον κύκλο εργασιών του πέρα από την εμπορία ξυλείας, με την πρακτόρευση της Σουηδικής Ανατολικής Γραμμής (SOL).

*Διδυμότειχο: Η γενέτειρα του Ευγένιου Ευγενίδη

Το Πρακτορείο αναπτύσσεται σημαντικά και γίνεται υπόδειγμα πρακτόρευσης όλης της Μεσογείου, καθώς σύντομα οι δραστηριότητες της εταιρείας επεκτείνονται στην ανατολική ακτή της Νοτίου Αμερικής και στη Νότιο Αφρική. Η επιτυχία του Πρακτορείου Εγγύς Ανατολής δίνει τέτοια ώθηση στο εμπόριο και τις μεταφορές, ώστε καθίσταται αναγκαία η αύξηση του στόλου της εταιρείας SOL.

Παράλληλα, ο Ευγένιος Ευγενίδης γίνεται αρωγός ανάπτυξης διμερών σχέσεων της Ελλάδας με τις Σκανδιναβικές και Βαλτικές χώρες, κάτι που αποτέλεσε εφαλτήριο για τη δυναμική ανάπτυξη του εμπορίου της Εγγύς Ανατολής με τη Σκανδιναβία, στο οποίο και ηγήθηκε. Αποτέλεσμα αυτής του της ικανότητας και διαχειριστικής του δραστηριότητας ήταν η ίδρυση δύο γραμμών σύνδεσης της Ελλάδας με την Πολωνία και τη Φινλανδία.

Παράλληλα με τις λοιπές επιχειρηματικές του δραστηριότητες, το 1937 αγοράζει το πλοίο Α/Π «Αργώ», με ελληνική σημαία, ξεκινώντας τη δράση του στον χώρο του εφοπλισμού. Το πλοίο αυτό κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου βυθίστηκε στο Κέιπ Τάουν από γερμανικό υποβρύχιο.

*Το Ιδρυμα Ευγενίου Ευγενίδου έχει σκοπό τη «συμβολή στην εκπαίδευση των νέων Ελλήνων εν τω τεχνικώ και επιστημονικώ πεδίω».

 

Η γερμανική εισβολή

 

Με τη γερμανική εισβολή στη χώρα μας μεταφέρει εκτός Ελλάδος τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες, αρχικά στην Αίγυπτο και στη Νότιο Αφρική. Από το Κέιπ Τάουν όπου εγκαθίσταται, λειτουργεί τακτική γραμμή με τη Νότιο Αμερική. Στη συνέχεια μετακομίζει στο Μπουένος Άιρες, όπου συνεχίζει, καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, τη διαχείριση των πλοίων του Σουηδικού Εφοπλιστικού Οίκου Brostrom. Η δημιουργία της γραμμής Νότιας Αφρικής – Αμερικής και η μεταφορά σιτηρών μεταξύ Αμερικής και Αργεντινής αποτελούν κορυφαία επιτεύγματα αυτής της περιόδου.

Πολίτης του κόσμου και οξυδερκής επιχειρηματίας, διαβλέπει τις ναυτιλιακές και οικονομικές εξελίξεις που ακολουθούν το τέλος του πολέμου, και προσαρμόζει τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες με σκοπό να διατηρήσει την ηγετική του θέση και το προσωπικό όραμα ανάπτυξης. Με το τέλος του πολέμου επιστρέφει στην Ευρώπη, και με έδρα τη Γένοβα ιδρύει την εταιρεία «Ηome Lines», η οποία εξυπηρετεί το οξύ μεταναστευτικό ρεύμα από την κατεστραμμένη Ευρώπη σε άλλες ηπείρους.

Τα τέσσερα υπερωκεάνια που διαθέτει η εταιρεία δρομολογούνται αρχικά προς Νότιο Αφρική και Αυστραλία και στη συνέχεια προς ΗΠΑ και Καναδά, κατακτώντας την τρίτη θέση στην επιβατική κίνηση του Βορείου Ατλαντικού. Το 1947 μεταφέρει την έδρα των επιχειρήσεών του στο Βεβέ της Ελβετίας, ενώ το 1949, με το τέλος του Εμφυλίου και την αποκατάσταση της πολιτικής σταθερότητας στη χώρα, εκτιμά ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις επιστροφής του στη χώρα του. Η απόφασή του αυτή λαμβάνεται το 1953 και είναι συνυφασμένη με την τότε κυβερνητική βούληση για επαναπατρισμό της ελληνόκτητης ναυτιλίας. Ο Ευγένιος Ευγενίδης ήταν ο πρώτος Έλληνας εφοπλιστής που έδωσε το παράδειγμα επαναπατρισμού εγγράφοντας πλοίο του στο ελληνικό νηολόγιο.

Το πρώτο δρομολόγιο της γραμμής που συνδέει τον Πειραιά με τη Νότιο Αμερική πραγματοποιείται την 13η Νοεμβρίου 1953, με το πλοίο «Αθήναι», το οποίο αγοράστηκε από το κράτος σε πλειοδοτικό διαγωνισμό. Σε αυτόν τον διαγωνισμό ο Ευγένιος Ευγενίδης κατέβαλε συνειδητά πολύ υψηλότερο τίμημα από τον αμέσως επόμενο υποψήφιο αγοραστή, δηλώνοντας, με αυτή τη συμβολική κίνηση, την πρόθεσή του για στήριξη της ανάπτυξης του ελληνικού κράτους. Στη συνέχεια υψώνει την ελληνική σημαία στο υπερωκεάνιο «Ατλάντικ» και στις 4 Δεκεμβρίου υπογράφει σχετική σύμβαση με την οποία διευκολύνει την Ελλάδα να διατηρήσει την επαφή με τα ξενιτεμένα παιδιά της στον Νέο Κόσμο.

 

Φιλανθρωπική δράση

 

Η επιστροφή του στην πατρίδα δεν αφορούσε μόνο την ανάπτυξη επιχειρηματικής δραστηριότητας αλλά συνοδεύτηκε από φιλανθρωπικές πρωτοβουλίες που στόχο είχαν τη στήριξη των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. H προσωπική και επαγγελματική του ηθική τον κατατάσσει στους μεγάλους πατριώτες και εθνικούς ευεργέτες της χώρας. Τον Αύγουστο του 1953, μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στο Ιόνιο, προσέφερε γενναιόδωρα κεφάλαια, ένα προκατασκευασμένο νοσοκομείο, σπίτια για την αντιμετώπιση της εθνικής ανάγκης, συσπειρώνοντας παράλληλα, διά της μεσολάβησής του, σκανδιναβικές χώρες για να ανταποκριθούν στην ελληνική κρίση.

Η ανθρωπιστική του δραστηριότητα, παρότι άγνωστη, ηθελημένα, στο ευρύ κοινό, συνεχίστηκε μέχρι τον θάνατό του το 1954. Πέθανε στο απόγειο των δυνάμεών του, χαίροντας μεγάλης εκτίμησης σε όλη την Ελλάδα και σύμφωνα με τη συχνά εκπεφρασμένη επιθυμία του «να πεθάνει απροσδόκητα, στην ακμή του».

Ο Ευγένιος Ευγενίδης, προβλέποντας την αλματώδη εξέλιξη της βιομηχανοποίησης της Ελλάδας και την επιτακτική κατά συνέπεια ανάγκη ύπαρξης πολλών και επαρκώς καταρτισμένων τεχνιτών, αποφάσισε ότι ο καταλληλότερος τρόπος για να βοηθήσει την πατρίδα του ήταν η δημιουργία ενός ιδρύματος που θα συνέβαλλε στην εκπαίδευση των νέων Ελλήνων στο τεχνικό και επιστημονικό πεδίο. Την υλοποίηση του οράματός του ανέλαβε η αδελφή του Μαριάνθη Σίμου, η οποία εργάστηκε σκληρά ώστε το Ίδρυμα Ευγενίδου να εξελιχθεί σε πυλώνα προαγωγής της τεχνικής παιδείας στην Ελλάδα.

Στο πλάι της είχε τον Νικόλαο Βερνίκο-Ευγενίδη, ο οποίος, σύμφωνα με τη θέληση του Ευγένιου Ευγενίδη, είχε αναλάβει ήδη από το 1954 τη διοίκηση όλων των επιχειρήσεών του, βοηθώντας παράλληλα τη Μαριάνθη Σίμου στα πρώτα βήματα οργάνωσης και λειτουργίας του Ιδρύματος Ευγενίδου και τη διαδέχεται μετά τον θάνατό της το 1981 στην προεδρία του Ιδρύματος.

Ο Ευγένιος Ευγενίδης υπήρξε διορατικός επιχειρηματίας, με εκπληκτική ικανότητα να μετασχηματίζει τις ιδέες του σε έργο, με όραμα που ακόμη παραμένει επίκαιρο, αλλά και με μεγάλη αγάπη για την Ελλάδα. Με την επιχειρηματική του δράση συνέβαλε στην οικονομική ανόρθωση της χώρας του και άφησε «κτήμα ες αεί» το Ίδρυμα Ευγενίδου, διαχρονικό πυλώνα της τεχνικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

Πάνω απ’ όλα ήταν ένας άνθρωπος που εξακολουθεί να εμπνέει με την προσωπικότητα και το έργο του. Όπως ο ίδιος είχε πει: «Η χαρά μου έγκειται εις τον αγώνα, και τον καρπόν της νίκης τον επιφυλάσσω διά την πατρίδα μου».

 

* Η κ. Χριστίνα Σάρρα είναι υπεύθυνη επικοινωνίας του Ιδρύματος Ευγενίδου.

Η ΘΡΑΚΗ ΜΙΛΗΣΕ ΧΘΕΣ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΑ!!!

*Ζωή Τηγανούρια, Σίσσυ Καζακίδου, Αν. Λιάσκος

 

              Ήταν άκρως επιτυχημένη η εκδήλωση που οργάνωσε χθες ο Πολιτιστικός Σύλλογος Διδυμοτείχου και Περιφερείας με την διεθνούς φήμης συνθέτη Ζωή Τηγανούρια και το Πολεμικό Μουσείο, για να τιμηθεί η μνήμη των άδικα ξεριζωμένων Θρακών, πριν από 100 χρόνια.

               Το αμφιθέατρο του Πολεμικού  Μουσείου ήταν κατάμεστο. Ούτε οι πρόσθετες καρέκλες που μπήκαν δεν άρκεσαν και πολλοί παρακολούθησαν την εκδήλωση όρθιοι.

               Η Ζωή Τηγανούρια, εκθαμβωτική, αεικίνητη και φιλική προς όλους  παρουσίασε το νέο CD της  με δικές της συνθέσεις για την βίαιη εκκένωση της Ανατολικής Θράκης, αλλά και την καταστροφή της Σμύρνης. Τα περισσότερα γραμμένα από τον Θρακιώτη στιχουργό Κώστα Ασμανίδη. Τα ερμήνευσαν γνωστοί τραγουδιστές, όπως η Μαριώ, η Πέγκυ Ζήνα, ο Βαγγέλης Δημούδης και μια πλειάδα νέων ταλαντούχων τραγουδιστών. Ανάμεσα στα τρούδια υπήρχε και ένα που τους στίχους έγραψε ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως, Τραϊανουπόλεως και Σαμοθράκης κ.κ. Άνθιμος, ο οποίος παρακολούθησε την συναρπαστική εκδήλωση.

Τουρκοβουλγαρική συνωμοσία σε Διδυμότειχο και Κομοτηνή τις μέρες της απελευθέρωσης του 1920

*Το Διδυμότειχο με τον Ερυθροπόταμο

 

 

               Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Οι μέρες της απελευθέρωσης της Δυτικής Θράκης, το Μάιο του 1920, επιχειρήθηκε από Τούρκους και Βουλγάρους να μετατρέψουν τη χαρά σε μέγιστη λύπη και τραγωδία, εξαιτίας της απόπειρας σκοτεινών κύκλων και από τις δύο πλευρές να συνωμοτήσουν και να ανατρέψουν τις συνθήκες του Νεϊγύ η οποία διέταξε την απομάκρυνση των Βουλγάρων από την  περιοχή και της συνθήκης του Σαν Ρέμο, που παραχωρούσε ολόκληρη τη Θράκη στους Έλληνες.

               Πρωταγωνιστής στην συνωμοσία αυτή ήταν ο διαβόητος Φουάτ Μπέης, αξιωματικός του Τουρκικού στρατού, που έδρασε με παράνομες ληστανταρτικές ομάδες. Μετά τη συνθηκολόγηση της Τουρκίας με τη συνθήκη του Μούδρου, παρέμεινε στα βουνά της Θράκης με εντολή των Μουσταφά Κεμάλ και Ισμέτ Πασά, με στόχο την συνεχή απασχόληση Ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων, ώστε να μην περισσεύουν για να σταλούν στο μέτωπο της Μικράς Ασίας. Η δράση του Φουάτ Μπέη έχει εξιστορηθεί  στην ιστοσελίδα αυτή με τρία άρθρα (Τα links τους στο τέλος του άρθρου).

               Ας έρθουμε όμως στο σημερινό μας θέμα. Την άγνωστη εξουδετέρωση της συνωμοσίας αυτής στο Διδυμότειχο, χάρη στην προθυμία ιδιωτών, που συνέλαβαν έξω από τα Λάβαρα αγγελιοφόρους των συνωμοτών.

*Το Διδυμότειχο της δεκαετίας του 1920

Η σύλληψη των αγγελιοφόρων

 

Σύμφωνα με αναφορά της υπομοιραρχίας Διδυμοτείχου στις 18 Μαΐου 1920 εμφανίσθηκαν δύο ιδιώτες ο Νικόλαος Χατζάρας, ο Δημήτριος Πασχάλης και ο Σαράντης Δρόσος, που ανέφεραν τα ακόλουθα:

               Νωρίς το πρωί εκείνης της μέρας βρίσκονταν έξω από το χωριό Σαλτίκιοϊ (σήμερα Λάβαρα) αντιλήφθηκαν δύο άτομα, που κατάλαβαν ότι είναι Οθωμανοί. Προφανώς κινούνταν ύποπτα. Ζήτησαν να εξακριβώσουν την ταυτότητά τους και τον τόπο προέλευσής τους. Οι Οθωμανοί όμως τράπηκαν σε φυγή. ΟΙ τρεις ιδιώτες τους καταδίωξαν και τους συνέλαβαν, μετά από μικρή συμπλοκή στην οποία σημειώθηκαν και τραυματισμοί.  Έκαναν σωματική έρευνα και ανακάλυψαν στον Αλή Χασάν Ογλού μια επιστολή προερχόμενη από τον αρχηγό του Τουρκοβουλγαρικού κομιτάτου Τεφήκ Μπέη. Ο Οθωμανός ομολόγησε ότι την επιστολή τη μετέφερε στο Διδυμότειχο για να την παραδώσει στον εκεί διαμένοντα Χασάν Μπέη. Στους δύο Οθωμανούς προσφέρθηκαν οι πρώτες βοήθειες, ενώ οι τρείς ιδιώτες κατευθύνθηκαν στη Χωροφυλακή όπου έκαναν τις σχετικές καταγγελίες.

               Οι δύο Οθωμανοί εξετάσθηκαν στη  συνέχεια από τις αρχές ασφαλείας και κατέθεσα ότι στις 16 Μαΐου 1920 πήγε στο χωριό τους Μεχρικόζ (σήμερα Κέχρος) της περιφέρειας Σουφλίου ο Τεφήκ Μπέης επικεφαλής μιας ομάδας 255 ενόπλων και προσκάλεσε μέσω του παρέδρου του χωριού Μποσταντζή Ογλού Αμέτ τον Οθωμανό χωρικό Αλή Χασάν Ογλού και του παρέδωσε την επιστολή για την μεταφέρει  στο Διδυμότειχο και να την παραδώσει στον ιδιώτη Χασάν Μπέη.

*Διδυμότειχο, το μαυσωλείο του Ουρούτς Πασά, γνωστό και ως "Πυροστιά"

Σύμφωνα με την κατάθεσή του «αγγελιοφόρου» αρχικά αρνήθηκε να παραλάβει την επιστολή, από φόβο γιατί ο Ελληνικός στρατός είχε μόλις καταλάβει τα μέρη τους και φοβόταν μήπως τον ανακαλύψουν. Τελικά-ισχυρίσθηκε- τον απείλησαν και έτσι αναγκάσθηκε να υπακούσει. Αμέσως πήγε σε ένα διπλανό χωριό και πήρε μαζί του το φίλο του Ντελή Μπεκίρ Ογλού Αμέτ. Μαζί ξεκίνησαν για το Διδυμότειχο, για να παραδώσουν την επιστολή στον Χασάν Μπέη.

Καθ’ οδόν όμως συνελήφθησαν και η επιστολή κατασχέθηκε και παραδόθηκε στη Χωροφυλακή.

*Το Διδυμότειχο της εποχής της απελευθέρωσης

Η σύλληψη του Χασάν Μπέη στο Διδυμότειχο

 

Άμεση ήταν και η σύλληψη του Χασάν Μπέη. Ταυτόχρονα μεταφράσθηκε η επιστολή, που ήταν γραμμένη στην παλαιοτουρκική γραφή, από ειδικό υπάλληλο της υποδιοίκησης Διδυμοτείχου. Από την επιστολή φάνηκε ότι προϋπήρχε συνεννόηση και συνεργασία του Χασάν Μπέη με το Τουρκοβουλγαρικό κομιτάτο. Ο ίδιος αρνήθηκε κάθε κατηγορία εναντίον του. Πρόσθεσε ότι ουδέποτε συνάντησε, ούτε γνώριζε τον Τεφήκ Μπέη. Παραδέχθηκε όμως ότι δύο μήνες νωρίτερα ο Τεφήκ Μπέης του είχε στείλε επιστολή και του ανήγγειλε, ότι είχε εκλεγεί πρόεδρος της Οθωμανικής κοινότητας της Γκιουμουλτζίνας (Κομοτηνή) γιατί ο προκάτοχός του είχε αναχωρήσει για την Κωνσταντινούπολη, όταν καταλήφθηκε η Δυτική Θράκη από τους Γάλλους (σ.σ. εννοεί την δημιουργία της Διασυμμαχικής Θράκης).

Τότε ο Τεφήκ Μπέης με επιστολή του προς την Μουσουλμανική κοινότητα Διδυμοτείχου ζήτησε πληροφορίες για τον μουσουλμανικό πληθυσμό του Διδυμοτείχου, αλλά η κοινότητα των Μουσουλμάνων, δεν έδωσε καμιά απάντηση.  Πρόεδρος της Μουσουλμανικής κοινότητας Διδυμοτείχου είχε εκλεγεί ο αδελφός του Αλή Εφέντη, ενώ ο ίδιος ο Χασάν Μπέης είχε εκλεγεί πάρεδρος.

               Η υπομοιραρχία Διδυμοτείχου είχε υποβάλει τότε στην Ανωτέρα Διοίκηση Χωροφυλακής Δυτικής Θράκης στην Κομοτηνή αντίγραφο της ύποπτης επιστολής σε μετάφραση, γιατί η πρωτότυπη επιστολή του Τεφήκ Μπέη και μία προκήρυξη υποβλήθηκαν στον κυβερνητικό εκπρόσωπο στη Διασυμμαχική Θράκη, τον Χαρίσιο Βαμβακά. Η άλλη προκήρυξη είχε περιληφθεί στη σχετική δικογραφία.

*Απόσπασμα της Τουρκοβουλγαρικής συνωμοτικής επιστολής σε μετάφραση

Η επίμαχη επιστολή

 

               Με την επιστολή του ο Τεφήκ Μπέης ανέφερε ότι σχηματίσθηκε κυβέρνηση Εθνικής Άμυνας Δυτικής Θράκης και ότι οι προκηρύξεις έπρεπε να προωθηθούν στην Αδριανούπολη. Στο Διδυμότειχο αλλά και σε άλλα μέρη υπό την διοίκηση του Χασάν Μπέη θα έπρεπε να σχηματισθεί μία αρχή ασφαλείας με εξουσία αλλά και με χωροφύλακες που θα πρέπει να βρεθούν. Στο Διδυμότειχο επίσης θα πρέπει να σχηματισθεί  μια ταχυδρομική υπηρεσία, που θα αποτελεί κέντρο εξασφάλισης της διανομής αλληλογραφίας μεταξύ του ενεργού στρατού του Τζαφέρ Ταγιάρ διοικητή της Αδριανούπολης και της Εθνικής Αμύνης Δυτικής Θράκης, που έδρευσε στο Μεχρικόζ (Κέχρος). Αμέσως μόλις ολοκληρωθεί η συμπλήρωση όλων των εντολών, αυτά να γίνουν γνωστά στους κατοίκους. Την επιστολή υπέγραφε ο γραμματέας του Κέντρου Εθνικής Αμύνης. Η υπογραφή του είναι δυσανάγνωστη.

               Αποκαλυπτική των προθέσεων Τούρκων και Βουλγάρων ήταν η προκήρυξη, ο οποία απευθύνονταν προς «τους κατοίκους της Δυτικής Θράκης» και άρχιζε με τη φράση:

«Ο αποτελών την αρχαίαν πλειονοψηφίαν της Δυτικής Θράκης Οθωμανικός λαός από την σύναψη της ανακωχής μέχρι σήμερον και υπό την σκέπην του αντιπροσώπου της Γαλλίας ευρίσκετο εις συνεννοήσεις με τους διαφόρους πολιτικούς προς επίτευξιν ανεξαρτησίας. Το αποτέλεσμα της πολιτικής ταύτης υπήρξεν η διοίκησις της Δυτικής Θράκης με τα γνωστά σημερινά σύνορά της και η οποία ανετέθη εις τον γενικόν Διοικητήν της Ανατολικής δυνάμεως στρατηγόν Δεσπεραί, εκ μέρους του οποίου διορισθείς διοικητής Θράκης είναι ο στρατηγός Σαρπύ».

*Το Συμβούλιο της Διασυμμαχικής Θράκης με τον στρατηγό Σαρπύ

               Στην προκήρυξη εκφράζονταν η άποψη ότι υπό την σκέπη της Γαλλίας το Οθωμανικό έθνος θα εξασφάλιζε μια διεθνή διοίκηση για τη Θράκη και για το σκοπό αυτό ασχολήθηκε η πολιτική τους. Τόνιζαν επίσης ότι η βάση των ενεργειών τους ήταν οι διακηρύξεις του Αμερικανού προέδρου Ουίλσον περί ισότητας και ελευθερίας, αλλά εξέφραζαν την λύπη τους γιατί η επιθυμία του λαού θυσιάσθηκε στην πολιτική της Ελλάδας.

«Η δοθείσα απόφασις εις την συνδιάσκεψιν του Σαν Ρέμο αφήνει την Πατρίδα μας εις την κατάληψιν της Ελλάδος. Ιδού οι κάτοικοι Τούρκοι και Βούλγαροι της Δυτικής Θράκης σήμερον επί των σημείων αυτών απεφάσισαν σύμφωνοι και σύσσωμοι να αμυνθούν προς περιφρούρησιν της υπάρξεώς των. Όλη η ανθρωπότης συμφωνεί. Ιδού σήμερον σύμφωνοι με τους Εθνικούς πόθους και με την γενικήν επιθυμίαν η σύμπραξις των Βουλγάρων δια την Εθνικήν  Άμυναν και υπό την σκέπην της Γαλλίας επισήμως δηλούται. Το κράτος μας με όλας τας δυνάμεις τους εις το ζήτημα τούτο θα υποστηρίξη τα δίκαια των Θρακών» αναφέρονταν στην τουρκοβουλγαρική προκήρυξη.  

               Η προκήρυξη κατέληγε με την ευχή «να ζήσει η υπό την σκέπην της Γαλλίας μέλλουσα κυβέρνησις της Εθνικής Αμύνης Δ. Θράκης» και με ζητωκραυγή υπέρ των κατοίκων της Δυτικής Θράκης.

               Στην προκήρυξη υπήρχε και η σύνθεση της ψευδοκυβέρνησης των Τουρκοβουλγάρων, που αξίζει- για την ιστορία- να τους γνωρίζουμε:

        Πρόεδρος Τεφήκ Μπέης

Υπουργός Εσωτερικών  Χασάν Ταχσίν Μπέης

Υπουργός Στρατιωτικών Φουάτ Μπέης

Δικαιοσύνης Αμντουλχαλίμ Εφέντης

Εμπορίου- Γεωργίας δόκτωρ Δότσκωφ

Ταχυδρομείων- Τηλεγραφείων Βαγγέλ Γεωργίεφ

Μααρίφ (Εκπαίδευσης) Τζελάλ Μπέης

Οικονομικών Τεφήκ Μπέης (επιτροπικώς)

Θρησκευτικών Χασάν Χουσί Εφέντη

Οδοποιΐας (Ναφά) Κόστα Γεωργίεφ

Όλο αυτό το ευχολόγιο για τη σκέπη της Γαλλίας, επιβεβαιώνει τη φημολογία των ημερών εκείνων, ότι Γάλλοι των μυστικών υπηρεσιών κινούνταν στο παρασκήνιο για να δημιουργηθεί ένα ανεξάρτητο κρατίδιο Θράκης, το οποίο θα λειτουργούσε ως Γαλλικό προτεκτοράτο. Ιδιαίτερο ρόλο είχε παίξει ο Γάλλος λοχαγός Ζαμπά, ο οποίος είχε στενή συνεργασία στην Αδριανούπολη με το συνταγματάρχη Τζαφέρ Ταγιάρ, προωθώντας τις ιδέες αυτές.

*Ο Τάνε Νικολώφ και ο Φουάτ Μπέης

 

Ο ρόλος του Φουάτ Μπέη

 

               Σημαντικός για την προώθηση των Τουρκοβουλγαρικών σχεδίων- αν και απέτυχε τελικά- ήταν ο ρόλος του ταγματάρχη Φουάτ Μπέη, που ενεργούσε με βάση τις εντολές του Μουσταφά Κεμάλ.

Η ιστορία του Φουάτ Μπέη, άρχισε πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Έδρασε εναντίον των Σέρβων στην ευρύτερη περιοχή των Σκοπίων και των Ελλήνων στη Δυτική Θράκη και Ανατολική Μακεδονία, συνεργαζόμενος με Βούλγαρους κομιτατζήδες.  Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1887 και πέθανε το 1970.

Φοίτησε στη στρατιωτική σχολή της Αδριανούπολης και ως υπολοχαγός εντάχθηκε στο Κίνημα των Νεοτούρκων, των οποίων αποτέλεσε δραστήριο στέλεχος, αναλαμβάνοντας διάφορες αποστολές κατασκοπείας ή υπονομευτικής δράσης στα Βαλκάνια. Επιδόθηκε από μικρός στο άθλημα της ξιφασκίας, όπου και διέπρεψε. Στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες των Παρισίων το 1924 αγωνίστηκε αλλά έχασε μεταξύ άλλων και από τον Έλληνα Κωνσταντίνο Κοτζιά, ο οποίος είχε χρηματίσει αργότερα δύο φορές δήμαρχος Αθηναίων και υπουργός στην κυβέρνηση Ιωάννη Μεταξά. Στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του Άμστερνταμ το 1928 έφτασε στους ημιτελικούς. Ίδρυσε στην Κωνσταντινούπολη την αθλητική ομάδα Μπεσίκτας.

Στη Θράκη φαίνεται να έδρασε κατά διαστήματα από το 1913 έως το 1923. Η δραστηριότητά  του, κυμάνθηκε στα πλαίσια της δράσης άτακτων ληστανταρτών και κομιτατζήδων, που σκόρπισαν αίμα και πόνο, αλλά δεν κατόρθωσαν να αποσπάσουν τη Θράκη από την Ελλάδα. Ο Φουάτ Μπέης έδρασε κυρίως ως πράκτορας της Teşkîlât-ı Mahsûsa. Η μυστική αυτή παρακρατική οργάνωση ιδρύθηκε από τον Εμβέρ Πασά στο πλαίσιο της Επιτροπής Ένωσης και Προόδου των Νεοτούρκων. Στόχος της ήταν να πραγματοποιεί, αναταραχές, προπαγάνδα και δολοφονίες στην Τουρκία και στο εξωτερικό.

*Το Νοέμβριο του 1922, ο Φουάτ Μπέης περιφέρονταν στην περιφέρεια Διδυμοτείχου 

Ο ίδιος ο Φουάτ Μπέης στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του αναφέρει ότι το 1913 επί Προσωρινής Αυτόνομης Διοίκησης της Θράκης, με τουρκικές δυνάμεις έκαψε τα χωριά Έβρου και Ροδόπης Teke (σήμερα Ταύρη), Torbalı (σήμερα Πυλαία), Pişman (σήμερα Πεσσάνη), Vakıf (σήμερα Βάκος), Çamurdere, Domuzdere (τοποθεσία ΒΑ κοντά στην Πόρπη Ροδόπης με πολλά αγριογούρουνα),Çukur, Bahadirviran (σήμερα Νέα Σάντα), Derbent (σήμερα Δέρειο), Papaz, Fındıcak (σήμερα Λεπτοκαριά), Şıçanlık (σήμερα Ποντίκια, χωριό επάνω από τη Νέα Σάντα), Merhemli (σήμερα Πέπλος), Balik (σήμερα Μελία).

Το 1920 συμμετείχε στην οργάνωση της πολύνεκρης εισβολής κομιτατζήδων στα Πετρωτά και το Μάιο του 1923 πήρε μέρος στην επίθεση στον Εχίνο, που κατέληξε στο φόνο του ταγματάρχη Πετρουτσάκου.

Επί Διασυμμαχικής Θράκης το 1919, ο Τεφήκ Μπέης και οι συνεργάτες του Σαμπρή και Μαχμούτ Νεδήμ είχαν επισκεφθεί κατ’ επανάληψη τον Χαρίσιο Βαμβακά, τον οποίο διαβεβαίωναν ότι εργάζονται για την προσέγγιση με την Ελλάδα, αλλά παρασκηνιακά δρούσαν εναντίον της. Για τον Τεφήκ Μπέη γνωρίζουμε ότι τελικά κατέφυγε στη Βουλγαρία.

Το 1921 είχαν  διατυπωθεί κατηγορίες ότι η αντιβενιζελική κυβέρνηση, προσπαθούσε να προσεγγίσει το τουρκικό στοιχείο. Και επέτρεψε να επιστρέψει από τη Βουλγαρία ο Τεφήκ Μπέης, πρόεδρος της λεγόμενης Θρακικής κυβέρνησης, προστατευόμενος του νομάρχη Ροδόπης  Γιαννόπουλου. Επετράπη επίσης να επιστρέψουν και πολλοί φυγάδες Τούρκοι, που εντάσσονταν στο κόμμα του Δημητρίου Γούναρη.

Η Τουρκοβουλγαρική συνομωσία, που πλανιόταν επάνω από την μόλις απελευθερωθείσα Θράκη, σκόνταψε τελικά στο Διδυμότειχο...

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Υστερόγραφο

*Για να γίνει κατανοητή η δράση του Φουάτ Μπέη, που κατόπιν μετονομάστηκε σε Φουάτ Μπαλκάν, συνιστώ να διαβάσετε και τρία επιπλέον άρθρα, που αναφέρονται στην δράση του εναντίον της απελευθέρωσης της Θράκης, στους ακόλουθους συνδέσμους:

1)  https://sitalkisking.blogspot.com/2021/05/blog-post_22.html

2) https://sitalkisking.blogspot.com/2021/07/blog-post_18.html

3) https://sitalkisking.blogspot.com/2021/06/blog-post_5.html

 

ΠΗΓΗ

*Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο Υπουργείου Εξωτερικών

 

              

 ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΌ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ"