Πώς βρέθηκε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία, από τον πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, το 1945!!!

*Το έγγραφο της OSS, που έθετε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Το Διδυμότειχο, ο μητροπολίτης του Ιωακείμ (κατά κόσμον Σιγάλας) αξιωματικοί και ηγετικές προσωπικότητες της πόλης, βρέθηκαν μετά την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό, να κατηγορούνται- και αυτό είναι άγνωστο- ότι ήθελαν ακόμα και να εκτελέσουν τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, ο οποίος από τα τέλη του 1943 έως την απελευθέρωση του 1944, δρούσε από την Αδριανούπολη.

Η βαριά αυτή κατηγορία, διατυπώθηκε από τον ίδιο τον Γεωργιάδη το 1945 και έφτασε στα γραφεία της OSS στην Αθήνα και είναι προφανές ότι υπηρεσιακά έφτασε τελικά στην Ουάσιγκτον. Όμως το μοναδικό στοιχείο, που προσκόμισε στην υπηρεσία του ο Γεωργιάδης, ήταν… μια κουβέντα καφενείου στην Νέα Ορεστιάδα!!!

Πριν εξιστορήσουμε την απίστευτη αυτή ιστορία, ας δούμε αρχικά τι σημαίνει OSS. Η οργάνωση αυτή ήταν η μυστική υπηρεσία των ΗΠΑ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία μεταπολεμικά εξελίχθηκε στην γνωστή μας σήμερα CIA. Ο Γεωργιάδης επιλέχθηκε λόγω της γνώσης της γλώσσας και άλλων προσόντων του και τοποθετήθηκε στην Αδριανούπολη. Του δόθηκε μάλιστα και διπλωματική κάλυψη και εμφανίζονταν ως γραμματέας του ελληνικού προξενείου.

Ο τότε διευθυντής του προξενείου Γ. Καλούτσης, με τον οποίο ο Γεωργιάδης ήρθε πολλές φορές σε ρήξη, σε έγγραφό του προς τον έλληνα πρεσβευτή Π. Ραφαήλ στην Άγκυρα, τόνιζε: «Ο διορισμός ούτος εγένετο ίνα διευκολυνθή η εγκατάστασις πράκτορος της Ο.Σ.Σ. πλησίον των τουρκικών συνόρων προς Ελλάδα και Βουλγαρίαν ίνα καταστή δυνατή εκ της επικαίρου εκείνης θέσεως, η οποία άλλως θα ήτο απρόσιτος εις αμερικανικήν υπηρεσίαν, δοθέντος ότι η Τουρκία δεν στέργει την ίδρυσιν νέων προξενείων εν Θράκη, η συλλογή πληροφοριών περί της εν Νομώ Έβρου και Βουλγαρία καταστάσεως!..».

Από τη θέση εκείνη στήριξε το αντιστασιακό κίνημα του νομού Έβρου ποικιλοτρόπως. Κυρίως με όπλα, αλλά και χρήματα, με φάρμακα και άλλα υλικά.

Ο Γεωργιάδης είχε άμεση επαφή με τους αντάρτες του Έβρου και ειδικά με τον γνωστό καπετάν Οδυσσέα, ο οποίος καταδικάστηκε από τους αντάρτες του για τα εγκλήματά του και μετά από ανταρτοδικείο εκτελέστηκε και τάφηκε στο χωριό Λευκίμη Σουφλίου. Προηγουμένως όμως είχε εκτελέσει τον ταγματάρχη Σταθάτο, που επιχειρούσε να δημιουργήσει αντάρτικο με εντολή της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Εκτέλεσε επίσης τον Πορτοκαλλίδη από τις Φέρες και την ομάδα του, συνολικά ένδεκα άτομα… Και πολλούς άλλους...

Οι σχέσεις πάντως του Ελληνοαμερικανού πράκτορα με τον πρόξενο Καμπαλούρη και το προσωπικό του προξενείου ήταν από την αρχή προβληματικές. Ο Γεωργιάδης θεωρούσε ότι όλοι ήταν όργανα των Βρετανών.

*Το Διδυμότειχο κατά την Κατοχή. Διακρίνεται χωρίς στέγη, το κτίριο που είχε καεί στη μεγάλη πυρκαγιά του 1933.

Η κατηγορία κατά του Διδυμοτείχου

 

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Με ημερομηνία 18 Ιουνίου 1945, έφυγε από την Αθήνα ένα έγγραφο για το Κάιρο. Συντάκτης ο Τσαρλς Φ. Έντσον (CHARLES F. EDS0N), λοχαγός, Αρχηγός OSS στην Αθήνα. Αποδέκτης ο  λοχαγός Λώρενς Ρ, Χιούστον, αναπληρωτής SSO/NETO (;) στο Κάιρο.

Από το έγγραφο του Έντσον προκύπτει ότι ο Γεωργιάδης τον είχε ενημερώσει με επιστολή του στις 12 Ιουνίου ότι:

«Στο Διδυμότειχο, πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ ανώτερων Ελλήνων αξιωματικών, του Επισκόπου και εθνικιστών ηγετών. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, ο υπολοχαγός Γεωργιάδης έγινε αντικείμενο συζήτησης.

          Ελήφθη η απόφαση να συλληφθεί ο υπολοχαγός Γεωργιάδης στο επόμενο ταξίδι του στην περιοχή του Έβρου. Τέσσερις πρώην συνεργάτες του ενοχλήθηκαν ιδιαίτερα και διαφώνησαν έντονα με την απόφαση, υπενθυμίζοντας τον πραγματικό ρόλο που έπαιξε έναντι του λαού της επαρχίας κατά την περίοδο της εχθρικής κατοχής. Μερικοί από τους πρώην συνεργάτες του έφυγαν από τη συνάντηση θυμωμένοι. Αυτοί οι φίλοι του υπολοχαγού Γεωργιάδη πιστεύουν ότι πίσω από αυτή τη στάση βρίσκονται ο Νομάρχης (Επαρχιακός Κυβερνήτης) και ο Επίσκοπος. Υποψιάζονται επίσης βρετανική ενθάρρυνση από αυτούς τους άνδρες».

Εδώ να σημειώσουμε ότι νομάρχης Έβρου, που είχε διορισθεί από την κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου, ήταν ο Δημήτριος Μυτιληνιός (όπως ήταν το σωστό επώνυμό του και υπηρέτησε αρχικά στον Έβρο από 6 Μαρτίου έως 2 Οκτωβρίου 1945). Ο αναφερόμενος «Επίσκοπος» ήταν ο Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου Ιωακείμ, παλαιός αγωνιστής του Μακεδονικού Αγώνα και αργότερα μητροπολίτης Κερασούντος, όταν ο Τοπάλ Οσμάν έσφαζε τους Ποντίους.

*Ο Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδας και Σουφλίου Ιωακείμ.

Ο Έντσον στο έγγραφό του ξεκαθαρίζει:

«Ειλικρινά, νομίζω ότι η συζήτηση για σύλληψη ήταν απλώς συζήτηση και τίποτα περισσότερο. Θεωρώ πολύ απίθανο ότι οποιοσδήποτε Έλληνας αξιωματούχος ή εθνικιστής εξτρεμιστής θα τολμούσε να συλλάβει έναν Αμερικανό αξιωματικό, αν και η πιθανότητα μιας τέτοιας υπερβατικής πράξης ίσως δεν μπορεί να αποκλειστεί εντελώς. Ο φόβος μου είναι μάλλον ότι ο υπολοχαγός Γεωργιάδης μπορεί να υποστεί όχι μόνο πράξεις εσκεμμένης παρεμπόδισης του έργου του (οι οποίες έχουν ήδη γίνει εμφανείς σε προηγούμενα ταξίδια πρόσφατα) αλλά και στην πραγματικότητα σωματική επίθεση. Δεν υπάρχει ακόμη πραγματική ασφάλεια στην ελληνική ύπαιθρο».

Συνεχίζοντας εκφράζει την άποψη πως αν συνέβαινε κάτι, όπως π.χ. πυροβολισμοί από μια πλαγιά κάπου σε μια απομακρυσμένη περιοχή, δεν θα υπήρχαν Αμερικανοί μάρτυρες του περιστατικού και των δραστών της επίθεσης, που θα μπορούσαν πολύ εύκολα να διαφύγουν. Ο υπολοχαγός Γεωργιάδης είναι ένας από τους πολύ λίγους, πιθανώς ο μόνος ικανός εξωτερικός παρατηρητής των ατυχών γεγονότων που συμβαίνουν τώρα σε αυτήν την περιοχή. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παρουσία του στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη είναι εντελώς ανεπιθύμητη για τα στοιχεία, που βρίσκονται τώρα στην εξουσία, εννοώντας την κυβέρνηση Παπανδρέου, στον νομό Έβρου, συμπεριλαμβανομένων των Βρετανών!

Ο Έντσον υπενθυμίζει ότι διέταξε τον Γεωργιάδη να μην επιστρέψει στην Ανατολική Μακεδονία ή Θράκη χωρίς συγκεκριμένες εντολές από τον ίδιο. Προς το παρόν, θα επιχειρούσε μόνο στη Θεσσαλονίκη και την Κεντρική Μακεδονία. Εξετάζονταν μάλιστα στην OSS σχέδια για την κάλυψη της περιοχής από άλλον αξιωματικό. 

*Ο Αλέκος Γεωργιάδης

Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ- Αγγλίας στη Θράκη

Ένα σημαντικό απόσπασμα, που δείχνει τον μεγάλο ανταγωνισμό των μυστικών υπηρεσιών των μεγάλων συμμαχικών δυνάμεων στη Θράκη, περιέχει μια αδρή εικόνα άγνωστων γεγονότων, που εξελίσσονταν πίσω από κλειστές πόρτες.

Ο Γεωργιάδης είχε ως έδρα το ελληνικό προξενείο στην Αδριανούπολη για κάλυψη και διέθετε ελληνικό διπλωματικό διαβατήριο. Εκείνη την εποχή, η OSS αναλάμβανε τις επιχειρήσεις πληροφοριών στον Έβρο από τους Βρετανούς με επίσημη συμφωνία με την ISLD/Κωνσταντινούπολη (σ.σ. άγνωστη βρετανική μυστική υπηρεσία), υπό τη διοίκηση του συνταγματάρχη Γκίμπσον. Οι Βρετανοί αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στον Έβρο λόγω των προσπαθειών τους να συνδυάσουν την πολιτική δραστηριότητα, με τις επιχειρήσεις πληροφοριών. Ως μέρος της συμφωνίας, ο υπολοχαγός Γεωργιάδης ανέλαβε ό,τι είχε απομείνει από τα βρετανικά δίκτυα. Ήταν σαφώς κατανοητό ότι η OSS επρόκειτο να αντικαταστήσει την ISLD στην περιοχή.

Κατά τη γνώμη του Έντσον, η βρετανική πρόθεση ήταν να χρησιμοποιήσει τις επιχειρήσεις του OSS στην περιοχή ως «κόκκινη ρέγγα» (σ.σ. πρόκειται για μια μεταφορά, ένα αμερικανικό ιδίωμα, που σημαίνει, κάτι που αποσπά την προσοχή από το κύριο θέμα ή το στόχο).  Θα ήταν καλύτερα- έγραφε- να μπορούν να συνεχίσουν τις μέχρι τώρα ανεπιτυχείς δραστηριότητές τους, στόχος των οποίων ήταν να αντικαταστήσουν τους αντάρτες του ΕΛΑΣ στον Έβρο με μια «εθνικιστική» αντάρτικη ομάδα πιστή στην εξόριστη κυβέρνηση του Καΐρου. Ότι αυτή ήταν η πρόθεσή τους φάνηκε από τη συνέχεια.

*Ο Αλέκος Γεωργιάδης (πρώτος από αριστερά) με αντάρτες του Έβρου.

Οι βρετανικές προσπάθειες να αντικαταστήσουν τον ΕΛΑΣ στον Έβρο δεν σταμάτησαν. Οι διαταγές που είχε ο Γεωργιάδης από το Κάιρο ήταν σαφείς: Έπρεπε να απέχει απολύτως από την υποστήριξη οποιασδήποτε πολιτικής ομάδας και να περιοριστεί αποκλειστικά στη συλλογή πληροφοριών. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι αυτές οι διαταγές ανάγκασαν τον Γεωργιάδη να συναινέσει στην ύπαρξη του ΕΛΑΣ στον Έβρο, αλλά η συναίνεση δεν είναι συνώνυμη με την υποστήριξη, έγραφε ο Έντσον στο ίδιο έγγραφο. Οι Έλληνες προξενικοί υπάλληλοι στην Αδριανούπολη ήταν έξαλλοι με τον Γεωργιάδη για την άρνησή του να συνεργαστεί μαζί τους στα σχέδιά τους. Από καιρό σε καιρό υποβλήθηκαν καταγγελίες εναντίον του από το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, μερικές από τις οποίες έφτασαν στον Αμερικανό Πρέσβη στην Ελλάδα, στο Κάιρο. Αυτές οι καταγγελίες αποτελούν την αρχή της κατηγορίας ότι ο Γεωργιάδης είναι «αριστερός» συμπέραινε ο αμερικανός λοχαγός.

Η βρετανική και η ελληνική προσπάθεια αντικατάστασης του ΕΛΑΣ συνεχίστηκαν. Διείσδυσαν πράκτορες και έγινε προσπάθεια να δημιουργηθεί κρυφά μια άλλη οργάνωση, που θα αντιτίθεται στον ΕΛΑΣ. Αφού μελετήθηκαν προσεκτικά τα έγγραφα και εντοπίστηκαν τα άτομα που ανήκαν σ’ αυτήν την οργάνωση, ο ΕΛΑΣ σκότωσε όλους τους ηγέτες (σ.σ. κατά πάσα πιθανότητα ο Έντσον υπονοεί τις δολοφονίες Σταθάτου, Πορτοκαλλίδη και άλλων από τον Οδυσσέα κυρίως).  Αυτή η εξέλιξη φυσικά δεν ικανοποίησε τους Έλληνες προξενικούς υπαλλήλους στην Αδριανούπολη, ούτε αύξησε την συμπάθειά τους για τον Γεωργιάδη.

*Ο Οδυσσέας με αντάρτες του.

Σε ένα σημείο του εγγράφου αυτού ο Έντσον αποκαλεί τον επικεφαλής του ΕΛΑΣ Οδυσσέα, «χασισοφάγο»!!! (hashish-eating «Odysseas»). Επιπλέον σε ένα άλλο αμερικανικό έγγραφο, αναφέρεται ότι μετά την εκτέλεση του Οδυσσέα, βρέθηκαν στα προσωπικά του αντικείμενα, χασίς και ράβδοι χρυσού!!!

Συνεχίζοντας, υπενθυμίζει μεταξύ άλλων ότι ο Γεωργιάδης έκανε τις διαπραγματεύσεις για τη διείσδυση μιας αποστολής SO (Sicago Operation) στον Έβρο, η οποία έγινε με την έγκριση του Υπουργείου Εξωτερικών και ήταν η μόνη αμερικανική αποστολή SO που επιχειρούσε στην Ελλάδα, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους Βρετανούς (σ.σ. πρόκειται για την αποστολή Κέλλις, που ανατίναξε γέφυρες στον Έβρο). Ο υπολοχαγός Γεωργιάδης κατηγορήθηκε τότε για «εξοπλισμό των κομμουνιστών».

«Κατά την παρούσα φάση- καταλήγει ο Έντσον- η κυρίαρχη φατρία στην ελληνική Θράκη αποτελείται ακριβώς από αυτά τα άτομα που αντιτάχθηκαν σφοδρά στον ΕΛΑΣ, που τους καταδίωξε από την περιοχή. Είναι πράγματι έκπληξη το γεγονός, ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν μια πολύ αρνητική άποψη για τον υπολοχαγό Γεωργιάδη. Σε αυτήν την περιοχή βρίσκεται τώρα, όπως λέει ο ίδιος, ως σεσημασμένο άτομο».

Αυτή την εντύπωση είχαν για την πλειοψηφία των κατοίκων της Θράκης (σ.σ. χρησιμοποιείται η λέξη κυρίαρχη) οι Αμερικανοί το 1945…

*Η επιστολή του Αλέκου Γεωργιάδη προς τον Τσαρλς Έντσον.

Τι συνέβη σε καφενείο της Ορεστιάδας;

 

Ας επανέλθουμε όμως στο θέμα της κατηγορίας κατά του Διδυμοτείχου από τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη.

Στις 5 Ιουνίου 1945, ο Γεωργιάδης σε επιστολή προς τον Έντσον εξιστορεί τι συνέβη, όπως του τα αφηγήθηκε ο έμμισθος πληροφοριοδότης του Χριστόδουλος Καραστεφάνου, κάτοικος Ορεστιάδας.

«Σε ένα καφενείο στη Νέα Ορεστιάδα- γράφει ο Γεωργιάδης- έγινα το θέμα της συζήτησης. «Ήταν ο Αλέκος ο Αμερικάνος Κουκουές;» (δηλαδή «κομμουνιστής») ήταν το ερώτημα που τέθηκε σε μια ομήγυρη. Όλοι οι πρώην πράκτορές μου και όσοι με γνώριζαν εκεί κατά τη διάρκεια της κατοχής και αργότερα, είπαν ότι ήταν δύσκολο ακόμη και να το σκεφτώ αυτό. Μερικοί εθνικιστές που ήταν είτε στη Θεσσαλονίκη είτε στην Αθήνα ως πρόσφυγες και πρόσφατα έφτασαν στη Νέα Ορεστιάδα, επέμειναν ότι ήμουν, επειδή βοήθησα το ΕΑΜ δίνοντάς τους όπλα. Όταν τους είπαν ότι δεν έπρεπε να μιλάνε έτσι, επειδή δεν γνώριζαν, όντας απόντες, είπαν ότι ο Αρχιεπίσκοπος από το Διδυμότειχο επισκεπτόταν το σπίτι ενός ντόπιου επιχειρηματία και εκεί έκανε τη δήλωση, ότι ο Αλέκος ο Αμερικάνος ήταν η αιτία για όλα αυτά, επειδή έδωσε στους κομμουνιστές όπλα.

Η παρέα στο καφενείο ρώτησε στη συνέχεια τον Καραστεφάνου αν με γνώριζε ως «Κουκουέ». Φοβούμενος ότι οι εθνικιστές και οι αξιωματικοί της Εθνοφρουράς που ήταν εκεί «θα του καταλόγιζαν φταίξιμο», μου είπε ο ίδιος, ότι τους είπε, πως «νόμιζε ότι ήμουν φιλο-κομμουνιστής». Εφόσον αυτό μπορεί να συμβεί στο εγγύς μέλλον, έχω μια περιγραφή της ιστορίας γραμμένη από τον ίδιο τον αφελή, την οποία σας στέλνω για τα αρχεία σας».

Συνεχίζοντας ο Γεωργιάδης εξήγησε ότι θεωρούσε όλο αυτό, μια εθνικιστική προπαγάνδα για να τους δυσφημίσει σε εκείνη την περιοχή, ώστε να μην μπορούν να παρακολουθούν τις πράξεις τους. Ταυτόχρονα, το θεωρούσε και ως δράση εναντίον τους, καθώς οι άνθρωποι του Έβρου, συμπεριλαμβανομένων των εθνικιστών, γνώριζαν τις δραστηριότητες τους εκεί και ήταν φιλικοί προς αυτόν.

Πίστευε απόλυτα, ότι η δουλειά του πρόξενου της Αδριανούπολης Καμπαλούρη, είναι αυτή που του έχει προκαλέσει πολλά προβλήματα στην Τουρκία. Τον βοηθούσε σε αυτή τη βρώμικη δουλειά ο Μητροπολίτης Ιωακείμ, του οποίου η φήμη κατά τον Γεωργιάδη, είχε  εδραιωθεί στον Έβρο ως φιλογερμανού, καθώς και ο νέος νομάρχης, Μυτιληναίος (σ.σ. Μυτιληνιός πιο σωστά), ο οποίος ήταν ηγέτης του ΕΔΕΣ και ένθερμος υποστηρικτής του Μεταξά.

*Η αναφορά για τις δραστηριότητες του Καραστεφάνου.

Ποιος ήταν ο Καραστεφάνου;

 

Ας δούμε τώρα ποιος ήταν ο Καραστεφάνου, που μετέφερε στο Γεωργιάδης τις καφενειακές συζητήσεις που είχαν γίνει στην Ορεστιάδα.

Σύμφωνα με έγγραφη αναφορά δραστηριοτήτων του ίδιου του Καραστεφάνου, που ο Γεωργιάδης την είχε επισυνάψει στην επιστολή του προς τον Έντσον ο Καραστεφάνου, τον Ιούνιο του 1945, προσλήφθηκε ως σύνδεσμος μεταξύ του Ελληνικού Προξενείου στην Αδριανούπολη και των πρακτόρων της υπηρεσίας σε Ορεστιάδα - Διδυμότειχο - Τρίγωνο.

Προσλήφθηκε από τον Έλληνα λοχαγό, Ιωάννη Δεμερτζή και υπηρέτησε μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου 1943, όταν η δράση αυτής της υπηρεσίας έγινε γνωστή στους Γερμανούς και διαλύθηκε. Στη συνέχεια προσλήφθηκε από μια νέα αμερικανική αποστολή υπό τον Γεωργιάδη. Αυτή η αποστολή είχε πάει στην Αίγυπτο στα μέσα Οκτωβρίου του ίδιου έτους, και από εκεί έφτασε στην Αδριανούπολη. Ο Καραστεφάνου υπηρέτησε ως σύνδεσμος μέχρι τον Φεβρουάριο του 1944, όταν έγινε γνωστή η δράση του στους Γερμανούς και αναγκάστηκε να καταφύγει στον ΕΛΑΣ (στον οποίο ανήκε ο αδελφός του), όπου υπηρέτησε ως ομαδάρχης.

Επειδή δεν συμφωνούσε- όπως έγραφε ο ίδιος-  με τους ηγέτες αυτού του σώματος και με την ιδεολογία τους, γιατί ήταν κομμουνιστές, και επειδή έμαθε ότι οργανωνόταν μια εθνικιστική ομάδα, απευθύνθηκε σ’ αυτήν την  ομάδα με σκοπό να συνεργαστεί μαζί τους. Αυτό έγινε γνωστό στους κομμουνιστές και μη έχοντας άλλη διέξοδο, διέφυγε στην Τουρκία. Οι Τούρκοι ήθελαν να τον επιστρέψουν στην Ελλάδα και τον κράτησαν περιορισμένο για οκτώ ημέρες. Ειδοποίησε τον Γεωργιάδη και ως αποτέλεσμα των προσπαθειών του μέσω των τουρκικών αρχών, στάλθηκε στην Αίγυπτο ως πρόσφυγας. Ζήτησε από τον Γεωργιάδη ένα πιστοποιητικό που να βεβαιώνει για τις υπηρεσίες μου, αλλά για λόγους ασφαλείας αρνήθηκε να του δώσει τέτοιο πιστοποιητικό.

Έφυγε από την Αδριανούπολη στις 24 Μαΐου και έφτασε στο Χαλέπι στις 31 Ιουλίου 1944. Στη συνέχεια, κατέληξε στην Παλαιστίνη με μια ομάδα 360 ατόμων. Από αυτούς, όλοι στρατολογήθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση εκτός από τον Καραστεφάνου. Οι ελληνικές αρχές της Μέσης Ανατολής μπορεί να ήταν καχύποπτες σχετικά με τις σχέσεις του με τον ΕΛΑΣ.

Τελικά επιστρατεύτηκε τον Νοέμβριο του 1944, αλλά τον κράτησαν στο στρατόπεδο για μήνες ακόμη, ενώ άλλοι στάλθηκαν να ενταχθούν στις μονάδες τους. Γι' αυτό, ενημέρωσε τον Έλληνα πρόξενο στην Παλαιστίνη και του είπε την ιστορία του. Του είπε μάλιστα ότι είχε συνεργαστεί με τον Αμερικανό Γεωργιάδη στην Αδριανούπολη, ο πρόξενος σχολίασε, ότι συχνά ενημέρωνε πως ο Αμερικανός ήταν κομμουνιστής. Το ίδιο είπε και ένας Έλληνας που συνεργαζόταν με βρετανική υπηρεσία στην Παλαιστίνη. Ο Καραστεφάνου απάντησε: «Μας θεωρούσαν κομμουνιστές αφού είχαμε εκτελέσει τέτοια υπηρεσία και είχαμε κινδυνεύσει από τους Γερμανούς, τους ίδιους τους αντάρτες, τους Τούρκους και από μισθοφόρους;».

Όταν επέστρεψε στον Έβρο, άκουσε διαδόσεις  ότι ο Γεωργιάδης ήταν φίλος των κομμουνιστών και τους υποστήριζε. Πληροφορήθηκε ότι οι αναφορές προέρχονταν από βασιλικούς, που είχαν φτάσει πρόσφατα στον Έβρο. Συχνά, φοβούμενος τις ελληνικές και βρετανικές αρχές και για να καθησυχάσει τυχόν υποψίες που μπορεί να είχαν οι ανώτεροί του γι’ αυτόν, έλεγε ότι υποθέτει πως ο Αμερικάνος ήταν φίλος των κομμουνιστών.

«Καταλαβαίνοντας ότι είχα αδικήσει τον Γεωργιάδη, προσπάθησα να τον συναντήσω για να του ζητήσω συγγνώμη. Έμαθα ότι βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη και πραγματοποίησα μια συνάντηση μέσω του Αμερικανικού Προξενείου. Αυτή η κατάθεση είναι το αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης και ελπίζω να ξεκαθαρίσει το θέμα» κατέληγε ο Καραστεφάνου.

Αυτό ήταν ένα άγνωστο περιστατικό, που το Διδυμότειχο, και ηγετικές προσωπικότητές του βρέθηκαν να κατηγορούνται για συνωμοσία με στόχο τη δολοφονία Ελληνοαμερικανού πράκτορα της OSS. Τα μόνα στοιχεία που προσκόμισε ο Γεωργιάδης στην υπηρεσία του, ήταν οι καφενειακές συζητήσεις της Ορεστιάδας.

Δεν πρέπει πάντως να λησμονείται η εθνική δράση του Μητροπολίτη Ιωακείμ Σιγάλα και το γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ, που γνώριζε το ποιον του, πριν επιτεθεί για να ελευθερώσει το Διδυμότειχο από τους Ναζί, ζήτησε από τον Ιωακείμ να μεσολαβήσει για να παραδοθούν οι Γερμανοί ώστε να αποφευχθεί η αιματοχυσία. Ο Γερμανός διοικητής κράτησε αγέρωχη στάση και απέρριψε τη μεσολάβηση. Το αποτέλεσμα ήταν να συντριβεί η γερμανική δύναμη, κάποιοι να σκοτωθούν, άλλοι να μπορέσουν να ξεφύγουν μέσω του ποταμού Έβρου προς την Τουρκία και άλλοι να πνιγούν.

Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου 1944, οι αντάρτες συνέλαβαν 284 αιχμαλώτους και κατέλαβαν πυρομαχικά και όπλα από τις φρουρές του Διδυμοτείχου και των Φερών, 60 σιδηροδρομικά βαγόνια με τρόφιμα, τεθωρακισμένα οχήματα και 14 αυτοκίνητα.

Η ελευθερία, ήρθε δολιχοδρομώντας μέσα από δύσβατες ατραπούς και κακούς οιωνούς, για όσα θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

ΠΗΓΕΣ

*Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (συλλογή εγγράφων Vlanton, ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

Οι μέρες της απελευθέρωσης του Έβρου το 1944. «Με σημαίες και με τραγούδια…».

*Ο κόσμος του Διδυμοτείχου γιορτάζει την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό. Η μεγαλη εκδήλωση έγινε στο γήπεδο της πόλης. Εικονίζονται ο επικεφαλής του ΕΑΜ Μιχάλης Παρασχίδης και ο υπεύθυνος ασφαλείας Ανέστης Τάσιογλου.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Απελευθέρωση της Ελλάδας από του Ναζί, άρχισε από την νομό Έβρου, το καλοκαίρι του 1944.  Είναι γνωστό ότι το Διδυμότειχο- η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε με μάχη από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ- ένιωσε τον αέρα τη λευτεριάς στις 29 Αυγούστου. Ο κόσμος ξεχύθηκε στους δρόμους με σημαίες και με τραγούδια, ανύποπτος για το δράμα του εμφυλίου που θα έρχονταν λίγο αργότερα να βυθίσει τη χώρα, σε ερείπια. Μαζί με το θάνατο, το δάκρυ, την οδύνη και το μίσος.

          Πολλοί σήμερα, αγνοούν τα γεγονότα της απελευθέρωσης και την ατμόσφαιρα που επικράτησε τότε, τους πρώτους μήνες Θα επιχειρήσουμε σήμερα να αντιληφθούμε, τι επικρατούσε τότε στον Έβρο, με βάση τις πληροφορίες που ανιχνεύονται στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ  (και στη συλλογή Vlanton). Είναι γνωστό ότι η περιοχή του νομού Έβρου, που είχε παραμείνει υπό Γερμανική κατοχή και δεν είχε παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, βρέθηκε στο ενδιαφέρον των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες με αλλεπάλληλες αναφορές , ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για τις εξελίξεις στον κρίσιμο αυτό νομό.

          Μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου 1944, o Bόρειος Έβρος συμπεριλαμβανομένων του Διδυμοτείχου, της Ορεστιάδας και του Πυθίου, είχαν απελευθερωθεί. Η πολιτική διοίκηση που ανέλαβαν οι δυνάμεις του ΕΑΜ λειτουργούσε στην αρχή ομαλά και αποτελεσματικά. Σύμφωνα με τον διοικητή των αντάρτικων δυνάμεων στο Διδυμότειχο, οι αντάρτες πολεμούσαν ακόμα κοντά στο Σουφλί ενάντια στη γερμανική φρουρά (εκτιμώμενη σε 200 άνδρες) και στις ενισχύσεις (500-600) που έφτασαν από την Αλεξανδρούπολη την 1η Σεπτεμβρίου.

Η πειθαρχία μεταξύ των ανταρτών έδειχνε να είναι καλή. Ήταν  ενθουσιώδεις και εκτελούσαν τα καθήκοντά τους πρόθυμα και δυναμικά. Ο νόμος και η τάξη επικρατούσαν σε κάθε γωνιά του Έβρου επειδή τα μέλη των επιτροπών, ήταν καλά οργανωμένα από τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, τόσο από ντόπιους όσο και από εισαγόμενους κομμουνιστές οργανωτές. Η πλειοψηφία του- έλεγαν οι Αμερικανοί- ήταν αντικομμουνιστική, αλλά ήταν ανοργάνωτη και όλοι φοβούνταν να αντιταχθούν ανοιχτά στα επιθετικά, καλά εκπαιδευμένα και πειθαρχημένα κομμουνιστικά στοιχεία. Αυτοί οι αντικομμουνιστές, ανέφεραν οι Αμερικανικές υπηρεσίες, έλπιζαν στην άφιξη των συμμάχων ώστε να μπορούν να εκφράσουν ανοιχτά τις απόψεις τους.

Οι ηγέτες των κομμουνιστών στον Έβρο,  γνώριζαν αυτή την αντίθεση και προωθούσαν μια έντονη προπαγανδιστική εκστρατεία, επαινώντας τον ρόλο που έπαιξαν κατά τις σκοτεινές μέρες της κατοχής, υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι χωρίς εξωτερική βοήθεια έδιωξαν τον εχθρό από το νομό. Η προπαγάνδα που χρησιμοποίησαν οι κομμουνιστές ήταν αληθινή και ως εκ τούτου πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί, παρατηρούσαν οι Αμερικανοί. Οι κομμουνιστές είχαν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στις οργανώσεις νεολαίας.

1943: Η μαύρη Ναζιστική Κατοχή στη Θράκη

*Ο νομάρχης Έβρου Σταύρος Ευταξίας, με Γερμανούς αξιωματικούς σε δημόσια εκδήλωση (Αρχείο Γιώργου Αγγέλη) 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

 

Το 1943, ήταν ένας ακόμα χρόνος, που η Θράκη όπως και όλη η Ελλάδα, στέναζε κάτω από την μπότα τριών κατακτητών, Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων. Ειδικότερα δύο νομοί της Θράκης (Ροδόπης και Ξάνθης) όπως και η Ανατολική Μακεδονίας, παραχωρήθηκαν από τους Γερμανούς στους συμμάχους τους Βουλγάρους, που προσπάθησαν να αλλοιώσουν ην εθνογραφική σύνθεση του πληθυσμού, εποικισμούς και άλλα βίαια μέτρα.

Κορυφαίο γεγονός του 1943  ήταν η άγρια εκτέλεση από τους αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ του καπετάν Οδυσσέα (Γαλεάδη) Καυκάσιου καπνεργάτη από την Ξάνθη, του ταγματάρχη Γεώργιου Σταθάτου, με τρόπο ειδεχθή και παρά το γεγονός ότι ο Σταθάτος είχε συμφωνήσει να συνεργασθεί με τους αντάρτες (Λεπτομέρειες για το θάνατο του Σταθάτου μπορείτε να βρείτε στο https://sitalkisking.blogspot.com/2021/01/1943.html). Η φοβερή και βάρβαρη αυτή δολοφονία έγινε στις 23 Δεκεμβρίου 1943, στα υψώματα της Δαδιάς. Μαζί με το Σταθάτο εκτελέστηκαν με τον ίδιο τρόπο και άλλα 11 άτομα, που τελικά αποκεφαλίστηκαν και τα κεφάλια τους εκτέθηκαν στο δημόσιο δρόμο Σουφλίου- Αλεξανδρούπολης. Η σορός του αείμνηστου Σταθάτου, δεν βρέθηκε ποτέ!!!

Κατοχή 1942: Κραυγή από τον Έβρο. «Τσολάκογλου παραιτήσου»!!!

*Η πρώτη σελίδα της ανέκδοτης επιστολής του νομάρχη Σταύρου Ευταξία

 

 

*Αδημοσίευτα  στοιχεία

για  τις βουλγαρικές ωμότητες

*Ο νομάρχης Έβρου καλεί

τον πρωθυπουργό να παραιτηθεί

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

                Η Βουλγαρική κατοχή στην Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία, από το 1941 έως το 1944, ήταν από τις χειρότερες που δοκίμασε ο πληθυσμός των άτυχων αυτών περιοχών. Ασκήθηκε κάθε είδους βαρβαρότητα, χωρίς έλεος με αντικειμενικό στόχο να αλλοιωθεί η φυσιογνωμία της περιοχής εθνογραφικά. Όπως είναι γνωστό, ο νομός Έβρου εξαιρέθηκε και παρέμεινε υπό Γερμανική κατοχή με ελληνικές πολιτικές αρχές (νομάρχης, δήμαρχοι και πρόεδροι κοινοτήτων). Σ΄ αυτό το κρίσιμο διάστημα, πρωτεύουσα του νομού  Έβρου, είχε καταστεί το Διδυμότειχο.

                Νομάρχης Έβρου είχε σταλεί από την κυβέρνηση της Αθήνας ο δημοσιογράφος Σταύρος Ευταξίας, μετά τη δολοφονία από αντάρτες του ΕΛΑΣ, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης του προκατόχου του Ιωάννη Φραγκούλη. Οι νομάρχες, είχαν ως αποστολή μεταξύ άλλων να ενισχύουν ποικιλότροπα τον  Ελληνισμό των κατεχομένων από τους Βουλγάρους περιοχών. Έτσι είχαν επαφές, όσες μπορούσαν να έχουν στις συνθήκες της Κατοχής και να ενισχύουν τους συμπατριώτες μας. Κυρίως στη διατήρηση των ελληνικών σχολείων και στην αποφυγή της εγγραφής Ελλήνων στους καταλόγους των Βουλγάρων, με βουλγαρικά ονόματα πλέον!!! Ήταν οι λεγόμενοι περιφρονητικά «βουλγαρογραμμένοι».

                Στα έγγραφα της συλλογής Vlanton εντόπισα άγνωστες επιστολές του νομάρχη Έβρου Σταύρου Ευταξία προς τον πρωθυπουργό της συνθηκολόγησης Γεώργιο Τσολάκογλου. Προέρχονται τα έγγραφα των Αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για την δραματική κατάσταση της Ελλάδας. Οι Αμερικανοί πράκτορες αποκαλούσαν σχεδόν σε όλες τις αναφορές τους τον στρατηγό Τσολάκογλου «Πρωθυπουργό μαριονέτα» (puppet Prime Minister).

Η συλλογή Vlanton φωτίζει πτυχές της ζωής στην Κατεχόμενη Θράκη του 1942

*Ένα από τα χαρακτηριστικά έγγραφα της συλλογής Vlanton.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

                Το Ελληνικό Λογοτεχνικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) σε συνεργασία με το Μορφωτικό  Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, προχώρησαν σε μια σημαντική πρωτοβουλία, που θα βοηθήσει αποφασιστικά τους ερευνητές, που ασχολούνται με την ιστορία της Γερμανικής Κατοχής στη Ελλάδα. Συγκεκριμένα ψηφιοποίησε τα χιλιάδες έγγραφα της συλλογής Vlanton και τα διαθέτει ελεύθερα στο Διαδίκτυο.

            Η συλλογή Vlanton αποτελείται από έγγραφα των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, τα οποία αφορούν την Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής και τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση. Περιλαμβάνονται μαρτυρίες σχετικές με εγκλήματα των Ναζί, αναφορές πληροφοριοδοτών για τα σχέδια και τη δράση κομμουνιστικών και ακροδεξιών οργανώσεων και εμπιστευτικές εκτιμήσεις των Αμερικανών για τις παρεμβάσεις των Βρετανών στις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Η συλλογή συγκροτήθηκε από τον ερευνητή Elias Vlanton (Ηλίας Βλαντανόπουλος) ο οποίος μελετά στις ΗΠΑ, επί τέσσερις και πλέον δεκαετίες, τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα, που αφορούν την Ελλάδα.

            Οι επιμέρους πληροφορίες που μπορεί να αντλήσει κανείς μελετώντας τα πολύτιμα αυτά ντοκουμέντα, βοηθούν αποφασιστικά να ανασυσταθεί η ζοφερή ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης σε όλο τον ελληνικό χώρο που είχα κατακτηθεί, είχε τεμαχιστεί και είναι διανεμηθεί σε Γερμανούς, Ιταλούς και Βουλγάρους.

            Ειδικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή της Θράκης, δύο νομοί της οποίας, η Ξάνθη και η Ροδόπη, μαζί με νομούς της Ανατολικής Μακεδονίας είχαν παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, ενώ ο νομός Έβρου παρέμεινε υπό την στρατιωτική διοίκηση των Γερμανών, ενώ οι πολιτικές αρχές (νομάρχης και δήμαρχοι) είχαν αφεθεί στους Έλληνες. Η περιοχή της Αλεξανδρούπολης ειδικά παραχωρήθηκε στους Βουλγάρους για να έχουν διέξοδο στο Αιγαίο. Πρωτεύουσα του νομού κατέστη το Διδυμότειχο.

Η ζωή στον Έβρο κατά τη διάρκεια της Κατοχής

*Γερμανοί αξιωματικοί στο Διδυμότειχο (Αρχείο Γ. Αγγέλη)

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Η παρουσία κατακτητών στη χώρα που γεννήθηκες αποτελεί σε κάθε περίπτωση τραυματική εμπειρία για κάθε λαός, όταν μάλιστα στο διάβα της ιστορίας αποδείχτηκε ότι δεν υπήρξε εθελόδουλος. Αντίθετα μάλιστα πίστευε πάντα στη ελευθερία του και πάντα αγωνίζονταν γι’ αυτήν θυσιάζοντας ζωές και περιουσίες.

Η τελευταία οδυνηρή κατάκτηση της Ελλάδας από τους Γερμανούς, τους Ιταλούς και τους Βουλγάρους από το 1941 έως το 1944 έχει σωρεύσει απαίσιες μνήμες. Ο νομός Έβρου αποτελεί μια ιδιότυπη περίπτωση διότι γλίτωσε κατά την ομολογία όλων των  Βορειοελλαδιτών τα χειρότερα γιατί παρέμεινε υπό Γερμανική Κατοχή και δεν παραδόθηκε στους Βουλγάρους όπως οι άλλοι νομοί της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας. Κοινή πεποίθηση: Καμιά Κατοχή δεν είναι καλή, αλλά η Βουλγαρική ήταν τρισχειρότερη!!!

Ας αναλογισθούμε αυτό με κάποια δόση υπερβολής, πίκρας και ειρωνείας αυτό που έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες: Δυοίν κακοίν προκειμένοιν το μη χείρον, βέλτιστον…

Η ζωή στον Έβρο κατά τη διάρκεια της Κατοχής δεν έπαψε να έχει τις δυσκολίες της και τα καθημερινά της προβλήματα. Αυτός ο νομός απέκτησε ξαφνικά πανελλήνιο  ενδιαφέρον γιατί όλοι ήθελαν να φτάσουν εκεί διασχίζοντας Γερμανοκρατούμενες και Βουλγαροκρατούμενες περιοχές, για να διασχίσουν τον ποταμό, να βρεθούν στην Τουρκική επικράτεια και να προωθηθούν στη Μέση Ανατολή, όπου ήδη η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, πολεμούσε με τους συμμάχους, τον ναζισμό. Άλλοι πάλι έφταναν εκεί για να προμηθευτούν γεωργικά προϊόντα για τη διατροφή τους, κυρίως αλεύρι, καλαμπόκι, ηλιέλαιο κ.λπ.

Ναζιστική Κατοχή. Η κατάσταση που επικρατούσε στον νομό Έβρου

*Η πρώτη σελίδα του ενδιαφέροντος κειμένου για τον νομό  Έβρου

 

*Ανέκδοτα στοιχεία

*Δρούσαν 570 ένοπλοι αντάρτες

*Μία ασπιρίνη 1.000 δραχμές

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Μια αδρή εικόνα της κατάστασης που επικρατούσε στον νομό Έβρου τον Απρίλιο του 1944 και υπό τον ζυγό της Ναζιστικής Κατοχής, μας δίνει ένα ανυπόγραφο χειρόγραφο κείμενο έξι σελίδων, που γράφτηκε στην Αδριανούπολη, στις 3 του μηνός, προφανώς προς χρήση του Ελληνικού Προξενείου της πόλης και των υπαλλήλων του, που εργάζονταν εκεί. Δεν γνωρίζουμε λεπτομέρειες για τον συντάκτη του κειμένου, το οποίο επιγράφεται «Η παρούσα κατάσταση εν Έβρω- Ανταρτικά».

               Για να κατανοήσει κανείς σήμερα τα γεγονότα εκείνων των ημερών θα πρέπει να εξηγήσουμε, ότι το κείμενο αυτό, γράφτηκε μετά την άγρια εκτέλεση του ταγματάρχη Γεώργιου Σταθάτου με εντολή του καπετάν Οδυσσέα, αρχηγού των ανταρτών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στα ορεινά της Δαδιάς (23/12/1943), και την έλευση στον Έβρο του Αθηνόδωρου Κατσαβουνίδη (με καταγωγή από τις Φέρες) ο οποίος ως απεσταλμένος του ΚΚΕ από την Θεσσαλονίκη μεθόδευσε την σύλληψη και εκτέλεση του Οδυσσέα, με απόφαση του ανταρτοδικείου. Ο Έβρος έβγαινε μέσα από ένα φοβερό τούνελ τρομοκρατίας που είχε επιβάλει ο Οδυσσέας (Για τα γεγονότα αυτά και για καλύτερη αντίληψη της κατάστασης διαβάστε στο https://sitalkisking.blogspot.com/2021/01/1943.html και στο https://sitalkisking.blogspot.com/2019/05/1944.html#more).

ΛΕΗΛΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΘΗΣΑΥΡΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΝΑΖΙ

*Από τα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, με τις τεράστιες απώλειες ανθρώπινων ζωών και τις πρωτοφανείς καταστροφές σε έργα υποδομής, με τα τραγικά ολοκαυτώματα και την απέραντη δυστυχία που σκόρπισε υπήρξε ολέθριος για την ανθρωπότητα. Μια πτυχή αυτού του ολέθρου ήταν και οι λεηλασίες και οι καταστροφές πολιτιστικών αγαθών. Η Ελλάδα, υπήρξε θύμα, όλων των μορφών ολέθρου που «πρόσφερε» στην ανθρωπότητα αυτός ο φοβερός πόλεμος. Ιδιαίτερα όμως δοκιμάστηκε σε ότι αφορά την κλοπή πολιτιστικών θησαυρών από τα μουσεία της και τους αρχαιολογικούς χώρους.

               Οι Γερμανοί ναζιστές εμφανίζονταν ως λάτρεις του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, αλλά δεν δίστασαν να αρπάξουν ό,τι μπορούσαν ως ανεξέλεγκτοι κατακτητές ή να καταστρέψουν.

               Στο άρθρο αυτό θα δώσουμε ορισμένα, αριθμητικά λίγα, περιστατικά τέτοια βάναυσης συμπεριφοράς, προς έργα τέχνης και μνημεία. Δεν πρόκειται για συνολική αποτίμηση της λεηλασίας αρχαίων ελληνικών  θησαυρών. Αυτό το έργο έγινε μετά τη λήξη του πολέμου από τις αρμόδιες υπηρεσίες και τον καθηγητή Σπύρο Μαρινάτο. Το σημερινό άρθρο αφορά ένα επιμέρους εύρημα, όπως διασώθηκε  στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ

               Πρόκειται για ένα τηλεγράφημα στις 14 Μαΐου 1943 από τις Ελληνικές Υπηρεσίες Πληροφοριών του Καΐρου προς την ελληνική πρεσβεία της Ουάσιγκτον που περιείχε τις ακόλουθες πληροφορίες για τη λεηλασία αρχαιοτήτων, έργων τέχνης κ.λπ. και την αντιμετώπιση των ιστορικών μνημείων, από τις αρχές των δυνάμεων του Άξονα στην Ελλάδα.

               Το Σεπτέμβριο του 1941 η Ιταλική διοίκηση των Κυκλάδων με ένα αντιτορπιλικό που προσορμίστηκε στη Δήλο μετέφερε τα πιο πολύτιμα εκθέματα του μουσείου. Η κυβέρνηση μαριονέτα ζήτησε εξηγήσεις από τους Ιταλούς, αλλά αυτοί απάντησαν ότι αυτές οι αρχαιότητες συγκεντρώθηκαν για τους σκοπούς της διασφάλισής τους.

Τα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία για τα «ντουρντουβάκια» του 1941-1944 σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη

 

*Απόσπασμα από τα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία για τη Βουλγαρική Κατοχή

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Η Βουλγαρία βαρύνεται ιστορικά με σειρά εγκλημάτων, μερικά από τα οποία- δυστυχώς- δεν δικαιώθηκαν ποτέ. Ένα από αυτά ήταν η καταναγκαστική εργασία που επέβαλε, σε κατακτημένες περιοχές. Καταναγκαστική εργασία, με κρυφό στόχο την εξόντωση χιλιάδων ανθρώπων. Ο απάνθρωπος αυτός θεσμός, έμεινε στη μνήμη των γειτονικών προς τη Βουλγαρία χωρών με την ονομασία «ντουρντουβάκια». Θύματα αυτού του θεσμού, υπήρξαν χιλιάδες Θράκες και Μακεδόνες.

            Η λέξη «τα ντουρντουβάκια» είναι εξελληνισμένη  παραφθορά της βουλγαρικής λέξης трууJдови войски (τρούντοβι βόιτσκι) που σημαίνει τάγματα εργασίας ή του трууJдов войник (τρούντοβ βόινικ) δηλαδή φαντάρος για αγγαρείες.

Βασικά κατά τα έτη 1916-1918, δηλαδή κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου θεσμοθετήθηκε από το Βουλγαρικό κράτος η καταναγκαστική εργασία, με ελάχιστο φαγητό και νερό. Εργάζονταν σε τρομερές συνθήκες άνδρες από τις κατεχόμενες περιοχές, ηλικίας από 16 μέχρι 60 χρονών, που τους οδηγούσαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Βουλγαρία.  Οι συνθήκες θύμιζαν τα παρόμοια στρατόπεδα συγκέντρωσης που λειτούργησαν αργότερα από τους Χιτλερικούς ή τα τάγματα εργασίας, τα λεγόμενα «Αμελέ Ταμπουρού» των Τούρκων στη Μικρά Ασία, που και αυτά έγιναν με εισήγηση Γερμανών συμβούλων.

Οι Βούλγαροι, που δεν τιμωρήθηκε ποτέ για τα εγκλήματα στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, επανέλαβαν την ίδια τακτική όταν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κατέλαβαν τη Δυτική Θράκη (πλην του νομού Έβρου) και την Ανατολική Μακεδονία, κατά παραχώρηση των Χιτλερικών, χωρίς δηλαδή να πολεμήσουν.

Οι τραγικές εκτελέσεις αυτοδιοικητικών παραγόντων στο νομό Έβρου κατά την ναζιστική Κατοχή

*Το συνοδευτικό έγγραφο με το οποίο υποβλήθηκε στο υπουργείο Εσωτερικών η κατάσταση με τα ονόματα των εκτελεσθέντων αυτοδιοικητικών παραγόντων του νομού Έβρου 

 

 

*Ανέκδοτος κατάλογος με ονόματα

Από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Οι εκφραστές της τοπικής αυτοδιοίκησης στο νομό Έβρου, κατά τη διάρκεια της Ναζιστικής Κατοχής 1941-1944, πλήρωσαν και αυτοί βαρύ φόρο αίματος, τόσο από τους κατακτητές Γερμανούς όσο και από τους ‘Έλληνες ταξικούς αντιπάλους, που αποσκοπούσαν στην κατάληψη της εξουσίας αμέσως μετά την απελευθέρωση.

               Το 1946 είχαν ζητηθεί από το υπουργείο Εσωτερικών στοιχεία για τους εκτελεσθέντες κατά την Κατοχή αυτοδιοικητικούς, δημάρχους προέδρους κοινοτήτων, γραμματείς κλπ. όλης της χώρας.

               Ο νομάρχης Έβρου Ιωάννης Βούρβουλης συνέταξε στις 5 Σεπτεμβρίου 1946 ένα τέτοιο κατάλογο και τον υπέβαλε στη Διεύθυνση Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο υπουργείο Εσωτερικών και τον  κοινοποίησε στη Γενική Διεύθυνση του υπουργείου Βορείου Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη και στη Γενική Διοίκηση Θράκης στην Κομοτηνή.

               Ένα αντίγραφο με τα ονόματα των θυμάτων της Κατοχής από την τοπική αυτοδιοίκηση του νομού Έβρου διασώζεται σήμερα στα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Από την μελέτη του πίνακα αυτού προκύπτει ότι τα περισσότερα θύματα εκτελέσεων σημειώθηκαν προς τα τέλη του 1943 και στις αρχές του 1944. Στον πίνακα αυτό δεν υπάρχει το όνομα του νομάρχη Έβρου Ιωάννη Φραγκούλη, που δολοφονήθηκε Μεγάλη Πέμπτη του 1942 στο Διδυμότειχο, που τότε ήταν έδρα νομαρχίας γιατί η Αλεξανδρούπολη είχε παραχωρηθεί από τους Ναζί στους Βουλγάρους.

Δυστυχώς κατά τη διάρκεια της Κατοχής σημειώθηκαν στον Έβρο, εκτελέσεις αυτοδιοικητικών παραγόντων, οι περισσότερες από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, που τον καθοδηγούσε αποκλειστικά το ΚΚΕ, οποίο δεν επέτρεψαν ανάπτυξη άλλου αντάρτικου στο νομό (περίπτωση δολοφονίας Γεωργίου Σταθάτου)  και λιγότερες από τους κατακτητές Γερμανούς.

Διαφυγή στη Κρήτη το 1941, με δύο ρεσάλτα σε πλοία- Η περίπτωση του έφεδρου ίλαρχου Νικόλαου Γαρμπή.

*Η υπογραφή του ίλαρχου Νικόλαου Γαρμπή στην αναφορά στην οποία περιγράφει πώς απέδρασε από τον Πειραιά καταλαμβάνοντας φορτηγό πλοίο. 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Η κατάσταση στην Ελλάδα την άνοιξη του 1941, ήταν πάρα πολύ δύσκολη. Η γερμανική επίθεση, που είχε ανοίξει και δεύτερο μέτωπο, στη Μακεδονία μετά την ιταλική επίθεση από τη Βόρεια Ήπειρο «γονάτιζε» τη μικρή Ελλάδα, η οποία αντιμετώπιζε ηρωικά δύο αυτοκρατορίες.  Σε στράτευμα και κυβέρνηση επικρατούσε αναβρασμός. Στις 19 Απριλίου αυτοκτόνησε ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κορυζής.

               Στο μέτωπο ορισμένοι στρατηγοί διοικητές Σωμάτων Στρατού εξουσιοδότησαν τον στρατηγό Γεώργιο Τσολάκογλου  να συνάψει ανακωχή. Το πρωτόκολλο υπεγράφη στις 20 Απριλίου 1941 μεταξύ του Τσολάκογλου και του Γερμανού υποστράτηγου  Ντήτριχ, Διοικητή της Σωματοφυλακής των SS «Αδόλφος Χίτλερ». Η υπογραφή έγινε στο Βοτονόσι του Μετσόβου. Στις  21 Απριλίου υπογράφηκε δεύτερο πρωτόκολλο με δυσμενέστερους όρους παρά την αντίδραση του Τσολάκογλου, που διαμαρτυρόμενος υπόγραψε αυτό αναγκαστικά ως αιχμάλωτος πολέμου πλέον. Τέλος στις 23 Απριλίου, μετά από παρέμβαση του Μουσολίνι προς τον Χίτλερ, όπως προκύπτει από εκθέσεις Γερμανών στρατηγών της περιόδου εκείνης, υπογράφηκε στη Θεσσαλονίκη το τρίτο και οριστικό πρωτόκολλο με ακόμα δυσμενέστερους όρους για την Ελλάδα, μεταξύ του Γερμανού στρατάρχη Γιόντλ, του Ιταλού στρατηγού Φερρέρο και του αντιστράτηγου Τσολάκογλου.

               Η κατάσταση όμως στο στράτευμα, δεν ήταν καθόλου καλή, όπου διαπιστώνονταν αρκετά περιστατικά ανυπακοής και διάλυσης.

               Η Γερμανική αεροπορία πραγματοποίησε από τις 19 Απριλίου 1941 επιδρομές στη Λαμία, τη Χαλκίδα, το Αγρίνιο, τη Χίο και βύθισαν ένα αλιευτικό πλοίο στις δυτικές ακτές της Πελοποννήσου. Οι Βρετανικές δυνάμεις που βρίσκονταν στην Ελλάδα είχαν αρχίσει να συμπτύσσονται.

Σύλβια Αποστολίδου – Ιωαννίδου: Έφυγε η θρυλική «Πατ» της Αντίστασης

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

https://www.kathimerini.gr/society/561505939/sylvia-apostolidoy-ioannidoy-efyge-i-thryliki-pat-tis-antistasis/

*Πηγή Φωτογραφίας: «Παναθηναϊκή» Πανελλαδική Οργάνωση Γυναικών

 

 

*Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών

 η Σύλβια Αποστολίδου – Ιωαννίδου,

μια θρυλική μορφή της Αντίστασης. 

 

 

Η Σύλβια Αποστολίδου – Ιωαννίδου, γόνος ευκατάστατης αθηναϊκής οικογένειας, αποφοίτησε από το Αρσάκειο και σε ηλικία 18 ετών, το 1942, μπήκε στην Εθνική Αντίσταση. Αφορμή, όπως είχε η ίδια διηγηθεί στην «Καθημερινή», (το 2018) η τυχαία επίσκεψη ενός Βρετανού αξιωματικού στο σπίτι της για να ενημερώσει την οικογένειά της για την τύχη της αδελφής της (που ήδη εργαζόταν στη βρετανική πρεσβεία και είχε φυγαδευθεί στην Αίγυπτο).

Έτσι η 18χρονη Σύλβια εντάχθηκε στη Force 133, την περίφημη βρετανική μονάδα δολιοφθορών, φέροντας την κωδική ονομασία «Πατ».

Το διαμέρισμα όπου διέμενε, επί της οδού Ακαδημίας 4, όπου βρισκόταν το οδοντιατρείο του πατριού της, έγινε συν τω χρόνω καταφύγιο Βρετανών.

Τα περιστατικά τρόμου πολλά. Μια φορά, οδηγούσε δύο νεοαφιχθέντες Βρετανούς αξιωματικούς από το βουνό προς την Αθήνα, όταν τους σταμάτησε γερμανική περίπολος. Οι επιβάτες, όπως είχε διηγηθεί στην «Καθημερινή», πάγωσαν από τον φόβο.

Η Σύλβια ή «Πατ», υπό το επιχειρησιακό της ψευδώνυμο, έδωσε στους δύο στρατιώτες ένα μπουκάλι κονιάκ, κι αυτοί άφησαν το αυτοκίνητο να συνεχίσει τον δρόμο του.

Τον δε Φεβρουάριο του 1944 φυγάδευσε τέσσερις Βρετανούς στρατιώτες που είχαν δραπετεύσει από τρένο που τους οδηγούσε ως αιχμαλώτους στη Γερμανία.

Κατοχή: Η διαφυγή προς την Τουρκία από τον Έβρο και τα προβλήματά της

*Σημερινή φωτογραφία του ελληνικού προξενείου της Αδριανούπολης 

στην οδό Şükrüpaşa Mah. Sok. 123, No: 2, παρμένη από τους χάρτες της Google.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Η περιοχή του νομού Έβρου, κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου απέκτησε καίρια σημασία για τους Έλληνες, που ήθελαν να ακολουθήσουν την εξόριστη κυβέρνηση του Καΐρου στο αγώνα κατά της ναζιστικής Γερμανίας και της φασιστικής Ιταλίας.

Ήταν η μοναδική διέξοδος προς τη Μέση Ανατολή, λόγω των ποτάμιων συνόρων (συν το χερσαίο τμήμα του Καραγάτς). Άλλωστε υπήρχε στην Αδριανούπολη ελληνικό προξενείο, αλλά και κάποιος υποτυπώδης άτυπος σταθμός βοήθειας στους διαφεύγοντες στις Σαράντα Εκκλησίες. Υπήρχε βέβαια και η θαλάσσια οδός διαφυγής, από τα νησιά μας.

Η Τουρκία θέλοντας να διατηρεί καλές σχέσεις με τους Άγγλους και τους άλλους συμμάχους, επέτρεπε την είσοδο Ελλήνων στο έδαφος της και την προώθησή τους στη Μέση Ανατολή, μέσω της Νίγδης. Καλές σχέσεις όμως διατηρούσε και με τους παραδοσιακούς φίλους της τους Γερμανούς. Έτσι πολλές φορές συλλαμβάνονταν Έλληνες διαφεύγοντες και παραδίδονταν στους Γερμανούς.

Είναι γνωστό, ότι η Τουρκία όταν εξερράγη ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, είχε αδιαμφισβήτητο φιλογερμανικό προσανατολισμό, ιστορικά και πρακτικά αποδεδειγμένο. Η τουρκική πολιτική υποκριτικά εμφανίζονταν να επιμένει στην "ουδετερότητα". Κατά βάθος περίμενε γερμανική νίκη, ώστε μέσα σε ένα νέο πλαίσιο ανακατανομής ζωνών επιρροής να μπορέσει να ανασυστήσει την Οθωμανική αυτοκρατορία, με σύμφωνη γνώμη και των Γερμανών του Χίτλερ.

Η βασική σκόπευση της Τουρκίας ήταν να εισέλθει στον πόλεμο στο πλευρό της Γερμανίας σε περίπτωση νίκης της τελευταίας στο μέτωπο του Καυκάσου. Η νίκη αυτή, θα άνοιγε το δρόμο της κατάκτησης της Μέσης Ανατολής. Με άλλα λόγια θα άνοιγε για τον Χίτλερ ο δρόμος και για τα πετρέλαια της Μοσούλης.

Οι Δυτικοί σύμμαχοι προσπαθώντας να κερδίσουν την Τουρκία της πρόσφεραν ακόμα και οπλικά συστήματα, έως τον Δεκέμβριο του 1944! Αυτά τα συμμαχικά όπλα η Τουρκία φυσικά δεν τα χρησιμοποίησε ποτέ εναντίον της Ναζιστικής Γερμανίας.