Η πολιτική αντίληψη, όταν υποχρεωθήκαμε να δεχτούμε το 1922, τους όρους της Διάσκεψης των Μουδανιών και την βίαιη απώλεια της Ανατολικής Θράκης

*Οι στρατηγοί της Αντάντ, στα Μουδανιά, που καταδίκασαν την Ανατολική Θράκη. 

Από δεξιά Σαρλ Σαρπύ (Γαλλία), σερ Τσαρλς Χάρρινγκτον (Αγγλία) και Ενρίκο Μομπέλι (Ιταλία) 

 

 

*Η ρωσική ενίσχυση του Κεμάλ

*Αποκαλυπτικές αναφορές

              

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Το «Εθνικό Σύμφωνο» της Τουρκίας υπήρξε το βασικό στρατηγικό δόγμα της Τουρκίας το 1922, που συχνά αναβιώνει και σήμερα ανάμεσα στις εθνικιστικές ενέργειες του βαθέος Τουρκικού κράτους και στις ανιστόρητες κορώνες των πολιτικών της, που εκφράζουν τις θεωρίες της Γαλάζιας Πατρίδας.

               Το πνεύμα αυτό κυριάρχησε το 1922, την εποχή της καταραμένης Διάσκεψης των Μουδανιών. Είναι ενδιαφέρουσα η πολιτική αντίληψη της εποχής, όπως αυτή διαφαίνεται από τις γνώμες που εκφράζονταν όχι μόνο δημόσια, αλλά και σε υπηρεσιακό επίπεδο πίσω από τις κλειστές πόρτες.

               Στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία, έχουν διασωθεί διάφορα έγγραφα, που περιγράφουν την ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης. Μια τέτοια σταχυολόγηση θα δούμε σήμερα, επιχειρώντας να προσεγγίσουμε, με πληροφορίες, που εκφεύγουν από τις δραματικές αφηγήσεις όσων έζησαν εκείνα τα φοβέρα γεγονότα, διωγμένοι από τις πανάρχαιες εστίες τους.

Αρχικά εντοπίσαμε αναφορές κυρίως στρατιωτικών παραγόντων, που βρέθηκαν στην ευρύτερη περιοχή και ενημέρωναν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Στις 21 Σεπτεμβρίου (ν.η.) 1922 είχαμε μια συνάντηση μεταξύ δύο παραγόντων, Υπάτων Αρμοστών στην Κωνσταντινούπολη,  που εκπροσωπούσαν συμμαχικές χώρες, του ναυάρχου Μπρίστολ (Admiral Bristol) και του στρατηγού Πελλέ (General Pelle).

*Ο Αμερικανός ναύαρχος Μαρκ Λάμπερτ

Ο Μαρκ Λάμπερτ Μπρίστολ (Mark Lambert Bristol) ήταν ο Ύπατος Αρμοστής των Ηνωμένων Πολιτειών στην Κωνσταντινούπολη κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Καταστροφής το 1922. Είχε φιλοτουρκικές απόψεις και αντιπαθούσε τους Έλληνες και τους Αρμένιους της περιοχής, θεωρώντας την Οθωμανική Αυτοκρατορία και το νέο κεμαλικό καθεστώς ως πιο σημαντικούς εμπορικούς και γεωπολιτικούς εταίρους για τις ΗΠΑ.

*Ο Γάλλος στρατηγός Μωρίς Πελλέ

Ο στρατηγός Μωρίς Πελλέ διετέλεσε Ύπατος Αρμοστής της Γαλλικής Δημοκρατίας στην Κωνσταντινούπολη από τον Ιανουάριο του 1921. Είχε τον βαθμό του πρέσβη και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις διπλωματικές και στρατιωτικές εξελίξεις της περιόδου εκείνης στην περιοχή, καθώς και στην ανακωχή των Μουδανιών το 1922. Υπέγραψε την ανακωχή εκ μέρους της Γαλλίας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Στη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) ήταν ο επικεφαλής της γαλλικής αντιπροσωπείας.

Ο Γάλλος στρατηγός, είχε επιστρέψει το βράδυ της 21ης Σεπτεμβρίου 1922 από τη Σμύρνη και ανέφερε ότι η κατάσταση είχε… βελτιωθεί σημαντικά κατά τις τελευταίες δύο ή τρεις τελευταίες ημέρες. Τα τραμ- έλεγε- λειτουργούσαν και οι πρόσφυγες είχαν μεταφερθεί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην περιοχή γύρω από την πόλη!!! Διέθεταν ελάχιστα τρόφιμα.

Ο ναύαρχος Μπρίστολ, ενημέρωσε τον στρατηγό Πελλέ ότι, κατά τη διάρκεια της απουσίας του, είχε συζητήσει τα τρέχοντα φλέγοντα ζητήματα με τον Βρετανό σερ Χόρας Ράμπολντ (Sir Horace Rumbold) και τον Ιταλό Ύπατο Αρμοστή  μαρκήσιο Καμίλο Γκαρόνι.

Στη συνέχεια της συνομιλίας τους ο Αμερικανός ναύαρχος επισήμανε ότι χιλιάδες πρόσφυγες είχαν ήδη μεταφερθεί στη Θράκη, ενώ ο Γάλλος στρατηγός ανέφερε επίσης ότι οι πληροφορίες που είχε λάβει από τη Ραιδεστό, σχετικά με τις ταραχές και τις… μπολσεβικικές τάσεις- όπως είπε- των ελληνικών στρατευμάτων στο λιμάνι αυτό και σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή, συνέπιπταν ουσιαστικά με εκείνες που είχε λάβει ο ναύαρχος.

*Ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος

Υπενθύμισαν οι δύο συνομιλητές επίσης, ότι  ο Ευθύμιος Κανελλόπουλος, πρώην Έλληνας Ύπατος Αρμοστής στην Κωνσταντινούπολη, είχε αποσταλεί στην περιοχή, με σκοπό να αποκαταστήσει την τάξη και να αναδιοργανώσει τις εκεί κοινότητες.

 

Ο Κεμάλ απαιτεί

 

Σε ό,τι αφορά τη συνάντηση που είχε με τον Μουσταφά Κεμάλ, ο στρατηγός Πελλέ δήλωσε ότι ο Τούρκος ηγέτης, ήταν αποφασισμένος να εφαρμόσει όλες τις διατάξεις του «Εθνικού Συμφώνου» (Misak-ı Millî).

 Το «Εθνικό Σύμφωνο»- όπως είναι γνωστό- αποτέλεσε το τουρκικό εθνικιστικό πρόγραμμα, που διαμορφώθηκε το 1920 και καθόριζε τους βασικούς εδαφικούς και πολιτικούς στόχους του Tουρκικού εθνικού κινήματος. Το Misak-ı Millî παρέμεινε έκτοτε ένα βασικό διαχρονικό σημείο αναφοράς. Στη σύγχρονη Tουρκική πολιτική ρητορική, ο «Εθνικός Όρκος»- όπως αλλιώς λέγεται- συχνά μνημονεύεται από ηγέτες (όπως ο Ταγίπ Ερντογάν) ως ιδεολογικός φάρος, που υπενθυμίζει ευρύτερες ιστορικές διεκδικήσεις σε περιοχές της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Ο Κεμάλ, λοιπόν, στη συνάντηση με τον Πελλέ, υποστήριξε ότι οι Τούρκοι επιθυμούσαν έντονα να καταλάβουν «ειρηνικά» την Ανατολική Θράκη και την Κωνσταντινούπολη και ήταν πρόθυμοι να παραχωρήσουν την ελευθερία των Στενών, οι λεπτομέρειες της οποίας επρόκειτο να καθοριστούν αργότερα, σε μια επόμενη διάσκεψη. Ο Κεμάλ δήλωσε ότι, εάν αυτά τα αποτελέσματα δεν μπορούσαν να επιτευχθούν ειρηνικά, μέσω της διπλωματίας, θα πολεμούσε για να τα εξασφαλίσει.

*Εγγραφο για τη συνομιλία των Μπρίστολ και Πελλέ

Στη συνέχεια, της τόσο αποκαλυπτικής συνομιλίας τους, ο Μπρίστολ ενημέρωσε τον Πελλέ, ότι σε συνάντηση που είχε την προηγούμενη ημέρα με τον Χαμντί Μπέη, εκπρόσωπο των εθνικιστών στην Κωνσταντινούπολη, ο τελευταίος είχε δηλώσει ότι οι Τούρκοι επιθυμούσαν να απομακρυνθούν όλοι οι Έλληνες και Αρμένιοι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Όταν ο ναύαρχος του επισήμανε ότι αυτό θα επηρέαζε αρνητικά τις μελλοντικές οικονομικές συνθήκες στη Μικρά Ασία, ο Χαμντί Μπέης απάντησε ότι προτιμούσαν μικρότερη οικονομική ευημερία από μεγαλύτερο πλούτο, εφόσον αυτός θα συνοδευόταν από την παρουσία εκείνων των ανεπιθύμητων στοιχείων!!!

 

*Οι μπολσεβίκοι, ο Κεμάλ και τα… ρούβλια!!!

 

Η συνομιλία των δύο συμμαχικών παραγόντων όμως είχε και άλλα αποκαλυπτικά στοιχεία.  Όταν ρωτήθηκε ο στρατηγός Πελλέ ποια θεωρούσε ότι θα ήταν η στάση των άλλων βαλκανικών κρατών σε περίπτωση πολέμου μεταξύ Αγγλίας και Τουρκίας, εξέφρασε την άποψη ότι:

*Η Βουλγαρία πιθανότατα θα επιχειρούσε να φτάσει στο Αιγαίο Πέλαγος, αποκτώντας τη διέξοδο προς τη θάλασσα που τόσο πολύ επιθυμούσε.

*Η Γιουγκοσλαβία θα επεδίωκε να εξασφαλίσει το μερίδιό της από μια κατεστραμμένη Ελλάδα.

*Η Ρουμανία θα ήταν υπερβολικά αδύναμη για να προβάλει ουσιαστική αντίσταση σε μια εισβολή Ρώσων μπολσεβίκων από τον βορρά, μέσω της Βεσσαραβίας.

Ο Γάλλος στρατηγός πρόσθεσε ότι ο Μουσταφά Κεμάλ ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικός όταν γινόταν αναφορά στους μπολσεβίκους. Περιορίστηκε να δηλώσει ότι εκείνοι τον είχαν υποστηρίξει σε όλη τη διάρκεια του πολέμου με την Ελλάδα, παρέχοντάς του πυρομαχικά, εφόδια και χρήματα, και ότι τώρα, μετά τη νίκη του, δεν μπορούσε να παραβλέψει αυτή τη φιλική στάση!!! Ταυτόχρονα, ο Πελλέ δεν πίστευε ότι ο Μουσταφά Κεμάλ αγνοούσε τους κινδύνους που συνεπαγόταν το ενδεχόμενο να επιτρέψει στους Ρώσους να αποκτήσουν ισχυρό έρεισμα στην Τουρκία.

Ο Πελλέ πρόσθεσε ότι αντιλαμβανόταν πως μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε πλήγμα για το βρετανικό κύρος στις μουσουλμανικές κτήσεις της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, δεν θεωρούσε ότι ένας πόλεμος για ένα τόσο περιορισμένο ζήτημα, όπως η κατοχή της Ανατολικής Θράκης, δικαιολογούνταν από την πιθανή απώλεια κύρους. Πίστευε ότι το αποτέλεσμα ενός πολέμου μεταξύ της Αγγλίας και της Τουρκίας θα ήταν μια γενικευμένη σύγκρουση, στην οποία θα εμπλέκονταν οι περισσότερες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και στην οποία οι μπολσεβίκοι θα διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο.

Ο Αμερικανοί διπλωμάτες πάντως θεωρούσαν, πως κρίνοντας από τη συνομιλία του Γάλλου στρατηγού, φαίνονταν ότι πιθανότατα θα ασκούσε ισχυρές πιέσεις στην Αγγλία, προκειμένου να την αναγκάσει να αποδεχθεί τις τουρκικές απαιτήσεις και να επιτρέψει στους Τούρκους να καταλάβουν ειρηνικά την Ανατολική Θράκη και την πόλη της Κωνσταντινούπολης.

*Από τα έγγραφα για τον Μουσταφά Κεμάλ

Και άλλη συνέντευξη του Κεμάλ

 

Στις 23 Σεπτεμβρίου1922 (ν.η) ο Μουσταφά Κεμάλ Πασάς παραχώρησε συνέντευξη στον πλοίαρχο Χάλσεϊ Πάουελ (Commander Halsey Powell), κυβερνήτη του αμερικανικού πολεμικού πλοίου USS Edsall, καθώς και στον κ. Τζον Κλέιτον (John Clayton), εκπρόσωπο της εφημερίδας Chicago Tribune.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στη Σμύρνη. Κατά τη διάρκειά της, ο Μουσταφά Κεμάλ διατύπωσε και… υπαγόρευσε τις απόψεις και τους πολιτικούς του στόχους, οι οποίοι δακτυλογραφήθηκαν και παραδόθηκαν στους δύο Αμερικανούς στο τέλος της συνέντευξης. Μεγάλο μέρος της συνέντευξης αυτής αφορούσε την τύχη των Στενών των Δαρδανελίων, που αποτελούσαν σημείο τριβής με τους Άγγλους.

Ειδική αναφορά έκανε ο Κεμάλ και για τη Θράκη, με ύφος υπεροπτικό.

«Η περιοχή αυτή- είπε- κατοικείται ήδη από Τούρκους. Υπάρχει μεγάλος αριθμός Τούρκων, οι οποίοι θα εγκατέλειπαν τις κατοικίες τους εξαιτίας της ανταλλαγής των πληθυσμών. Θα ήταν ευκολότερο να εγκατασταθούν οι Έλληνες πρόσφυγες στα πρώην τουρκικά κτήματα και στις περιουσίες που θα εκκενώνονταν. Η συγκέντρωση των προσφύγων κατά μήκος του ποταμού Έβρου δεν θα δημιουργούσε κλίμα ειρήνης· αντίθετα, θα αποτελούσε μια μόνιμη εστία αναταραχής.

Η περιοχή που περιλαμβάνεται στα όρια τα οποία προτείνετε αποτελεί τμήμα της δικής μας εθνικής επικράτειας. Η μεταφορά των Ελλήνων εκεί θα είχε ως μοναδικό αποτέλεσμα να τους συγκεντρώσει μέσα στα φυσικά μας σύνορα.

Οι Έλληνες δεν έχουν κανένα απολύτως δικαίωμα στη Δυτική Θράκη. Η περιοχή αυτή δεν περιλαμβάνεται στην τουρκική εθνική επικράτεια, αλλά κατοικείται κατά πλειοψηφία από Τούρκους.

Σύμφωνα με το Εθνικό Συμβόλαιο (Misak-ı Millî), αυτή η πλειοψηφία πρέπει να εκφράσει τις επιθυμίες της σχετικά με το μέλλον της. Επομένως, μας ενδιαφέρει να της δοθεί η δυνατότητα να εκφράσει ελεύθερα τη βούλησή της.

»Τέλος, δεν θα ήταν συνετό να παραχωρηθούν στους Έλληνες νέες αποικίες, τη στιγμή που αδυνατούν να διατηρήσουν ακόμη και τη μητέρα πατρίδα τους.

-Λαμβάνοντας υπόψη τις εκτοπίσεις και τις εκτελέσεις Τούρκων στη Δυτική Θράκη κατά την περίοδο 1919–1920, εξακολουθεί να υπάρχει τουρκική πλειοψηφία σε αυτή την περιοχή; Ρωτήθηκε από τους Αμερικανούς συνομιλητές του.

-Δεν μπορούμε να συζητούμε το ζήτημα της πλειοψηφίας στη Δυτική Θράκη- απάντησε ο Κεμάλ- διότι πρόκειται για τουρκικό έδαφος. Παρά τις εκτοπίσεις, ωστόσο, είμαι βέβαιος ότι εξακολουθεί να υπάρχει τουρκική πλειοψηφία».

Η φράση «νέες αποικίες» αποδίδει την έκφραση colonies του αγγλικού πρωτοτύπου. Σαφώς χρησιμοποιείται πολιτικά, με την έννοια απόκτησης νέων εδαφών από την Ελλάδα, εγκατάστασης ή επέκτασης, και όχι κατ’ ανάγκην με τη στενή έννοια των υπερπόντιων αποικιών.

 

Γάλλοι και Ιταλοί υπέρ των Τούρκων

 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια άλλη αναφορά του ναυάρχου Μ. Ι. Μπρίστολ και του υποπλοιάρχου Μέριλ, προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η οποία συντάχθηκε επί της ναυαρχίδας «Scorpion» που ναυλοχούσε στην Κωνσταντινούπολη, στις 10 Οκτωβρίου 1922 (ν.η.).

Οι δύο αξιωματικοί του αμερικανικού Ναυτικού περιέγραφαν συνοπτικά τις περίπλοκες πολιτικές και στρατιωτικές καταστάσεις που επικρατούσαν στην Εγγύς Ανατολή.

Μετά την ολοκληρωτική ήττα και την υποχώρηση του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία, ο Μουσταφά Κεμάλ έστρεψε την προσοχή του προς την Κωνσταντινούπολη και τα Στενά. Ισχυρά τμήματα του στρατού του, στάλθηκαν προς βορρά, με κατεύθυνση αυτά τα δύο σημεία. Η πρόθεσή του, την οποία διατύπωνε χωρίς περιστροφές, ήταν να καταδιώξει τον ηττημένο στρατό πέρα από τα Δαρδανέλλια και μέσα στη Θράκη, ανακαταλαμβάνοντας την περιοχή, προτού προλάβουν οι Έλληνες να αναδιοργανώσουν τις δυνάμεις τους.

Όταν τα Δαρδανέλλια απειλήθηκαν, οι γαλλικές και οι ιταλικές δυνάμεις- στην ουσία στηρίγματα του Κεμάλ- αποσύρθηκαν, αφήνοντας περίπου 7.000 Βρετανούς στρατιώτες για να υπερασπιστούν την ουδέτερη ζώνη, όπως αυτή είχε καθοριστεί από τις τρεις Συμμαχικές Δυνάμεις στο πλαίσιο της Συνθήκης των Σεβρών.

Οι Τούρκοι υποστήριζαν ότι, εφόσον οι Σύμμαχοι είχαν επιτρέψει στο ελληνικό Ναυτικό να χρησιμοποιεί την Κωνσταντινούπολη ως βάση και να διέρχονται τα πλοία του ελεύθερα από τα Στενά και τον Βόσπορο για τη διεξαγωγή πολέμου εναντίον της Τουρκίας -ενός πολέμου απέναντι στον οποίο οι Σύμμαχοι είχαν διακηρύξει εντέχνως την ουδετερότητά τους- ήταν ασφαλώς άδικο να επιτρέπεται στους Έλληνες να κρύβονται πίσω από την ουδέτερη ζώνη και να αναδιοργανώνουν τις δυνάμεις τους, ενώ απαγορευόταν στους Τούρκους να τη διασχίσουν.

Οι Γάλλοι και οι Ιταλοί υιοθέτησαν πρώτοι την τουρκική άποψη, αφήνοντας τη Μεγάλη Βρετανία μόνη της.

Η Μεγάλη Βρετανία απηύθυνε προειδοποίηση προς τους εθνικιστές Τούρκους να μην παραβιάσουν την ουδέτερη ζώνη. Ωστόσο, οι εθνικιστικές δυνάμεις συνέχισαν την προέλασή τους, έως ότου κατέλαβαν την ασιατική ακτή των Δαρδανελλίων, με εξαίρεση το Τσανάκ Καλέ, όπου είχαν συγκεντρωθεί οι βρετανικές δυνάμεις.

Το βρετανικό επιχείρημα ήταν ότι, εάν επιτρεπόταν στους Τούρκους να περάσουν στη Θράκη, κανείς δεν θα μπορούσε να γνωρίζει μέχρι πού θα έφθαναν. Οι Βρετανοί ενίσχυσαν τις αμυντικές τους θέσεις με στρατεύματα που έφεραν από την Αίγυπτο, τη Μάλτα και την Αγγλία.

Στο Τσανάκ Καλέ, τα βρετανικά και τα τουρκικά στρατεύματα αλληλοκοιτάζονταν απειλητικά, χωρισμένα από τα συρματοπλέγματα των αμυντικών θέσεων. Η κρίση του Τσανάκ Καλέ το 1922, έφερε τις βρετανικές και τις τουρκικές δυνάμεις κοντά σε νέα στρατιωτική σύγκρουση.

Ο στρατηγός σερ Τσαρλς Χάρινγκτον, αρχιστράτηγος των βρετανικών δυνάμεων, χαρακτήρισε την κατάσταση αδιέξοδη. Έτσι, συμφωνήθηκε να πραγματοποιηθεί ανακωχή στα Μουδανιά, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η δύσκολη στρατιωτική κατάσταση.

*Με κάρα, τρένα και βαπόρια, έσπευδαν να φύγουν οι πρόσφυγες

Κατά τις συζητήσεις της 3ης, 4ης και 5ης Οκτωβρίου (ν.η.) διαπιστώθηκε ότι οι συμμαχικοί στρατηγοί πρότειναν- ως μη ώφειλαν- την αποχώρηση του ελληνικού στρατού από τη Θράκη, η οποία θα τελούσε υπό συμμαχικό έλεγχο και κατοχή!!! Ο εκπρόσωπος των Τούρκων εθνικιστών Ισμέτ Ινονού τούς ενημέρωσε, ως εκ τούτου, ότι έπρεπε να γίνει αποδεκτή η πλήρης επιστροφή της Θράκης στην Τουρκία!!!

Ο στρατηγός Σαρπύ, εκ μέρους της Γαλλίας, δήλωσε ότι ήταν έτοιμος να αποδεχθεί την πρόταση επί της αρχής (σ.σ. αυτός που το 1919 ήταν επικεφαλής της Διασυμμαχικής Θράκης στην Κομοτηνή).

Οι Βρετανοί και οι Ιταλοί αντιπρόσωποι δήλωσαν ότι είχαν εξουσιοδοτηθεί να συζητήσουν το ζήτημα αποκλειστικά με βάση τη συμμαχική κατοχή και τον συμμαχικό έλεγχο της περιοχής. Προκειμένου να δοθεί στους Βρετανούς και τους Ιταλούς αντιπροσώπους η δυνατότητα να συνεννοηθούν με τις αντίστοιχες κυβερνήσεις τους, η διάσκεψη διακόπηκε και αναβλήθηκε έως τις 6 Οκτωβρίου.

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, στις 8:20 το βράδυ της 6ης Οκτωβρίου, ο στρατηγός Μομπέλλι δήλωσε, εκ μέρους της ιταλικής κυβέρνησης, ότι η κυβέρνησή του υιοθετούσε την άποψη της επιστροφής της Θράκης στην Τουρκία, μέχρι και τη δεξιά όχθη του ποταμού Έβρου, συμπεριλαμβανομένων της Αδριανούπολης, του Καραγάτς και των οχυρώσεων στις όχθες του Έβρου. Οι συμμαχικές στρατιωτικές αποστολές και η επιτροπή ελέγχου θα έπρεπε να αποχωρήσουν αμέσως και να παραδώσουν εκ νέου την επαρχία στους Τούρκους.

Ο στρατηγός Σαρπύ επιβεβαίωσε ότι αυτή ήταν και η στάση της γαλλικής κυβέρνησης.

Εν τω μεταξύ κατά την αφήγηση των δύο Αμερικανών, ο τουρκικός στρατός είχε λάβει θέσεις σε μια γραμμή που εκτείνεται από την Κίλια στη Μαύρη Θάλασσα, έως το Γκέμπζε, στον κόλπο της Νικομήδειας (Ιζμίτ), δηλαδή αρκετά βαθιά μέσα στην ουδέτερη ζώνη. Τα βρετανικά αναγνωριστικά αεροσκάφη ανέφεραν ότι τα στρατεύματα αυτά προελαύνουν στο κέντρο, προς την κατεύθυνση του Βοσπόρου. Τα τουρκικά στρατεύματα είχαν καταλάβει πλήρως την ασιατική ακτή των Δαρδανελλίων, με εξαίρεση το Τσανάκ Καλέ. Οι Βρετανοί είχαν ήδη αρχίσει να εκκενώνουν το Τσανάκ Καλέ και να μετακινούνται προς την πλευρά της Καλλίπολης, οχυρώνοντας το Κιλίντ Μπαΐρ, απέναντι από το Τσανάκ Καλέ.

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στα Μουδανιά, η Αγγλία έσπευσε να στείλει στρατεύματα και πολεμικά πλοία. Διέθετε μια εξαιρετικά ισχυρή ναυτική δύναμη και ένα πλήρως εκσυγχρονισμένο και καλά εκπαιδευμένο στρατό, περίπου 40.000 ανδρών. Διέθετε επίσης ένα τάγμα της RAF (Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας) με περίπου 120 αεροσκάφη, από τα οποία τα 18 είχαν ήδη συγκεντρωθεί στην περιοχή.

Οι Γάλλοι και οι Ιταλοί δεν επρόκειτο να πολεμήσουν εναντίον των Τούρκων. Ωστόσο, διέθεταν αντιστοίχως 7.000 και 2.000 στρατιώτες στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμοι για τη διατήρηση της τάξης.

Οι Τούρκοι δεν διέθεταν ούτε πολεμικό ναυτικό ούτε μεταγωγικά πλοία, για τη μεταφορά του στρατού τους στη Θράκη.

Στα Μουδανιά οι Γάλλοι τάσσονταν υπέρ της αποδοχής όλων των απαιτήσεων των Τούρκων εθνικιστών, προκειμένου να αποφευχθεί ο πόλεμος με κάθε τίμημα. Θεωρούσαν ότι οι συνέπειες ενός πολέμου μεταξύ της Αγγλίας και της Τουρκίας θα οδηγήσουν σε έναν νέο Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τον οποίο η Ρωσία θα επιτεθεί στη Ρουμανία μέσω της Βεσσαραβίας, ενώ η Βουλγαρία θα συμμαχήσει με την Τουρκία, προκειμένου να ανακτήσει όσα έχασε στη Μακεδονία κατά τον πρόσφατο πόλεμο.

Η Αγγλία θεωρούσε ότι η υποχώρηση απέναντι στην Τουρκία θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για το κύρος της στην Ινδία, την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και τη Μεσοποταμία.

Ορισμένοι πίστευαν ότι, εάν επιτραπεί στους εθνικιστές να εισέλθουν στη Θράκη με τον στρατό τους, δεν θα σταματήσουν στον ποταμό Έβρο, αλλά θα επιδιώξουν τη βοήθεια της Βουλγαρίας, της Σοβιετικής Ρωσίας και, ενδεχομένως, της Γερμανίας, προκειμένου να προελάσουν προς δυσμάς.

Οι Βρετανοί ήταν εξαιρετικά δυσαρεστημένοι με τους Γάλλους.

Οι Τούρκοι πίστευαν ότι η Αγγλία προσπαθούσε να κερδίσει χρόνο, ώστε να φέρει επαρκείς ενισχύσεις για να διατηρήσει υπό τον έλεγχό της την Κωνσταντινούπολη και τα Στενά. Δεν πίστευαν ότι ο Λόιντ Τζορτζ είχε την παραμικρή πρόθεση να επιστρέψει την Κωνσταντινούπολη στους Τούρκους, σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης των Σεβρών. Υποστήριζαν ότι η πρόθεση της Αγγλίας είναι να διατηρήσει τα Δαρδανέλλια και να τα μετατρέψει σε ένα δεύτερο Γιβραλτάρ. Η έκφραση αυτή αποδίδει την αντίληψη ότι τα Δαρδανέλλια θα μπορούσαν να μετατραπούν σε στρατηγικό σημείο ελέγχου της θαλάσσιας διόδου, ανάλογο με το Γιβραλτάρ.

Κατά την άποψή τους, ο Λόιντ Τζορτζ καθυστερούσε την επίτευξη συμφωνίας όσο το δυνατόν περισσότερο, όχι μόνο για να προλάβει να φέρει ενισχύσεις, αλλά και για να προετοιμάσει τη βρετανική κοινή γνώμη υπέρ του πολέμου, καλλιεργώντας αυτή τη διάθεση μέσω της αντιτουρκικής προπαγάνδας του Τύπου και της «προσποίησής του»  ότι αγωνίζεται εναντίον της καταπίεσης των χριστιανικών μειονοτήτων από τους Τούρκους.

Θεωρούσαν τον Λόιντ Τζορτζ εχθρό τους, περισσότερο απ’ ό,τι την ίδια την Αγγλία. Έλεγαν ότι αυτός δεν είναι πλέον, παρά το φερέφωνο του Ελευθερίου Βενιζέλου και του σερ Μπαζίλ Ζαχάρωφ, που ήταν Ελληνικής καταγωγής διεθνής επιχειρηματίας, γεννημένος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, γνωστός κυρίως για τη δραστηριότητά του στον τομέα των εξοπλισμών.

Η αναφορά των δύο Αμερικανών αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού, παρουσίαζε τις απόψεις και τις εκτιμήσεις τους για τις προθέσεις των Βρετανών, των Γάλλων και των Ιταλών, που ήταν σύμμαχοι στην Αντάντ  και των Τούρκων. Οι σχετικές αναφορές αποτελούν μαρτυρία της πολιτικής αντίληψης της εποχής, που την πλήρωσε πολύ ακριβά η Ελλάδα.

*Απόσπασμα της επιστολής του επικεφαλής της Λεγεώνας της Εριήνης προς το πρόεδρο Γουόρεν Χάρντινγκ 

Σαν επίλογος

 

Αντί επιλόγου παραθέτω μια επιστολή, που έστειλε στο πρόεδρο των ΗΠΑ  Γουόρεν Χάρντινγκ (Warren G. Harding) ο επικεφαλής της Αμερικανικής ανθρωπιστικής οργάνωσης «Λεγεώνα της Ειρήνης» Α. Β. Μπουστάνυ, στις 11 Οκτωβρίου 1922. Ανάμεσα στα άλλα, αναφερόμενος στην Τουρκία, τόνιζε και τα ακόλουθα:

 «Πώς μπορούμε να προσφέρουμε την ηθική μας υποστήριξη σε εκείνες τις δυνάμεις που διαπίστωσαν ότι η πλειοψηφία έχει το δικαίωμα να εξοντώσει τη μειονότητα, αν όχι με κόψιμο του λαιμού, με καταστροφή και εξόντωση σπιτιών και οικογενειών. Αυτά τα διλήμματα, μαζί με την άγρια ​​ηθική, την έλλειψη κοινωνικών, εθνικών και διεθνών νόμων και προτύπων στην Τουρκία, περιπλέκουν το Ζήτημα της Εγγύς Ανατολής και δημιουργούν έναν Γόρδιο Δεσμό, που ξεπερνά την ικανότητα της επιστήμης να «αναιρέσει και να λύσει».

Ο Μπουστάνυ ως πρόεδρος της «Λεγεώνας της Ειρήνης» είχε βρεθεί σε περιοχές της Εγγύς Ανατολής και είχε τακτική επικοινωνία με υψηλόβαθμους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου των ΗΠΑ και του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, υποβάλλοντας εκθέσεις και προτάσεις για την επίλυση των πολιτικών και γεωπολιτικών ζητημάτων στην περιοχή μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

ΠΗΓΗ

*Εθνικά Αρχεία ΗΠΑ (https://catalog.archives.gov/id/536363484?objectPage=62)

 

 

 

 

 

 

 

 

Αγνοήθηκε στη Θράκη, ο Χεμινγουέι, που έκανε διεθνώς γνωστό το δράμα της βίαιης εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης

*Φωτογραφία του Έρνεστ Χεμινγουέι, από το διαβατήριο, που χρησιμοποιούσε το 1922-1923, δηλαδή τις μέρες του δράματος της Ανατολικής Θράκης. Ήταν τότε 23 ετών.

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Αναλογίζομαι πολλές φορές, πόσο άδικοι υπήρξαμε εμείς οι Θράκες, προς το πρόσωπο του Νομπελίστα λογοτέχνη Έρνεστ Χεμινγουέι, που με τις συγκλονιστικές ανταποκρίσεις του έκανε γνωστό διεθνώς, το δράμα της βίαιης εκρίζωσης του Ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης το 1922, όταν η περιοχή εκείνη, ελληνική από αρχαιοτάτων χρόνων, παραχωρήθηκε από τους συμμάχους της Αντάντ, αμαχητί στην Τουρκία.

Ορισμένοι, θυμόμαστε εκείνες τις ιστορικές ανταποκρίσεις του, αλλά κανένας από τους θεσμούς (κράτος, αυτοδιοίκηση, άλλοι φορείς κ.λπ.) δεν έχει κάνει το παραμικρό για να τιμήσει την προσφορά του μεγάλου αμερικανού συγγραφέα. Κάποιες υπενθυμίσεις για το χρέος μας αυτό, που έγιναν κατά καιρούς, από διάφορα πρόσωπα, δεν συγκίνησαν τους αρμόδιους. Ούτε σε κανένα δρόμο δόθηκε το όνομα του, ούτε σε κανένα τοπωνύμιο. Δεν στήθηκε καμιά προτομή, ούτε καμιά αναθηματική στήλη. Τίποτα…

               Και όμως, οι ανταποκρίσεις του υπήρξαν σημαντικές, επειδή αποτύπωσαν τότε το κλίμα της εποχής, την φοβερή προσφυγιά και την άδικη παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία. Και όλα αυτά τον Οκτώβριο του 1922. Από τα στοιχεία που υπάρχουν, γνωρίζουμε ότι  ο Χεμινγουέι μεταξύ 20-30 Σεπτεμβρίου 1922 ήταν στην Κωνσταντινούπολη. Στη συνέχεια από 3-11 Οκτωβρίου, βρέθηκε στα Μουδανιά. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η Ανακωχή των Μουδανιών (γνωστή και ως Συνθήκη των Μουδανιών) ήταν μια συμφωνία ανακωχής, που υπογράφηκε στις 11 Οκτωβρίου 1922 στα Μουδανιά της μεταξύ της Τουρκίας και των νικητριών δυνάμεων της Αντάντ (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία) ενώ ο εκπρόσωπος της Ελλάδας υποστράτηγος Αλέξανδρος Μαζαράκης, που έφτασε με μια σχετική καθυστέρηση, βρέθηκε προ τετελεσμένων και δεν υπέγραψε το σχετικό πρωτόκολλο.

Ο Χεμινγουέι στα μέσα Οκτωβρίου 1922 μετέβη στο Μουρατλί, σημαντικό σιδηροδρομικό  σταθμό και κατόπιν στην Αδριανούπολη απ’ όπου κατέγραψε την υποχρεωτική αποχώρηση του ελληνικού στρατού και τη βίαιη εκδίωξη των χριστιανών.  Στις 18 Οκτωβρίου 1922 φαίνεται να αναχώρησε από το σταθμό του Καραγάτς, με το τρένο  Οριάν Εξπρές με προορισμό το Παρίσι.

Στην Ορεστιάδα, η παρουσίαση του βιβλίου "Η απώλεια της Ανατολικής Θράκης - Ο φοβερός Οκτώβριος του 1922"

Σε μια κατάμεστη από κόσμο αίθουσα της Βιβλιοθήκης του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Αδριανουπόλεως (Ευριπίδου 65, Νέα Ορεστιάδα) πραγματοποιήθηκε το Σάββατο ν11 Οκτωβρίου, η παρουσίαση του βιβλίου του Παντελή Στεφ. Αθανασιάδη: "Η απώλεια της ανατολικής Θράκης - Ο τρομερός Οκτώβριος του 1923".

 Κεντρικός ομιλητής ήταν ο συγγραφέας Παντελής Αθανασιάδης, ενώ συμμετείχαν και οι Γεώργιος Ρυζιώτης και Δημήτριος Κιηγμάς.

Κατά την παρουσίαση του βιβλίου φωτίστηκαν στιγμές από τις διπλωματικές κινήσεις πριν και κατά την υπογραφή συνθηκών στο Παρίσι, τη Λωζάννη, τα Μουδανιά κατά την περίοδο 1919-1923, οι οποίες οδήγησαν στην άδικη απώλεια της Ανατολικής Θράκης. Τονίστηκαν οι δύσκολες και απάνθρωπες στιγμές που έζησε ο ελληνικός πληθυσμός κατά τη διαδικασία του βίαιου  εκτοπισμού του από τα χωριά και τις πόλεις της Ανατολικής Θράκης από το 1914 (το λεγόμενο «Μαύρο Πάσχα των Θρακών») μέχρι και το 1923, με έμφαση τον στον φοβερό Οκτώβριο του 1922.

Η παρουσίαση ξεκίνησε με προλόγους των προέδρων των τριών συνδιοργανωτών Συλλόγων: του Δημητρίου Κιηγμά, προέδρου του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Αδριανουπόλεως, του Αθανασίου Λυμπερίδη, προέδρου του Συλλόγου Απογόνων Καραγατσιανών και Αδριανουπολιτών "Η Ορεστιάδα" και του Ιωάννη Σαρσάκη, προέδρου του " Ιστορικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Διδυμοτείχου Καστροπολίτες - Γνώση και Δράση".

Μετά το πέρας της παρουσίασης του βιβλίου δόθηκε στο κοινό η δυνατότητα για ερωτήσεις προς τον συγγραφέα και ακολούθησε διάλογος.

Στη Θράκη των ονείρων, του 1920, με άλλη ματιά

*Τα ελληνικά στρατεύματα εισέρχονται στην Αδριανούπολη. Στιγμες ιστορικές.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

                Το 1920, ήταν η χρονιά, που πήραν σάρκα και οστά τα όνειρα 500 και πλέον χρόνων, στην υποταγμένη στους Οθωμανούς Θράκη. Τα κύρια γεγονότα, που οδήγησαν στην απελευθέρωση διαδοχικά των μεγάλων πόλεων, είναι λίγο πολύ γνωστά. Άρχισαν από τις 14 Μαΐου 1920 με την απελευθέρωση της Δυτικής Θράκης και ολοκληρώθηκαν τον Ιούλιο με την απελευθέρωση της Ανατολικής Θράκης.

                Σήμερα θα επιχειρήσουμε μια διαφορετική προσέγγιση σε εκείνες τις δοξασμένες μέρες, με κάποια γεγονότα, όπως είχαν καταγραφεί από τον ελληνικό και διεθνή Τύπο και μας μεταφέρουν την ατμόσφαιρα που επικρατούσε τότε στη Θράκη, όπου οι πάντες αδημονούσαν να δουν την πατρίδα τους ελεύθερη.

Το ευτύχημα είναι ότι ο τόπος και ο πληθυσμός του, δεν ταλαιπωρήθηκαν από μακρές πολυήμερες και αιματηρές μάχες, διότι οι δύο δυνάστες του, Τούρκοι και Βούλγαροι, ως σύμμαχοι των Κεντρικών Αυτοκρατοριών της Τριπλής Συμμαχίας (Γερμανία, Αυστροουγγαρία και Ιταλία) ήταν ηττημένοι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν είχαν δυνάμεις αντιπαράθεσης στον προελαύνοντα ελληνικό στρατό. Ωστόσο υπήρξαν και περιστατικά ένοπλων συγκρούσεων, που δεν έκριναν το τελικό αποτέλεσμα ως προς τις ελληνικές απελευθερωτικές προσδοκίες. Όπως για παράδειγμα η αντίσταση που επιχείρησε από την Αδριανούπολη ο Τζαφέρ Ταγιάρ και είχε άδοξη και κωμικοτραγική κατάληξη, η αιματηρή επίθεση Τουρκοβουλγάρων κομιτατζήδων της συνεργασίας Φουάτ Μπαλκάν και Τάνε Νικολώφ στο χωριό Πετρωτά, η μάχη στη γέφυρα της Αδριανούπολης κ.λπ.

*Από την επίθεση τουρκοβούλγαρων κομιτατζήδων στο χωριό Τοκμάκιοϊ (σημερινοί Μεταξάδες) τις μέρες της Απελευθέρωσης (Εφημερίδα "Εστία")

Ας αρχίσουμε την προσέγγισή μας από το φημισμένο Καραγάτς το οποίο απελευθέρωσε στις 15 προς  16 Μαΐου 1920 η Μεραρχία Ξάνθης,  που διοικούσε ο υποστράτηγος Λεοναρδόπουλος.

Το Καραγάτς γιόρτασε την ελευθερία του με  μια σπουδαία πρωτοβουλία. Άλλαξε την ονομασία του με μια νέα ονομασία, που ανταποκρίνονταν στις ιστορικές του ρίζες. Η κίνηση αυτή επισημάνθηκε αμέσως από τον Τύπο. Κάποιες εφημερίδες έγραψαν ότι η πόλη που το όνομά της θυμίζει… ξέσχισμα του χασέ (!!!) επανέρχεται εις την ελευθερίαν με το παλαιό ωραίο της όνομα: Ορέστεια. Με αυτό το όνομα είδαν το φως της δημοσιότητας τότε διάφορες ανταποκρίσεις. Η Ορέστεια, που στη πορεία της έγινε Ορεστιάδα.

Και άλλο αποκαλυπτικό έγγραφο για τη συμπεριφορά του Τουρκικού όχλου κατά την εκδίωξη των Ελλήνων από την Ανατολική Θράκη

*Η περιγραφή επιθέσεων κατά τρένων και σιδηροδρομικών σταθμών

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Η ιστορική έρευνα συνήθως είναι ανεξάντλητη και πολύ συχνά φέρνει στο φως πάντα νέα στοιχεία, που πλουτίζουν τις δέλτους της, αλλά και την δική μας γνώση. Η περιπέτεια που έζησε η Ανατολική Θράκη το 1922, όταν παραδόθηκε αμαχητί στους Τούρκους από τις Μεγάλες Δυνάμεις της Αντάντ, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Διότι η περίπτωση αυτής της ιστορικής περιοχής του Ελληνισμού δεν μελετήθηκε εξαντλητικά από τους ιστορικούς.

Έσχατο παράδειγμα η δημοσιοποίηση αναφορών των μεγάλων στρατιωτικών σχηματισμών, που έδρευαν τότε στην Ανατολική Θράκη και διατάχτηκαν να περάσουν δυτικά του ποταμού Έβρου, δηλαδή στη Δυτική Θράκη. Οι αναφορές αυτές αποτελούν σημαντικά αυθεντικά ντοκουμέντα.

Ντοκουμέντα με μεγάλο ενδιαφέρον, αποτελούν και τα δημοσιογραφικά κείμενα αν και ενίοτε μπορούν να εντοπισθούν υπερβολές για λόγους εντυπωσιασμού ή αποκρύψεις πτυχών των γεγονότων για λόγους πολιτικούς ή άλλους. Ντοκουμέντα μπορούν να χαρακτηρισθούν και ορισμένα λογοτεχνικά κείμενα που περιγράφουν την ατμόσφαιρα κάποιας εποχής, αλλά και εκεί μπορούν να εντοπισθούν ανακρίβειες και υποκειμενισμοί. Τα υπηρεσιακά έγγραφα και ιδίως τα στρατιωτικά συνήθως αποτελούν αυθεντικότερες πηγές. Οι αξιωματικοί που τα υπογράφουν οφείλουν να είναι ακριβείς κατά το δυνατόν, τόσο γιατί έχουν καθήκον, όσο και γιατί οι αναφορές τους αποτελούν και αυτές στοιχεία της περαιτέρω προαγωγής. Πόσο μάλιστα όταν, πρόκειται για αναφορές που σχετίζονται με κρίσιμα γεγονότα…

        Η συνεχής έρευνα λοιπόν, έχει τώρα να παρουσιάσει κάποιες δραματικές πτυχές του Ελληνισμού, όταν το 1922 εκδιώχθηκε βίαια από την Ανατολική Θράκη, όπου ήταν ριζωμένος από χιλιάδες χρόνια. Στις 23 Φεβρουαρίου η ιστοσελίδα αυτή δημοσίευσε άρθρο με τίτλο «Λεπτομερειακή περιγραφή εγκλημάτων του Τουρκικού όχλου κατά των διωγμένων Ελλήνων, τον Οκτώβριο του 1922, στην Ανατολική Θράκη». Νέα έρευνα αποκαλύπτει ένα επί πλέον έγγραφο προερχόμενο από το ΙΙΙ Επιτελικό Γραφείο της Στρατιάς Θράκης. Το έγγραφο αυτό αναφέρεται σε επιθέσεις Τούρκων ατάκτων κατά των συγκοινωνιών, σιδηροδρομικών σταθμών κ.λπ. από τις αρχές Σεπτεμβρίου μέχρι 14 Νοεμβρίου 1922. Από την ανάγνωση της έκθεσης αυτής προκύπτει ότι σε ορισμένες επιθέσεις, συνέπρατταν και Βούλγαροι κομιτατζήδες.

        Η έκθεση αυτή, που συντάχθηκε στις 17 Νοεμβρίου 1922, προφανώς στην Αλεξανδρούπολη, όπου είχε εγκατασταθεί η Στρατιά Θράκης, με διοικητή τον υποστράτηγο Κωνσταντίνο Νίδερ, βρίσκεται σήμερα στο Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών. 

Η ΧΙΙ Μεραρχία για τον διωγμό των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης. «…ίνα διασώσωσιν την ζωήν και την τιμήν των»!!!

*Η μνημειώδης έκθεση της ΧΙΙ Μεραρχίας 

*Μακρές οδοιπορίες, γυμνοί και νήστεις

*Η τρομερή Οδύσσεια της Ανατολ. Θράκης 

*Η αγαπημένη Μεραρχία των Θρακών  

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης  

 

 

               H ιστορική XII Μεραρχία, που υφίσταται και σήμερα με την ονομασία ΧΙΙ Μηχανοκίνητη Μεραρχία Πεζικού «Έβρου» και εδρεύει στην Αλεξανδρούπολη, είναι ο μεγάλος στρατιωτικός σχηματισμός, που από το 1920 και μετά, συνδέθηκε με ακατάλυτους δεσμούς με τη Θράκη και το λαό της, τόσο σε καιρούς πολέμου, όσο και σε καιρούς της ειρήνης.

          Το Μάιο του 1920, αρχίζει η μεγάλη αγάπη και η σύνδεση της ΧΙΙ Μεραρχίας με τη Θράκη. Η Μεραρχία αυτή που προϋπήρχε από το 1913, συμμετείχε στην της Δυτικής Θράκης, μετά από σκλαβιά περίπου 550 ετών.

            Τον Ιούνιο του 1920 η Μεραρχία μεταφέρθηκε στη Μικρά Ασία και πήρε μέρος σε επιχειρήσεις εναντίον Τούρκων ατάκτων. Τον επόμενο μήνα μεταφέρθηκε στην Θράκη. Από τις 23 Απριλίου 1920 είχε πλέον έδρα την Ξάνθη με διοικητή τον υποστράτηγο Κωνσταντίνο Μαζαράκη- Αινιάν και συμμετείχε μαζί με άλλες μονάδες του ελληνικού στρατού στην απελευθέρωση της Ανατολικής Θράκης. Τότε- μήνας Ιούλιος- ήταν που εισήλθε θριαμβευτικά στην Αδριανούπολη ο Ελληνικός στρατός και ο βασιλεύς των Ελλήνων Αλέξανδρος. Αμέσως μετά την απελευθέρωση άρχισαν να στατεύονται και οι Θράκες. Η ΧΙΙ Μεραρχία είχε επανδρωθεί κυρίως με Θράκες οπλίτες.

          Γρήγορα όμως, ως ετοιμοπόλεμη επαναφέρθηκε στη Μικρά Ασία και πήρε μέρος  σε πολλές μάχες, φθάνοντας έως τον ποταμό Σαγγάριο. Το Μάιο του 1921 (από 29 Μαΐου έως τις 10 Ιουλίου 1921) η Μεραρχία είχε διοικητή τον πρίγκιπα Ανδρέα, παππού του σημερινού βασιλιά της Αγγλίας Κάρολου.

Μετά την άδοξη εγκατάλειψη της Μικράς Ασίας, η ΧΙΙ Μεραρχία διασπάσθηκε και ένα τμήμα της έφθασε στην Ανατολική Θράκη και κυρίως στις περιοχές της Χαιρέπολης (Χαϋράμπολου σήμερα) και της Τυρολόης (Τσορλού σήμερα). Από εκεί, έφτασε στις Φέρες όπου ανασυγκροτήθηκε και παρέμεινε εκεί μέχρι της υπογραφής της συνθήκης Ειρήνης, το 1923. Στη συνέχεια ανέλαβε τον τομέα προκάλυψης στη ζώνη του Διδυμοτείχου. Αργότερα και μέχρι το έτος 1940, αλλά και μέχρι σήμερα η ΧΙΙ Μεραρχία παρέμεινε στη Θράκη.

Λεπτομερειακή περιγραφή εγκλημάτων του Τουρκικού όχλου κατά των διωγμένων Ελλήνων, τον Οκτώβριο του 1922, στην Ανατολική Θράκη

*Η έκθεση της III Μεραρχίας με τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα

*Ντοκουμέντο της ΙΙΙ Μεραρχίας 

*Το σύνθημα «γιάγμα, κεσίμ γιασίμ».

*Ακατάσχετη λεηλασία σε ελληνικά σπίτια

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

Η III Μεραρχία, που τον φοβερό Οκτώβριο του 1922 βρέθηκε στην Ανατολική Θράκη, εκτός από την καταπληκτική σε αφήγηση λεπτομερειακή περιγραφή των τραγικών γεγονότων  της εκκένωσης, από τον Μέραρχο Βλάση Τσιρογιάννη (Βλέπε σχετικά στο https://sitalkisking.blogspot.com/2025/02/blog-post_16.html) έχει αφήσει ως ιστορική παρακαταθήκη και ένα άλλο ντοκουμέντο μεγάλης αξίας.

Πρόκειται για μια αναλυτική περιγραφή των εγκλημάτων, που πραγματοποίησε ο τουρκικός όχλος εις βάρος των Ελλήνων, οι οποίοι είτε με τα βοϊδάμαξα είτε με τα πόδια προσπαθούσαν να περάσουν τον ποταμό Έβρο, για να βρεθούν διωγμένοι στην ελεύθερη Ελλάδα.

Είναι γνωστό με τη συνθήκη των Μουδανιών, που λειτούργησε ως ταφόπετρα της Μεγάλης Ιδέας, αποφασίσθηκε οι στρατοί Ελλάδας και Τουρκίας να μην βρεθούν αντιμέτωποι στην Ανατολικής Θράκη, για να μην επαναληφθούν οι συγκρούσεις. Για το λόγο αυτό αναπτύχθηκαν συμμαχικές στρατιωτικές δυνάμεις για λόγους τάξης και ασφάλειας. Όμως καμία τάξη δεν υπήρξε και καμία ασφάλεια. Άλλωστε όλοι οι παράγοντες στρατιωτικοί και πολιτικοί αντιλαμβάνονταν ότι οι δυνάμεις αυτές δεν ήταν επαρκείς ούτε ικανές να εξασφαλίσουν την ευταξία στη διαδικασία της εκκένωσης. Γιατί οι σύμμαχοί στρατηγοί στα Μουδανιά, θέλοντας να παραδώσουν περιοχή αυτή στον Μουσταφά Κεμάλ, δεν υπολόγισαν έναν άγνωστο γι’ αυτούς παράγοντα, τον Τουρκικό όχλο!!!

Είναι γνωστό, ότι οι Τούρκοι μεταβάλλονται πολύ γρήγορα από φιλήσυχοι πολίτες σε επιθετική μάζα με αρπακτικά και δολοφονικά ένστικτα. Και αυτό φάνηκε από την πρώτη μέρα της εκκένωσης, όταν από τα χωριά από τα οποία περνούσαν οι φάλαγγες των άτυχων προσφύγων ξεπρόβαλλαν αγριεμένοι Τούρκοι, για να αρπάξουν ότι βρουν, να ατιμάσουν και αν χρειαστεί να σκοτώσουν. Ιστορικά την τάση αυτή των Τούρκων έχει απεικονίσει ένα σύνθημα τριών λέξεων που χρησιμοποιήθηκε στα χρόνια των διωγμών κατά των Ελλήνων. «Γιάγμα, γιασίμ, κεσίμ». (Yagma, kesim, yasim). Η τρομακτική αυτή φράση στα χείλη του όχλου σήμαινε «Λεηλασία, σφαγή, καταστροφή».  Ένα εφιαλτικό σύνθημα, που πήγαζε θα έλεγε κανείς από τα σπλάχνα τους, από τα βάθη του DNA τους, όταν διαμορφώνονταν οι κατάλληλες συνθήκες.

Ανατολική Θράκη: Έφυγαν με φοβερή βροχή… «άλλαι δε γεννώσι καθ’ οδόν». Σε μια νύχτα υπό βροχή γέννησαν έξι γυναίκες στην Τυρολόη!!!

* Η κεφαλίδα της συγκλονιστικής έκθεσης του Μέραρχου Βλάση Τσιρογιάννη

 

* Η συγκλονιστική έκθεση Τσιρογιάννη

*Δάκρυσε και ο Νάνσεν στην Θράκη

*Γεννούσαν στο ύπαιθρο υπό βροχή

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

               Ο Βλάσης Τσιρογιάννης, υπήρξε ένας εξαίρετος αξιωματικός, που πολέμησε  για να μεγαλώσει η Ελλάδα. Αλλά με πόνο ψυχής έζησε τον Οκτώβριο του 1922 και τα γεγονότα, που συρρίκνωσαν την Ελλάδα, με την ουσιαστική παράδοση της Ανατολικής Θράκης στους Τούρκους, που δεν πολέμησαν για να την πάρουν. Παράδοση, που ανέλαβαν και διεκπεραίωσαν οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής.

               Ο Τσιρογιάννης, που γεννήθηκε στην Αμφιλοχία το 1872, κατατάχθηκε αρχικά ως εθελοντής στον Ελληνικό Στρατό και πήρε μέρος στον ατυχή Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897. Φοίτησε σε στρατιωτικές σχολές και το 1904 πήγε στη Μακεδονία όπου έδρασε στην περιοχή της Στρώμνιτσας με το ψευδώνυμο Ντάλης.

               Πολέμησε στους Βαλκανικούς Πολέμους ως ταγματάρχης, ενώ στην Μικρασιατική Εκστρατεία ήταν διοικητής μεικτού αποσπάσματος στην κατάληψη της Κιουτάχειας, Ως αρχηγός Πεζικού της ΙΧ Μεραρχίας πολέμησε στα Σαγγάριο και στη συνέχεια απομακρύνθηκε από το Στράτευμα για λόγους πολιτικούς. Επανήλθε το 1922 όταν οι συνταγματάρχες Πλαστήρας και Γονατάς ανέτρεψαν την κυβέρνηση της Αθήνας και τοποθετήθηκε ως διοικητής της ΙΙΙ Μεραρχίας Πεζικού στη Θράκη. Πέθανε το 1928.

               Όταν όλα είχαν τελειώσει στη Δυτική Θράκη και το Στράτευμα μαζί με τους Έλληνες της Ανατολικής Θράκης, είχαν περάσει δυτικά του Έβρου, οι διοικητές των μεγάλων στρατιωτικών σχηματισμών συνέταξαν εκθέσεις για την τραγωδία της εκδίωξης του Ελληνισμού από εκείνο το κομμάτι που σήμερα στους χάρτες το ονομάζουν Ευρωπαϊκή Τουρκία!!! «Ευρωπαϊκή»…

               Ο Τσιρογιάννης, υπέβαλε στο Β’  Σώμα Στρατού με ημερομηνία 20 Νοεμβρίου έκθεση για τις θυσίες και τα δεινοπαθήματα των Θρακών, που διώχτηκαν από τις πατρίδες τους.

               Η έκθεση αυτή ίσως είναι, από καλύτερα κείμενα που έχουν γραφεί για την απώλεια της Ανατολικής Θράκης. Με ακριβείς περιγραφές για τα επιμέρους γεγονότα, με συγκινητική προσέγγιση στα βάσανα του κόσμου αποτελεί ένα μνημειώδες ντοκουμέντο, αυθεντικό, αλλά και σπαρακτικό. Φυλάσσεται στο Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών και θα ήταν ευχής έργο να παραχωρηθούν αντίγραφά του σε όλα τα Μουσεία που λειτουργούν στη Θράκη, ώστε να εκτίθεται καδραρισμένο στους επισκέπτες.

               Ο εμπειροπόλεμος Μέραρχος Βλάσης Τσιρογιάννης, με βλέμμα διεισδυτικό, περιγράφει με λεπτομέρειες τα τραγικά γεγονότα, συναγωνιζόμενος τους έμπειρους δημοσιογράφους της εποχής του.

               Οι θεσμικοί φορείς της Θράκης, έχουν καθήκον να φροντίσουν ώστε οι εκθέσεις των μεγάλων στρατιωτικών σχηματισμών για τα γεγονότα του φοβερού Οκτωβρίου 1922, θα γίνουν κοινό κτήμα των Θρακών. Η διαφύλαξη τέτοιων αυθεντικών ντοκουμέντων υπήρξε πράξη επαινετέα. Αλλά τώρα που έχουν εκλείψει οι γενιές που έζησαν εκείνα τα γεγονότα, είναι χρήσιμο τα ντοκουμέντα αυτά, να φτάσουν στα σπίτια των Θρακών για να διαβάζονται. Από τις βιβλιοθήκες των πλούσιων, έως τα ράφια των φτωχών σπιτιών.

               Η καταπληκτική αυτή και αδημοσίευτη έκθεση, συνετάχθη στις 20 Νοεμβρίου και υποβλήθηκε στη Στρατιά Θράκης.

               Από αυτή την ταπεινή ιστοσελίδα προτρέπω όλους τους φίλους να διαβάσουν την έκθεση του Μέραρχου Τσιρογιάνη. Γιατί πραγματικά αξίζει: 

Στρατηγός Κ. Μανέτας: Έκθεση δεινοπαθημάτων του Ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης.

*Ο στρατηγός Κωνσταντίνος Μανέτας

 

 

 

*Ένα κείμενο, γροθιά στο στομάχι

*Ανέκδοτη δυναμική περιγραφή

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Ο υποστράτηγος Κωνσταντίνος Μανέτας, που τον φοβερό Οκτώβριο του 1922 βρέθηκε ως διοικητής Μεραρχίας στην ευρύτερη περιοχή των Σαράντα Εκκλησιών, υπήρξε ένας εμπειροπόλεμος αξιωματικός, με συμμετοχή σε όλους του πολέμους της εποχής τους. Πήρε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους και στη Μάχη του Κιλκίς τραυματίσθηκε σοβαρά. Έλαβε μέρος στο Κίνημα Εθνικής Αμύνης, στο Μακεδονικό Μέτωπο, στην Ουκρανική Εκστρατεία και στη Μικρασιατική Εκστρατεία, ως διοικητής Μεραρχίας. Το 1921 τέθηκε σε διαθεσιμότητα για πολιτικούς λόγους (ως βενιζελικός) και επανήλθε στο στράτευμα μετά το Κίνημα των Γονατά- Πλαστήρα, τον Σεπτέμβριο του 1922. Αργότερα ανέπτυξε και πολιτική δράση.

               Οι ρίζες του ανάγονταν στους Κολοκοτρωναίους. Η μητέρα του Ζωίτσα Κολοκοτρώνη, ήταν κόρη του Γενναίου Κολοκοτρώνη, γιου του Γέρου του Μωρηά.

               Η έκθεσή του για τα δεινοπαθήματα του Ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης, που εναπόκειται στο Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών, αποτελεί σημαντικό τεκμήριο για τα δραματικά γεγονότα του Οκτωβρίου 1922, όταν ξεριζώθηκαν οι Έλληνες κάτοικοι μέσα σε ασφυκτικές προθεσμίες, με απόφαση των Δυνάμεων της Αντάντ.

               Πρόκειται για ένα κείμενο περιγραφικό, με συναισθηματισμό, αλλά και άμεση γνώση των γεγονότων, που αξίζει να διδάσκεται στα σχολεία της Θράκης, για να έχουν γνώση οι νεώτερε γενιές, που πλέον δεν έχουν την τύχη μετά από τόσα χρόνια να έχουν γιαγιάδες και παππούδες, που θα τους αφηγούνται τις ιστορίες του μεγάλου εκείνου διωγμού. Ο στρατηγός Μανέτας αναφέρεται ακόμα και σε τοκετούς στα βοϊδάμαξα κατά τη διάρκεια της φυγής των Θρακών, όπως είχε κάνει και ο διάσημος Έρνεστ Χεμινγουέι στις ανταποκρίσεις του από την Αδριανούπολη προς την καναδική εφημερίδα «Τορόντο Σταρ».

             Η πολύτιμη αυτή έκθεση φέρεται να έχει συνταχθεί στο χωριό Καδήκιοϊ στις 8 Νοεμβρίου 1922. Στη Θράκη, Ανατολική και Δυτική κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας, απαντώνται τουλάχιστον τρία χωριά με το όνομα Καδήκιοϊ, δηλαδή το χωριό του κατή, με άλλα λόγια του ιεροδικαστή των Μουσουλμάνων.

Η έκθεση του συνταγματάρχη Ζήρα, γεμάτη συναίσθημα αλλά και οδύνη

*Η έκθεση του συνταγματάρχη Γ. Ζήρα διοικητή της ΧΙ Μεραρχίας

 

*Περιγραφή της δραματικής φυγής

από την Ανατολική Θράκη το 1922

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Με άσχημα συναισθήματα τον Οκτώβριο του 1922 οι στρατιωτικοί, εγκατέλειπαν την Ανατολική Θράκη, στην οποία μετά από λίγες ημέρες θα εγκαθίσταντο οι Τούρκοι, με προτροπή μάλιστα των Μεγάλων Δυνάμεων. Θα την καταλάμβαναν χωρίς να δώσουν καμιά μάχη, χωρίς να ρίξουν ούτε μία σφαίρα. Σε δραματικότερη θέση βρέθηκε ο άμαχος πληθυσμός, δηλαδή οι γηγενείς Θράκες, υποχρεώθηκαν μέσα σε ασφυκτικές προθεσμίες να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τις περιουσίες τους και να φύγουν στο άγνωστο μόνο με όσα μπορούσαν να μεταφέρουν οι ίδιοι.

Συμπτωματικά και οι καιρικές συνθήκες εκείνων των ημερών ήταν οι χειρότερες δυνατές. Το σκηνικό στην Ανατολική Θράκη ήταν εφιαλτικό. Έκλαιγαν οι διωγμένοι, έκλαιγε και ο ουρανός…

Οι μαρτυρίες που διασώθηκαν από εκείνο τον ξεριζωμό του Ελληνισμού, προφορικές και γραπτές, είναι οδυνηρές. Ταυτόχρονα αποτελούν την ιστορική παρακαταθήκη για να μην ξεχασθούν ποτέ γεγονότα, τα οποία έχουν  χαραχθεί στο συλλογικό υποσυνείδητο των Ελλήνων, σαν βαθειά αγιάτρευτη πληγή του Έθνους.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν  οι εκθέσεις των μεγάλων στρατιωτικών σχηματισμών, οι οποίες διασώθηκαν και πρέπει να θεωρούνται, η πρώτη ύλη για την συγγραφή των περιπετειών της αγνοημένης από την Εθνική ιστοριογραφία, ελληνικής γης της Ανατολικής Θράκης. Αυτής της γης, που για χίλια και πλέον χρόνια έτρεφε την πρωτεύουσα του Βυζαντίου την Κωνσταντινούπολη και στο έδαφός της αναπτύχθηκαν πολλές άλλες πόλεις και χωριά με δραστήριους και δημιουργικούς Έλληνες και σπουδαία Παιδεία.

Μια αυθεντική περιγραφή της άδικης εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης, τον Οκτώβριο του 1922

*Απόσπασμα από την πρώτη σελίδα της ιστορικής έκθεσης του Γ' Σ.Σ.

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

                 Η άδικη απώλεια της Ανατολικής Θράκης το 1922, με σύμπραξη των θεωρούμενων συμμαχικών κρατών, παρέμεινε στη συλλογική εθνική μνήμη ως χαίνουσα πληγή, που δεν πρόκειται να επουλωθεί.

Τα γεγονότα είναι γνωστά και έχουν περιγραφεί με σειρά άρθρων στην ιστοσελίδα αυτή. Στην Ανατολική Θράκη, υπήρχε ετοιμοπόλεμος ελληνικός στρατός. Και το κυριότερο, δεν υπήρχε τουρκικός στρατός, ο οποίος επιπλέον δεν είχε τα απαιτούμενα αποβατικά μέσα για να μεταφερθούν κεμαλικές δυνάμεις στην Ανατολική Θράκη. Ήττα είχαμε υποστεί στη Μικρά Ασία, όπου κατακρεουργήθηκε ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, κάηκε η Σμύρνη και άλλες πόλεις και χωριά, διώχτηκαν οι Χριστιανοί κάτοικοι ενώ άλλοι βρήκαν το θάνατο… Η Ανατολική Θράκη, που παραδόθηκε στον Μουσταφά Κεμάλ, εξακολουθεί να στοιχειώνει τις μνήμες μας.

*Αρχίζει η μεγάλη περιπέτεια της προσφυγιάς, μέσα σε πρωτοφανή κακοκαιρία 

               Για την μεγάλη αυτή εθνική απώλεια, έχουν γραφεί πολλά. Απόψεις εκφράστηκαν πολλές για τις ευθύνες ξένων και ημετέρων. Περισσότερα έχουν γραφεί υπό μορφή αφηγήσεων αυτοπτών μαρτύρων ή αναμνήσεων μιας σκληρής εποχής που σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από το ξεκλήρισμα ενός λαού ριζωμένου στα χώματα εκείνα από τους πανάρχαιους χρόνους.

               Από τον  Νομπελίστα Αμερικανό συγγραφέα Έρνεστ Χεμινγουέι, που νεαρός ακόμα ανταποκριτής της καναδικής εφημερίδας «Τορόντο Σταρ» βρέθηκε εκείνο τον φοβερό Οκτώβριο του 1922 στην Αδριανούπολη και είδε με τα μάτια του το δράμα των διωγμένων Ανατολικοθρακιωτών, έως τον έσχατο παππού ή τη γιαγιά που περιέγραφαν στα εγγόνια τους πώς έφυγαν, όλοι έβαλαν το λιθαράκι τους για να συντηρήσουν τη μνήμη ενός εγκλήματος μεγάλου.

Η Θράκη γιατί υποτιμήθηκε στη φετινή μεγάλη επέτειο των 100 χρόνων;

*Όταν έφευγαν διωγμένοι με τα κάρα... Θυσία που δεν πρέπει να παρασιωπάται!!!

 

*Γίναμε «ουρά» άλλων εκδηλώσεων

 

 

               Στο έτος 2022 που απέρχεται, συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την τεράστια εθνική καταστροφή, που υπέστη η Ελλάδα με την Μικρασιατική Καταστροφή και την άδικη απώλεια της Ανατολικής Θράκης, με όλες τις παρεπόμενες συνέπειες. Σε εθνικό επίπεδο η επέτειος αυτή τιμήθηκε ποικιλοτρόπως, από κρατικές υπηρεσίες, πνευματικά ιδρύματα, συλλόγους και άλλους φορείς.

               Επίκεντρο όλων αυτών των εκδηλώσεων τιμής και μνήμης, ήταν η καταστροφή της Σμύρνης. Πρωτοστάτησαν και εργάσθηκαν αποτελεσματικά τα μικρασιατική σωματεία, αλλά και ατομικά κάθε Μικρασιάτης. Δικαιωματικά βεβαίως πρωτοστατούσε η καταστροφή της Σμύρνης και οι σφαγές που έγιναν στη  Μικρά Ασία. Έπρεπε να υπομνησθούν όλα τα εγκλήματα που έγιναν εκεί για να μην καλυφθούν από τη λήθη που συσσωρεύει ο χρόνος.

               Από όλες αυτές τις εκδηλώσεις έλειπε η εθνική συλλογική υπόμνηση για την απώλεια της Ανατολικής Θράκης. Σε όλες τις εκδηλώσεις γίνονταν και κάποιες ελάχιστες αναφορές για την απώλεια αυτή. Εξαίρεση αποτέλεσε η άκρως επιτυχημένη και μεγαλειώδης εκδήλωση, που οργάνωσε ο «Πολιτιστικός Σύλλογος Διδυμοτείχου και Περιφερείας των εν Αθήναις» με τη Ζωή Τηγανούρια στο Πολεμικό Μουσείο με σπουδαίους ηθοποιούς και τραγουδιστές και επετειακές ομιλίες. Εκδήλωση ανεπανάληπτη!  Όπως και οι διήμερες εκδηλώσεις που οργάνωσε ο Γιώργος Αρβανίτης με τους «Θρακιώτες Αθηνών» στον περίβολο του Αγίου Ελευθερίου στην οδό Αχαρνών. Και αυτές βεβαίως υπήρξαν εκδηλώσεις  ιδιωτικής πρωτοβουλίας! Όπως και διάφορες άλλες που έγιναν σε πόλεις της Βόρειας Ελλάδας και χωριά, με περισσότερο φολκλορικό χρώμα. Αυτό το γεγονός, ας αποτελέσει κύριο στοιχείο της αυτοκριτικής όλων των Θρακών. Τι μπορούσαν να πετύχουν και πόσες ευκαιρίες να προβάλουν τη Θράκη, τους διέφυγαν.

Οι δραματικοί τοκετοί στα κάρα της εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης!!!

*Η μάννα με το αρτιγέννητο βρέφος (Αρχείο κινηματογραφικών επικαίρων της βρετανικής ΡΑΤΗΕ).

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Έχουν περιγραφεί τα δεινά που υπέστησαν οι Θράκες το 1922 κατά την άδικη εκκένωση της Ανατολικής Θράκης, που έγινε τον Οκτώβριο του 1922 με άκρως πιεστικές και ασφυκτικές προθεσμίες και με φοβερή κακοκαιρία.

               Εφέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από το ανοσιούργημα εκείνο, στο οποίο δυστυχώς συνήργησαν οι θεωρούμενες φιλικές κυβερνήσεις των μεγάλων Δυνάμεων, με τις εντολές που έδωσαν στους στρατηγούς τους, οι οποίοι έθεσαν τους όρους της ανακωχής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, στο Μουδανιά. Η μνήμη της επετείου αυτής, επιβάλλεται να τιμηθεί από τους κρατικούς, αυτοδιοικητικούς και συλλογικούς φορείς, με τον απαιτούμενο σεβασμό τόσο στη μνήμη των θυμάτων εκείνου του διωγμού, όσο και με τον απαιτούμενο θαυμασμό προς εκείνη τη γενιά, που προσφυγοποιήθηκε παρά τη θέλησή της, ήρθε στην ελεύθερη Ελλάδα, άρχισε να στεριώνει και να δημιουργεί από το μηδέν.

               Οι δραματικές συνθήκες της υποχρεωτικής φυγής των Ανατολικοθρακιωτών, έχουν  περιγραφεί επαρκώς στην ιστοσελίδα αυτή, με πολλά άρθρα.

               Σήμερα θα δούμε μια ιδιαίτερη από ανθρωπιστικής πλευράς πτυχή αυτού του δράματος, που είχε σαν θύματά της τους πάντες. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Ιδιαίτερα όμως τις γυναίκες… Ήταν μια πραγματική ανθρωπιστική κρίση. 

Θα μπορούσε το 1919 η ελληνική κυβέρνηση να διεκδικήσει αντί της Σμύρνης την Κωνσταντινούπολη;

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ https://www.kathimerini.gr/investigations/561759073/tha-mporoyse-to-1919-i-elliniki-kyvernisi-na-diekdikisei-anti-tis-smyrnis-tin-konstantinoypoli/

*Μία από τις πολλές απεικονίσεις της Μεγάλης Ιδέας από τους λαϊκούς ζωγράφους της εποχής (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα).

 

 

 

*Η πρόταση των Βρετανών εμπειρογνωμόνων

Άρνολντ Τόινμπι και Χάρολντ Νίκολσον

και η υποδοχή της από τον Ελευθέριο Βενιζέλο

και τον διεθνή παράγοντα

 

 

Γράφουν οι κ. ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΗΝΑΚΑΚΗΣ, 

ΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ

 

 

 

Το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τον Νοέμβριο του 1918, βρήκε την Ελλάδα στο στρατόπεδο των νικητών, ενώ την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία είχε συνταχθεί στον πόλεμο με τις Κεντρικές Δυνάμεις, σε εκείνο των ηττημένων. Συνεπώς, οι προοπτικές που διανοίγονταν ήταν διαφορετικές: η Ελλάδα προσδοκούσε μια νέα εδαφική διεύρυνση, έπειτα από εκείνη που είχε επιτύχει κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία μια περαιτέρω συρρίκνωση της επικράτειάς της.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, λοιπόν, ετίθετο ένα ερώτημα: ποιες θα έπρεπε να είναι οι προς ανατολάς διεκδικήσεις της στα εδάφη της υπό διαμελισμό Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;

Σχεδόν ταυτοχρόνως με το τέλος του πολέμου (2 Νοεμβρίου 1918), ο Ελευθέριος Βενιζέλος απάντησε στο ερώτημα αυτό με ένα υπόμνημα που υπέβαλε στον Βρετανό ομόλογό του Λόιντ Τζορτζ. «Το σχέδιο περιλάμβανε τη δημιουργία ανεξάρτητου αρμενικού κράτους, τη δημιουργία, υπό την αιγίδα της Κοινωνίας των Εθνών, ενός ανεξάρτητου κράτους Κωνσταντινούπολης και Ανατολικής Θράκης, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η ελευθερία των Στενών και την προσάρτηση της δυτικής Μικράς Ασίας στην Ελλάδα» (M. Llewellyn Smith, «Το όραμα της Ιωνίας», ΜΙΕΤ, σελ. 149).

Τρεις μήνες αργότερα (3-4 Φεβρουαρίου 1919), στο πλαίσιο της Συνδιάσκεψης Ειρήνης των Παρισίων, ο Έλληνας πρωθυπουργός παρουσιάστηκε στο Ανώτατο Συμμαχικό Συμβούλιο (Συμβούλιο των Δέκα) για να εξηγήσει και να αιτιολογήσει τις ελληνικές θέσεις. Η ανάλυσή του βασιζόταν στην εκτενή επίσημη έκθεση «Η Ελλάς ενώπιον του Συνεδρίου της Ειρήνης», την οποία είχε συντάξει ο ίδιος και εξηγούσε γιατί πρέπει να περιέλθουν στην Ελλάδα τα νησιά του Αιγαίου που παρέμεναν υπό τουρκική κατοχή, τα υπό ιταλική κατοχή Δωδεκάνησα, σχεδόν ολόκληρη η Βόρειος Ήπειρος και η Θράκη (δυτική και ανατολική).

Αναφερόμενος στην Κωνσταντινούπολη, υποστήριξε ότι στην πραγματικότητα ήταν πόλη ελληνική, αλλά, δεδομένων των πολλαπλών διεθνών συμφερόντων επ’ αυτής, πρότεινε ένα ειδικό διεθνές καθεστώς για το αστικό συγκρότημα μαζί με μια εκτεταμένη περιοχή πέριξ αυτού, τα οποία θα ετίθεντο υπό την εντολή της Κοινωνίας των Εθνών. Όπως είχε πει αστειευόμενος, ήταν «ο μόνος Έλληνας στον κόσμο που απέρριπτε την Κωνσταντινούπολη» (Τζάιλς Μίλτον, «Χαμένος παράδεισος», Μίνωας, 2022, σελ. 153).

Μάλιστα, σε ερώτηση του Λόιντ Τζορτζ αν πρότεινε τη διεθνοποίηση της Κωνσταντινούπολης και του περιαστικού της χώρου, συμπεριλαμβανομένων του Σκουταρίου και της απέναντι ακτής του Βοσπόρου, ο Βενιζέλος απάντησε καταφατικά, προσθέτοντας στο διεθνές καθεστώς και τις περιοχές του Ιζμίτ (Νικομήδεια), της Καλλίπολης, της Μπίγας και μέρους της Προύσας (Σωτ. Ριζάς, «Το τέλος της Μεγάλης Ιδέας», Καστανιώτης, 2015, σελ. 63).

Η εν λόγω επιλογή, να διεκδικηθεί δηλαδή η Σμύρνη και όχι (ή και) η Κωνσταντινούπολη, συζητήθηκε πολύ τότε – και εξακολουθεί να συζητείται. Επ’ αυτής, καταθέτουν τις απόψεις τους τέσσερις ιστορικοί, φωτίζοντάς την από διάφορες οπτικές.