Οι ελληνικές «κόκκινες γραμμές» μέσα από τη δίνη του πολέμου

*Από αριστερά: Ο πρέσβης Κίμων Διαμαντόπουλος και ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας Σταύρος Θεοφανίδης στη Νέα Υόρκη (από το  The Ahepan Magazine του 1942).

 

*Η  Ομάδα Ειρηνευτικών Στόχων

των Ευρωπαϊκών Εθνών.

*Μια άγνωστη συνεδρίαση

στη Νέα Υόρκη το 1942.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Είναι γνωστό ότι σήμερα η μοναδική διαφορά που έχει η Ελλάδα με την Τουρκία σήμερα είναι ο καθορισμός της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας. Η Ελλάδα δεν προβάλλει καμιά εδαφική αξίωση, κάτι που αποτελεί πλέον πάγια θέση της χώρας μας από το 1922.

Πριν περάσουμε όμως στη ιστορική αφήγηση, ας ξεκαθαρίσουμε τους όρους ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Το ακρωνύμιο ΑΟΖ σχηματίζεται από τα αρχικά των λέξεων Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Πρόκειται για τη θαλάσσια έκταση, μέσα στην οποία ένα κράτος παράκτιο κράτος έχει δικαίωμα έρευνας ή άλλου είδους εκμετάλλευσης των πόρων, που πιθανόν να έχει εκεί η θάλασσα, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ενέργειας από το νερό και τον άνεμο. Εκτείνεται πέραν της ζώνης των χωρικών υδάτων μιας χώρας, που συνήθως είναι τα 12 ναυτικά μίλια, στα 200 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή.:

Υφαλοκρηπίδα: Πρόκειται για τη θαλάσσια ζώνη παράκτιων κρατών, που εκτείνεται στο τμήμα του θαλάσσιου βυθού και πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη μέχρι να συναντήσει βάθος 200 μέτρων. Όταν δύο κράτη έχουν θαλάσσια σύνορα σε κοντινή απόσταση όπως η Ελλάδα και η Τουρκία ακολουθείται η μέση γραμμή.

Όλα αυτά αφορούν το σήμερα. Οι κόκκινες γραμμές όμως των εθνικών διεκδικήσεων της Ελλάδας, τέθηκαν ουσιαστικά το 1922 μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Ωστόσο δεν ξεθώριασαν με το πέρασμα των χρόνων και κυρίως κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Ελλάδα βρέθηκε υπό τριπλή εχθρική Κατοχή και η κυβέρνησή της ήταν εξόριστη στο Κάιρο.

Τα έθνη που μάχονταν για την ελευθερία, δεν έπαψαν να έχουν προβληματισμούς για την μεταπολεμική κατάσταση. Ανάμεσά τους και η Ελλάδα.

       Ανεπίσημα από πολύ νωρίς είχαν αρχίσει οι επαφές των κρατών για να δημιουργηθεί μια κοινή πλατφόρμα για τις μεταπολεμικές επιδιώξεις όλων. Ήταν αυτή η πλατφόρμα που οδήγησε το 1945 στη δημιουργία του ΟΗΕ.

*Η καταστροφή της Σμύρνης. Οδυνή σελίδα της ιστορίας μας.

Η Ομάδα των Ειρηνευτικών Στόχων

 

       Μια τέτοια επιμέρους προσπάθεια είχε εκδηλωθεί από τις ΗΠΑ το 1942. Μιλάμε για την ξεχασμένη σήμερα Ομάδα για τους Ειρηνευτικούς Στόχους των Ευρωπαϊκών Εθνών.

Η Ομάδα αυτή πραγματοποίησε σειρά συνεδριάσεων για να εξετάσει τους ειρηνευτικούς στόχους των ελεύθερων εθνών μετά τη λήξη του πολέμου. Η δέκατη τέταρτη συνεδρίασή της, έγινε τη Δευτέρα 16 Μαρτίου 1942, στην οδό Ι-5 East 65th Street, της Νέας Υόρκης και αφορούσε τους στόχους και τις προσδοκίες της Ελλάδας.

Παραβρέθηκαν οι  Hamilton Fish Armstrong, εισηγητής- πρόεδρος, καθώς και οι Mose L. Never ερευνητής, Frank Altschu, Illiam Diebold Jr., Allen W. Dulles, Grayson Kirk, Tracy B. Kittredge, Illia P. Maddox, H. Mallory, James G. McDonald, Philip E. Moselv, R. Sharp, George N. Shuster, G. Stine.

 Kαλεσμένοι εκείνης της βραδιάς ήταν ο Σταύρος Θεοφανίδης, υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας της Ελλάδας και ο Κίμων Π. Διαμαντόπουλος, πρεσβευτής της Ελλάδας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρουσιάζοντας τους καλεσμένους της βραδιάς, τον Σταύρο Θεοφανίδη, υπουργό Εμπορικής Ναυτιλίας, και τον Κίμωνα Διαμαντόπουλο, που είχε διατελέσει παλαιότερα πρεσβευτής της Ελλάδας στη Βουλγαρία το 1935) στη Μόσχα το 1950 στην Αλβανία και αλλού, ο πρόεδρος Άρμστρονγκ αναφέρθηκε στην προσωπικότητά τους και στους μεταπολεμικούς στόχους της κατεχόμενης Ελλάδας.

Δεν υπάρχουν εδαφικές διεκδικήσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ανέφερε ο διπλωμάτης Διαμαντόπουλος. Όταν ρωτήθηκε για εδαφικά προβλήματα, υποστήριξε ότι δεν πρέπει να προκύψουν δυσκολίες μεταξύ των δύο όμορων χωρών. Μετά την αποτυχία της περιπέτειας της Σμύρνης, η Ελλάδα- είπε- εγκατέλειψε οριστικά όλες τις επιδιώξεις της για τουρκικό έδαφος. Αυτή η αποτυχία ήταν μια μεγάλη καταστροφή για την Ελλάδα. Την ανάγκασε όπως και τους Έλληνες που κατοικούσαν εκεί, να φύγουν από τη Μικρά Ασία, παρά τους παλαιούς δεσμούς τους εκεί. Παρ' όλα αυτά, η Ελλάδα αποδέχτηκε αυτή την κατάσταση ως οριστική. Δεν έγινε αναθεωρητική χώρα αναθεωρητική...

 Συμφιλιώθηκε με την ιδέα της συνεργασίας. Η αίσθηση της ήταν ότι θα ήταν καλύτερο για την πλευρά της, για την Ευρώπη, αν θυσίαζε τις φιλοδοξίες της, αν και ήταν δικαιολογημένες, και εγκαθίστατο εντός των καθορισθέντων συνόρων της έναντι της Τουρκίας. Ούτε τώρα ούτε στο μέλλον θα προβάλει «οποιεσδήποτε εδαφικές αξιώσεις κατά της Τουρκίας».

*Τουρκική ειρωνική γελοιογραφία για την καταβαράθρωση της Μεγάλης Ιδέας.

 Ο Σταύρος Θεοφανίδης, που γεννήθηκε το 1896, ήταν Έλληνας έμπορος, βουλευτής και υπουργός της εξόριστης κυβέρνησης του Καΐρου, κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής. Διορίστηκε υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας στην κυβέρνηση του Εμμανουήλ Τσουδερού. Θήτευσε από τις 20 Απριλίου 1941 ως τις 14 Απριλίου 1944. Είχε εκλεγεί βουλευτής με το κόμμα των Φιλελευθέρων το 1932 και το 1936.

Μιλώντας στην Ομάδα για τους Ειρηνευτικούς Στόχους των Ευρωπαϊκών Εθνών, σχολίασε ότι υπήρχε μια πολύ βαθιά και σημαντική αλλαγή στην ελληνική πολιτική. Οι Έλληνες- εξήγησε- είχαν από καιρό έντονη επιθυμία να εξασφαλίσουν την Κωνσταντινούπολη. Ήταν η Μεγάλη τους Ιδέα - το κέντρο της πολιτικής τους σκέψης. Κι όμως, την εγκατέλειψαν. Προς όφελος της ειρήνης, γύρισαν την πλάτη σε έναν σκοπό που για γενιές θεωρούνταν σχεδόν ιερός. Και κάνοντας αυτό, κατέστησαν δυνατές για πρώτη φορά από την ανεξαρτησία τους, τις καλές σχέσεις με τους Τούρκους και συνέβαλαν ανυπολόγιστα στην ειρήνη της Ευρώπης. 

*Η έκδοση του ΕΚΠΑ

Μια άποψη του καιρού μας

Και μια πρόσφατη άποψη για τη στάση της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας.  Έχει δημοσιευθεί στον συλλογικό τόμο που εξέδωσε το Πανεπιστήμιο Αθηνών με τίτλο «ΤΑ ΔΙΑΚΟΣΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ, ΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΘΕΣΜΟΙ».

Προέρχεται από κείμενο του κ. Αντώνη Κλάψη, το οποίο τιτλοφορείται «ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ: ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΕΝΟΣ «ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟΥ» ΚΡΑΤΟΥΣ, 1922-1940». Ο κ. Κλάψης είναι επίκουρος καθηγητής, στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Συγκεκριμένα, ο κ. Κλάψης γράφει:

«Μετά το 1922, η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας είχε ως κεντρικούς στόχους την προάσπιση της εθνικής της κυριαρχίας και τη διαφύλαξη της εδαφικής της ακεραιότητας. Η αποδοχή του status quo συνδυαζόταν με την ανάγκη αφοσίωσης στην εσωτερική ανασυγκρότηση. Αυτή την επιλογή επέβαλε, ανάμεσα στα άλλα, η προσήλωση αφ’ ενός στην επούλωση των πληγών μετά από δεκαετία πολεμικών συγκρούσεων, αφ’ ετέρου στην αποκατάσταση του πλέον του ενός εκατομμυρίου προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Τον νέο διπλωματικό προσανατολισμό ενστερνίστηκε το σύνολο της πολιτικής ηγεσίας της χώρας, τόσο της βενιζελικής όσο και της αντιβενιζελικής παράταξης. Όπως ήταν φυσικό, η διακομματική συναίνεση του προσέδωσε αξιοσημείωτη σταθερότητα. Έτσι, ουσιαστικά μοναδική εξαίρεση από τον κανόνα αποτέλεσε η περίοδος της δικτατορίας του Θεόδωρου Πάγκαλου (Ιούνιος 1925-Αύγουστος 1926), κατά τη διάρκεια της οποίας επιδιώχθηκε η νεκρανάσταση του μεγαλοϊδεατισμού, με αποτελέσματα τα οποία υπήρξαν βλαπτικά για τη διεθνή θέση της Ελλάδας και για την εξυπηρέτηση των εθνικών της συμφερόντων». 

*Στις 7 Μαρτίου 1948, τα Δωδεκάνησα έγινε Ελληνικά. Ο αντιναύρχος Περικλής Ιωαννίδης και ο δήμαρχος Ρόδου Γαβριήλ Χαρίτος, με κοπέλες που αντιπροσωπεύουν τα νησιά, γιορτάζουν την απελευθέρωση.

Κύπρος και Δωδεκάνησα

 

Στη συνεδρίαση του 1942 στη Νέα Υπόρκη συζητήθηκε και το ζήτημα των Δωδεκανήσων και της Κύπρου.

Ο πρόεδρος  Άρμστρονγκ, έθεσε το ζήτημα της ελληνικής θέσης όσον αφορά τα Δωδεκάνησα και την Κύπρο. Ο Κίμων Διαμαντόπουλος είπε ότι η Ελλάδα θα επιμείνει στην κατοχύρωση υπέρ της, των Δωδεκανήσων. Με εξαίρεση ενός μικρού αριθμού, κατοικούνται εξ ολοκλήρου από Έλληνες, είπε. Δικαίως, ανήκουν στην Ελλάδα.

Η περίπτωση της Κύπρου- συνέχισε- είναι παρόμοια. Οι Έλληνες αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της και θα πρέπει η Κύπρος, να δοθεί στην Ελλάδα. Σε ερώτηση για το πώς θα ενεργούσαν οι Τούρκοι σε μια τέτοια περίπτωση, ο κ. Διαμαντόπουλος ήταν βέβαιος ότι δεν θα έφερναν καμία αντίρρηση.

Μάλλον αισιόδοξη έως και ουτοπική ήταν η πρόβλεψη αυτή, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων.

Όταν ρωτήθηκε εάν η Ελλάδα έχει αποικιακές βλέψεις, ο Διαμαντόπουλος είπε, ότι η Ελλάδα δεν επιθυμεί να αποκτήσει πολιτικό έλεγχο σε οποιαδήποτε υπερπόντια περιοχή. Ωστόσο, θα ήθελε να της επιτραπεί η ελεύθερη πρόσβαση σε αποικιακές περιοχές, «ειδικά θα ήθελε να της δοθούν ευκαιρίες στη Λιβύη και την Κυρηναϊκή».

Ο Philip E. Mosely, ρώτησε για το είδος της πρόσβασης που είχε κατά νου, ο πρεσβευτής. Δηλαδή, αναφερόταν στο εμπόριο ή στον εποικισμό; Ο Διαμαντόπουλος απάντησε ότι πιστεύει ότι πρέπει να επιτραπούν και τα δύο. Οι Έλληνες, είπε, έχουν εμπορικές ικανότητες, που τους δίνουν το δικαίωμα να απαιτούν αυξημένες εμπορικές ευκαιρίες. Ταυτόχρονα, η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού στη χώρα, καθιστά απαραίτητο να έχουν κάποιο είδος μετανάστευσης.

Ο Mosely παρατήρησε ότι η εγκατάσταση Ελλήνων στη Λιβύη θα είχε ως αποτέλεσμα την εκδίωξη των ιθαγενών Αράβων. Κατά τη γνώμη του, θα ήταν καλύτερο για τους Έλληνες να στραφούν στην Αίγυπτο ως διέξοδο για την εμπορική τους δραστηριότητα.

*Μετά τον μεγάλο πόλεμο, εμείς στην Ελλάδα, είχαμε εμφύλιο.

Η μεταπολεμική πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα

Η συζήτηση στη Νέα Υόρκη, εισήλθε και στο κρίσιμο ζήτημα της μεταπολεμικής πολιτικής δομής της Ελλάδας.

Ο Άρμστρονγκ ρώτησε για τη μελλοντική πολιτική δομή της Ελλάδας. Ο Θεοφανίδης πίστευε ότι η συνταγματική μοναρχία θα συνεχιστεί. Σύμφωνα- είπε- με τα λόγια του Ελευθέριου Βενιζέλου, το σύστημα της Ελλάδας είναι μια «Βασιλευόμενη Δημοκρατία» μια δημοκρατία δηλαδή με Βασιλιά. Είναι απαραίτητη στην Ελλάδα, υποστήριξε, για σταθερότητα.

Ο Βενιζέλος- υπενθύμισε- ο οποίος συγκρούστηκε με τον Βασιλιά Κωνσταντίνο, αναγνώρισε την ανάγκη του βασιλικού θεσμού. Η τελευταία του επιστολή, πριν πεθάνει, ολοκληρώνονταν με την αναφώνηση «Ζήτω ο Βασιλιάς». Δεδομένης της γνωστής διορατικότητας του μεγάλου Έλληνα πολιτικού, οι απόψεις του για το θέμα έχουν μεγάλο βάρος. Δεν υπάρχει κίνδυνος- συνέχισε- ο Θεοφανίδης, να καταφύγει η Ελλάδα, σε μια νέα δικτατορία μετά τον πόλεμο. Η δικτατορία του Μεταξά, «αν και ατυχής, μπορεί να εξηγηθεί από τις ειδικές συνθήκες που επικρατούσαν εκείνη την εποχή στην Ελλάδα και τις αρνητικές επιπτώσεις της διεθνούς κατάστασης». Δεν θα μπορούσε να διαρκέσει υπό κανονικές συνθήκες. Ο λαός της Ελλάδας είναι πολύ βαθιά δημοκρατικός για να επιτρέψει οποιοδήποτε τέτοιο καθεστώς μετά τον πόλεμο.

Ο Άρμστρονγκ ρώτησε για τη μεταχείριση που θα προτιμούσε η Ελλάδα για τα ηττημένα έθνη. Ο Θεοφανίδης πίστευε ότι θα ήταν απαραίτητοι οι εσωτερικοί έλεγχοι, που θα έφταναν μέχρι το τέλος. Τα ηττημένα έθνη θα έπρεπε να αφοπλιστούν, τα πολιτικά τους καθεστώτα θα έπρεπε να υπόκεινται σε στενή επιτήρηση, η οικονομική τους ζωή, ιδιαίτερα η βιομηχανική τους δραστηριότητα και το εξωτερικό τους εμπόριο, θα έπρεπε να ρυθμιστούν και τα εκπαιδευτικά τους συστήματα, θα έπρεπε να τεθούν υπό εξωτερικό έλεγχο.

Μέσα στη δίνη του φοβερού πολέμου, η Ελλάδα συζητούσε με τα συμμαχικά κράτη το μεταπολεμικό μέλλον των χωρών, προσδοκώντας σε ένα κόσμο ειρηνικό και δίκαιο, με ανάπτυξη και ευημερία. Άσχετα, αν στην πορεία διαψεύσθηκαν οι προσδοκίες της με έναν αιματηρό και καταστρεπτικό εμφύλιο πόλεμο.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

ΠΗΓΗ

*Συλλογή Vlanton (ΕΛΙΑ- ΜΙΕΤ)

 

 

Η προσπάθεια του βίαιου εκβουλγαρισμού της Δυτικής Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας το 1941, μέσα από διπλωματικά έγραφα

*Χίτλερ και Μπόρις, τα συνεταιράκια...

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Η Βουλγαρία, κάθε φορά που η τύχη την έφερνε να κατέχει εδάφη της Θράκης και της Μακεδονίας, το πρώτο πράγμα που εφάρμοζε ήταν ο βίαιος εκβουλγαρισμός. Αυτό συνέβη και στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο το 1912, όταν οι Βούλγαροι νικώντας τους Τούρκους κατέλαβαν εδάφη της Δυτικής Θράκης. Το ίδιο συνέβη και το 1913 όταν η άδικη συνθήκη του Βουκουρεστίου επιδίκασε τη Δυτική Θράκη το 1913 στην ηττημένη Βουλγαρία. Τα ίδια ακριβώς συνέβησαν όταν το 1941 οι Χιτλερικοί παρέδωσαν εδάφη της Δυτικής Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας στη Βουλγαρία, χωρίς καν να είχε κηρυχθεί πόλεμος με την Ελλάδα, η οποία γονάτισε μετά την Ιταλική επίθεση και τη Γερμανική εισβολή.

Η ιστορία της τελευταίας ιστορικής φάσης του βίαιου εκβουλγαρισμού ελληνικών περιοχών αρχίζει ουσιαστικά την 1η Μαρτίου 1941, γιατί τότε η Βουλγαρία προσχώρησε στο Τριμερές Σύμφωνο του Άξονα που είχε σαν αποτέλεσμα να της παραχωρηθούν περιοχές από τις οποίες εκδιώχθηκαν οι Βούλγαροι κατακτητές  με τη Συνθήκη του Νεϊγύ το 1919.

Το 1941 οι Βούλγαροι με το «δώρο» που της έκαναν οι Γερμανοί, ικανοποιούσαν την πάγια πολιτική τους για έξοδο στο Αιγαίο. Ελλάδα και Βουλγαρία δεν βρίσκονταν μεταξύ τους σε εμπόλεμη κατάσταση, όταν έγινε η επίθεση των Γερμανών στην Ελλάδα. Η Ελλάδα είχε ήδη κατακτηθεί από Γερμανούς και Ιταλούς όταν η Βουλγαρία άρχισε να καταλαμβάνει τα ελληνικά εδάφη. Η ελληνική κυβέρνηση του Εμμανουήλ Τσουδερού κατέφυγε στο Κάιρο και αναγκάσθηκε πολύ γρήγορα να διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις με τη Βουλγαρία στις 23 Απριλίου 1941 και στις 11 Ιουνίου 1941 να κηρύξει τυπικά τον πόλεμο εναντίον της γειτονικής χώρας.

Η εφημερίδα «Πρωία» των Αθηνών έγραφε χαρακτηριστικά στις 20 Απριλίου 1941 ότι σημειώνεται ζωηρή διπλωματική δραστηριότητα μεταξύ των κυβερνήσεων του Άξονα. Οι πληροφορίες που υπήρχαν ανέφεραν ότι συζητούν τον επικείμενο διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας και τις νέες διαρρυθμίσεις των συνόρων στην περιοχή του Δούναβη. Οι ίδιες πληροφορίες ανέφεραν ότι όταν τα ζητήματα των νέων συνόρων θα έχουν ρυθμιστεί, θα συγκληθεί σε κάποια γερμανική πόλη συνδιάσκεψη των ενδιαφερομένων χωρών. Στη συνδιάσκεψη αυτή θα ανακοινωθούν και οι τελικές αποφάσεις του Άξονα.

Στις 19 Απριλίου 1941, πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο καθοριστική συνάντηση του Αδόλφου Χίτλερ με τον Βούλγαρο βασιλιά Μπόρις.

1922 – Τα αναπάντητα ερωτήματα της καταστροφής: Πώς κρίνετε σήμερα τη δίκη και την εκτέλεση των Έξι;

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

https://www.kathimerini.gr/society/562006213/1922-ta-anapantita-erotimata-tis-katastrofis-pos-krinete-simera-ti-diki-kai-tin-ektelesi-ton-exi/

*Στιγμιότυπο από τη Δίκη των Έξι. Όρθιος δεξιά καθώς ομιλεί, ο πρώην πρωθυπουργός Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης Φωτ. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.

 

 

*Η απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 1922

του Εκτάκτου Στρατοδικείου

αποτελεί σημείο τριβής και έντονων συζητήσεων

εδώ και έναν αιώνα.

*Αποδόθηκε δικαιοσύνη;

*Ήταν ένοχοι εσχάτης προδοσίας;

 

 

Γράφουν οι Βασίλης Μηνακάκης και Σάκης Ιωαννίδης

 

   

Ένα από τα γεγονότα που σηµάδεψαν το τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας και επηρέασαν σε πολλά επίπεδα την πολιτική ζωή της Ελλάδας τις επόµενες δεκαετίες είναι η πολυσυζητημένη Δίκη των Έξι.

Μετά την υποχώρηση του ελληνικού στρατού και την Καταστροφή της Σμύρνης, εκδηλώθηκε το Κίνημα του Στρατού και του Στόλου (11 Σεπτεμβρίου 1922), που οδήγησε στον σχηματισμό Επαναστατικής Επιτροπής (Πλαστήρας, Γονατάς, Φωκάς), στην παραίτηση του βασιλιά Κωνσταντίνου, στην είσοδο των επαναστατικών δυνάμεων στην Αθήνα και στον σχηματισμό κυβέρνησης υπό τον Σ. Κροκιδά (στις 16 Σεπτεμβρίου). Μία από τις πρώτες ενέργειες των στρατιωτικών (που είχαν στην ουσία την εξουσία) ήταν η σύσταση Εκτάκτου Στρατοδικείου και η σύλληψη οκτώ στελεχών της αντιβενιζελικής παράταξης και αξιωματικών που θεωρήθηκαν υπεύθυνοι της ήττας, σε μια Αθήνα που έβραζε από οργή και αγανάκτηση για τη μεγάλη καταστροφή.

Οι οκτώ που παραπέμφθηκαν σε δίκη με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας ήταν ο Δημήτριος Γούναρης, πρωθυπουργός από τον Μάρτιο του 1921 έως τον Απρίλιο του 1922, ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, υπουργός Οικονομικών από τον Ιανουάριο του 1921 και πρωθυπουργός από τις 9 Μαΐου έως τα τέλη Αυγούστου 1922, ο υπουργός Εσωτερικών Νικόλαος Στράτος, ο υπουργός Εξωτερικών Γεώργιος Μπαλτατζής, ο υπουργός Στρατιωτικών Νικόλαος Θεοτόκης, ο Γεώργιος Χατζανέστης, διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας από τον Μάιο του 1922, και οι υψηλόβαθμοι αξιωματικοί Μιχαήλ Γούδας και Ξενοφών Στρατηγός.

Η δίκη ξεκίνησε στις 31 Οκτωβρίου 1922 και ολοκληρώθηκε σε 16 ημέρες. Με συνοπτικές διαδικασίες οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι και οι έξι από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο. Χαρακτηριστικό της σπουδής με την οποία ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες είναι το γεγονός ότι η ανακοίνωση της ετυμηγορίας στους καταδικασθέντες και η εκτέλεση της ποινής έγιναν με διαφορά λίγων ωρών. Το πρωινό της 15ης Νοεμβρίου 1922 ακούστηκαν στο Γουδί 36 πυροβολισμοί και έπεσαν νεκροί οι Γούναρης, Χατζανέστης, Πρωτοπαπαδάκης, Στράτος, Θεοτόκης και Μπαλτατζής. Το 2010 έγινε η επανάληψη της δίκης από τον Άρειο Πάγο και το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο αθώωσε τους καταδικασθέντες μετά θάνατον.

Η Δίκη των Έξι αποτελεί σημείο τριβής και έντονων συζητήσεων εδώ και έναν αιώνα. Ακόμη και όσοι υποστηρίζουν ότι δεν αποδόθηκε δικαιοσύνη στο Έκτακτο Στρατοδικείο του ’22, εκτιμούν ότι η εκτέλεση των έξι ίσως απέτρεψε άλλες εκρήξεις βίας και έκτροπα που ενδεχομένως να είχαν μαζικό χαρακτήρα. Ορισμένοι εντοπίζουν προσωπικές διαφορές μεταξύ κατηγόρων και κατηγορουμένων, ενώ άλλοι αναγνωρίζουν τις ευθύνες των καταδικασθέντων στην αποτυχημένη διαχείριση της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Σήμερα, 100 χρόνια μετά τα γεγονότα, θέτουμε σε τέσσερις ιστορικούς ένα από τα πλέον φορτισμένα ερωτήματα της Καταστροφής. Αποδόθηκε δικαιοσύνη στη Δίκη των Έξι; Ηταν ένοχοι εσχάτης προδοσίας; Τι προκάλεσε ο θάνατός τους; Απαντούν οι Γιώργος Μαυρογορδάτος, Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Θανάσης Διαμαντόπουλος και Βλάσσης Αγτζίδης.

Η οριστική επίλυση του Πολιτειακού

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ https://www.kathimerini.gr/1083884/gallery/epikairothta/politikh/h-oristikh-epilysh-toy-politeiakoy

*Αθήνα, 8.12.1974. Νυκτερινοί πανηγυρισμοί μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας.

Του κ. ΘΑΝΑΣΗ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ*

Το Πολιτειακό ήταν από τις κρισιμότερες εκκρεμότητες που μεταπολιτευτικά όφειλε να διευθετήσει το πολιτικό σύστημα της χώρας. Και, θεωρητικώς τουλάχιστον, από τις πιο δυσεπίλυτες: «Πατούσε» σε ψυχολογικό υπόστρωμα βαθύ, έντονα αποτυπωμένο στο λαϊκό συλλογικό ασυνείδητο, παραγωγό έντονων – πολλοί δε πίστευαν και δυσεκρίζωτων – πολιτικών/παραταξιακών ταυτίσεων. 
Ασφαλώς, δε, επρόκειτο για ένα ζήτημα το οποίο μόνο με προσφυγή στην πρωτογενή λαϊκή κυριαρχία θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί. (Σε μία από τις απειροελάχιστες περιπτώσεις όπου, λόγω της αδυναμίας διαμόρφωσης συνθετικής ή συμβιβαστικής πρότασης, η διεξαγωγή δημοψηφίσματος μπορεί να λύσει περισσότερα προβλήματα απ’ όσα θα προκαλέσει.)
Επιπροσθέτως, όλα τα δημοψηφίσματα του παρελθόντος, που είχαν πάντα – και – πολιτειακή διακύβευση (1924, 1935, 1946, 1968, 1973 – το δημοψήφισμα του 1920 δεν αφορούσε τη μορφή του πολιτεύματος, αλλά την επάνοδο στον θρόνο του βασιλέως Κωνσταντίνου), δεν είχαν διεξαχθεί με συνθήκες τέτοιες, ώστε να παραχθεί ένα αδιάβλητο, άρα και αδιαμφισβήτητο, πολιτικό αποτέλεσμα. Επομένως, βάσει της ιστορικής εμπειρίας, και μόνη η απόφαση περί διεξαγωγής πολιτειακού δημοψηφίσματος – με αδιαμόρφωτο, μάλιστα, το πλήρες θεσμικό πλαίσιο – ήταν δυνατόν να εξαπολύσει θύελλες. Επιπροσθέτως, η φιλοβασιλική πλευρά θα μπορούσε να υποστηρίξει πως η λήξη της στρατοκρατίας όφειλε να συνοδευθεί από ακύρωση των μειζόνων θεσμικών επιλογών του καταρρεύσαντος καθεστώτος, άρα σε επάνοδο στο θεσμικό και πολιτειακό status quo ante. Και όμως…
Η λαϊκή ετυμηγορία του 1974 για τη μορφή του πολιτεύματος – 69,18% υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας – οδήγησε, χωρίς τριγμούς, στη μακροβιότερη περίοδο πολιτειακής ειρήνης του τόπου. Γιατί; Υπάρχουν αρκετές ερμηνείες.

Ο «άμοιαστος» πολιτικός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_02/06/2013_522533

*Ο "'άμοιαστος" Κωνσταντίνος Μητσοτάκης

*Οι εκ βαθέων εξομολογήσεις

του πρώην πρωθυπουργού

στον βιογράφο του

Του Πάσχου Μανδραβέλη

          Μέχρι σήμερα η ιστορία στην Ελλάδα παραγόταν μόνο από τα επίσημα κείμενα ή αυτά που άφηναν ως παρακαταθήκη οι πρωταγωνιστές της, ακολουθώντας την αιώνια ρήση του Ουίνστον Τσόρτσιλ, «η Ιστορία θα είναι καλή μαζί μου γιατί σκοπεύω να τη γράψω».

          Σπανίως γίνονταν κτήμα του ευρύτερου κοινού μικρές πτυχές της ανεπίσημης ιστορίας, όπως είναι καθημερινά συμβάντα της ζωής πολιτικών που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της πορείας της χώρας, ή εξομολογήσεις για αποφάσεις που σημάδεψαν τον τόπο. Και όμως, αυτά τα μικρά συμβάντα της Ιστορίας είναι πολύ χρήσιμα για να αποκτήσουμε πληρέστερη εικόνα για το παρελθόν μας.

          Υπό αυτή την έννοια είναι πολύτιμο το βιβλίο που έγραψε και κυκλοφορεί αύριο ο καθηγητής του Παντείου κ. Θανάσης Διαμαντόπουλος με τίτλο «Το πορτρέτο ενός ηγέτη. Από την ιστορία του Μητσοτάκη στον Μητσοτάκη της Ιστορίας» (πρόλογος Μίμης Ανδρουλάκης, εκδ. Πατάκη). Αποκαλύπτει πτυχές της Ιστορίας όχι δίκην κουτσομπολιού, αλλά σκιαγράφησης των προσωπικοτήτων που διαμόρφωσαν την Ιστορία.

Ριζοσπαστικό ρεύμα σκέψης και ο ρόλος των ηγετών του

Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_27/02/2011_433836

 Εμφάνιση, εξέλιξη, ιδεολογικές

 και πολιτικές αναζητήσεις

Του Θανάση Διαμαντόπουλου

ΕYANΘΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

"Ελληνικός φιλελευθερισμός

Το ριζοσπαστικό ρεύμα, 1932-1979"

εκδ. Πατάκη, σελ. 604

Στη χώρα μας, όπου η παρακμή της εκπαίδευσης και της έρευνας μόνο ως η πιο ασήμαντη εκδήλωση της ευρύτερης κοινωνικής κρίσης δεν μπορεί να θεωρηθεί, ασφαλώς και δεν θα συνιστούσε αποκάλυψη κρατικού μυστικού η επισήμανση του γεγονότος ότι είναι ιδιαίτερα οι κοινωνικές επιστήμες που ποιοτικά υποβαθμίζονται. 
Ισως, μεταξύ άλλων λόγων, επειδή στα πανεπιστήμια, τις σχολές και τα ερευνητικά κέντρα που τις διακονούν η αξιοκρατία υποχώρησε συχνά μπροστά στην ιδεολογική τρομοκρατία, την «παρεοκρατία» και τις επιλογές βάσει πολιτικών και κομματικών κριτηρίων (με αποτέλεσμα, μαζί με τους ευάριθμους άριστους ερευνητές, να «συστεγάζονται» και πολλοί κάτω του μετρίου, που δεν δυσκολεύτηκαν ωστόσο να εξαντλήσουν την ακαδημαϊκή ιεραρχία, διαιωνίζοντας και αναπαράγοντας την ανεπάρκειά τους).