Τρίτη, 18 Ιουλίου 2017

Η δικτατορία και η διεθνής κοινότητα

*Ανακοινώσεις του υπουργού Εξωτερικών Παναγιώτη Πιπινέλη σε Έλληνες δημοσιογράφους μετά την απομπή της Ελλάδας από το Συμβούλιο της Ευρώπης.




Της Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ ΜΑΡΑΓΚΟΥ*



Η επιβολή της δικτατορίας των συνταγματαρχών στην Ελλάδα την 21η Απριλίου 1967 σίγουρα δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί πρωτοφανές γεγονός είτε σε παγκόσμια κλίμακα είτε σε ελλαδικό επίπεδο.
Πράγματι, οι στρατιωτικές κυβερνήσεις δεν αποτελούσαν άγνωστο φαινόμενο στο διεθνές στερέωμα, καθώς τη χρονιά που οι συνταγματάρχες διενήργησαν το πραξικόπημα και επέβαλλαν το αντιδημοκρατικό καθεστώς τους, πολλές άλλες χώρες διατελούσαν υπό δικτατορικές διοικήσεις. Είναι, εξάλλου, ευρέως γνωστό το γεγονός ότι από την πολιτική εξουσία του σύγχρονου ελληνικού κράτους παρήλασαν ουκ ολίγα στρατιωτικά καθεστώτα.
Πάραυτα, τα νέα του πραξικοπήματος έκαναν γρήγορα τον γύρο του κόσμου, καθώς αναμεταδόθηκαν σε κάθε γωνιά από την Ουάσιγκτον έως το Σίδνεϊ κι από το Λονδίνο έως το Ναϊρόμπι. Η παγκοσμιοποίηση της πληροφόρησης, που είχε ήδη ξεκινήσει, έπαιξε αναντίρρητο ρόλο. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι παρόμοιες ειδήσεις όπως λ.χ. η επιβολή στρατιωτικής δικτατορίας το 1971 στη γείτονα Τουρκία, μέλος της δυτικής συμμαχίας με εφάμιλλη εάν όχι μεγαλύτερη στρατιωτική σημασία, δεν συμπεριλήφθηκαν στα πρωτοσέλιδα του διεθνούς Τύπου. Υπάρχουν φυσικά πολλοί λόγοι- συμπεριλαμβανομένης της εκτεταμένης απήχησης των ιδεωδών της κλασικής Ελλάδας, της εξοικείωσης ήδη πολλών εκατομμυρίων τουριστών με τη χώρα, της αναμετάδοσης πληροφοριών που ανέφεραν τη διεξαγωγή φρικτών βασανιστηρίων και της ισχυρής διασπορικής αντιπροσώπευσης της χώρας σε όλο τον κόσμο- για τους οποίους τα νέα της Ελλάδας προκάλεσαν παγκόσμιο ενδιαφέρον. Εκείνο που αξίζει να τονιστεί είναι ότι η πρόκληση τόσο έντονου ενδιαφέροντος για τα εσωτερικά τεκταινόμενα της χώρας, επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τις εξωτερικές σχέσεις του καθεστώτος, ιδιαίτερα κατά τη μεταγενέστερη φάση, καθώς οι πρώτες αντιδράσεις ήταν αρκετά αμήχανες. Είναι επίσης άξιο μνείας ότι κατά κανόνα οι διεθνείς οργανισμοί, εξαιρουμένων του ΝΑΤΟ και του ΟΗΕ, αντιτέθηκαν ηχηρά στο αντιδημοκρατικό καθεστώς που επιβλήθηκε στην Ελλάδα την ίδια στιγμή που οι σκληροπυρηνικές χώρες- μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας επιδείκνυαν καθαρά μεγαλύτερη ανοχή σε σχέση με τις παραδοσιακά πιο μετριοπαθείς χώρες.
Παρά τις μετέπειτα διαφοροποιήσεις στην επίσημη στάση των διάφορων χωρών και οργανισμών απέναντι στο καθεστώς, αρχικά όλοι εξέφρασαν μεγάλη έκπληξη για τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Φυσικά όλοι γνώριζαν τις εσωτερικές αναταραχές κατά τη διάρκεια των προηγούμενων χρόνων, αλλά η ανακοίνωση της διενέργειας εκλογών στο τέλος του Μάη 1967 καθώς και οι φήμες περί σχεδίου για την ανατροπή του πολιτικού καθεστώτος από ανώτερους αξιωματικούς με τις ευλογίες του στέμματος, φάνηκαν να προϊδεάζουν για εξελίξεις που δεν ενείχαν αναφορές στον σχετικά χαμηλόβαθμο συνωμοτικό κύκλο των συνταγματαρχών. Συνεπώς, η παραβίαση του πολιτικού συστήματος και η κατάλυση των θεσμών από μια ομάδα χαμηλόβαθμων στρατιωτικών στελεχών ξάφνιασαν τον διεθνή πολιτικό κόσμο.
*Ο αμερικανός πρόεδρος Λύντον Τζόνσον (δεξιά) και ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ρόμπερτ Μακναμάρα. Οι ΗΠΑ προέταξαν τελικά στρατηγικά κριτήρια και ακολούθησαν μια πολιτική ανοχής προς την στρατιωτική δικτατορία.


Η στάση των μεγάλων χωρών της Δύσης


Οι περισσότερες κυβερνήσεις «πάγωσαν» τις σχέσεις τους με τη νέα ηγεσία της Ελλάδας για αρκετές εβδομάδες προκειμένου να αξιολογήσουν τις νέες συνθήκες. Οι ΗΠΑ, η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία- παραδοσιακοί σύμμαχοι της Ελλάδας- έκαναν γνωστή την ανησυχία τους για τον αντιδημοκρατικό τρόπο ανάληψης της εξουσίας από τους συνταγματάρχες, αλλά απέφυγαν να τους καυτηριάσουν. Δημόσια διαλαλούσαν ότι επειδή δεν γνώριζαν τις πραγματικές διαθέσεις τους, δεν θεωρούσαν σκόπιμο να προβούν σε πιο δραστικές πράξεις.
Επίσης συχνά ισχυρίζονταν ότι η διατήρηση στενών επαφών με την Ελλάδα τους παρείχε τη δυνατότητα να ασκούν επιρροή στο καθεστώς ώστε να παρακινήσουν τον ταχύ εκδημοκρατισμό του. Άλλωστε, όπως τόνισαν συχνά Βρετανοί αξιωματούχοι, ήταν σύνηθες να έχουν ομαλές σχέσεις με χώρες άσχετα από την πολιτική χροιά των κυβερνήσεών τους. Παράλληλα, οι συνταγματάρχες τους διαβεβαίωναν ότι το καθεστώς τους αποτελούσε μια παρένθεση και ότι σκόπευαν να ανακοινώσουν τη διεξαγωγή εκλογών σύντομα. Η ανάθεση της πρωθυπουργίας σε πρώην ανώτατο δικαστή εξυπηρετούσε τον ίδιο σκοπό του καθησυχασμού της κοινής γνώμης.
Ενώ στα παρασκήνια ο σκεπτικισμός των δυτικών χωρών έναντι του καθεστώτος ήταν διάχυτος, μία σειρά στρατιωτικών πρωτίστως παραγόντων αλλά και οικονομικών παραμέτρων τους συγκρατούσε από να εκφράσουν ανοιχτά τις αληθινές σκέψεις τους. Η στρατηγική σημασία της Ελλάδας στη Μεσόγειο αποτελούσε άλλωστε ίσως τον πιο διαχρονικά βαρυσήμαντο παράγοντα στις σχέσεις της με τα μεγάλα δυτικά κράτη. Οι ταυτόχρονες ανακατατάξεις που συντελούνταν στην ευρύτερη περιοχή στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου, όπως η σημαντική ενίσχυση του σοβιετικού στόλου εντός της Μεσογείου, καθώς και οι διάφορες ενδoσυμμαχικές αναταραχές, κυρίως προκαλούμενες από τις φυγόκεντρες τάσεις της Γαλλίας, δεν επέτρεπαν πολλά περιθώρια για τους δυτικούς συμμάχους να αποξενώσουν την Ελλάδα, διακυβεύοντας ως αποτέλεσμα περαιτέρω τη συνοχή του δυτικού άξονα. Οι χώρες του Ανατολικού μπλοκ, όπως ήταν αναμενόμενο, δυσπιστούσαν και καυτηρίαζαν τη Δύση για τη διπρόσωπη πολιτική της.
*Ιούνιος 1967. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ και μετέπειτα πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον με τον αντιπρόεδρο της ελληνικής στρατιωτικής κυβέρνησης Στυλιανό Παττακό.


Οι διεθνείς οργανισμοί


Η καίρια γεωστρατηγική συμβολή της Ελλάδας δεν άργησε να τονιστεί εκ νέου στις αρχές Ιουνίου όταν ξέσπασε η αραβοϊσραηλινή σύρραξη των Έξι Ημερών. Οι συνταγματάρχες άδραξαν την ευκαιρία προσφέροντας απρόσκοπτη πρόσβαση στις βάσεις της χώρας προκειμένου να αποσπάσουν πιο ευνοϊκή αντιμετώπιση από τους συμμάχους, και τα κατάφεραν. Πράγματι, η συγκυρία αυτή και η ένθερμη συνεισφορά της Ελλάδας αποτέλεσε μοχλό ομαλοποίησης των σχέσεών της με τη Δύση. Κατά συνέπεια, όχι μόνο η Δύση ανανέωσε τους παραδοσιακά ισχυρούς δεσμούς της με την Ελλάδα, αλλά φρόντισε να μην διαταραχθούν κι αυτοί που τη συνέδεαν με διεθνείς οργανισμούς και κατά κύριο λόγο με το ΝΑΤΟ, στους κόλπους του οποίου αναπτύχθηκαν αρκετά ισχυρές πιέσεις για την αποπομπή της Ελλάδας εξαιτίας της στρατιωτικής διακυβέρνησής της. Πιο συγκεκριμένα, ορισμένα κράτη- μέλη, με πρωταγωνιστές τις σκανδιναβικές χώρες, θεώρησαν οξύμωρη την συνεργασία της Συμμαχίας, καθότι η ελληνική στρατιωτική κυβέρνηση εναντιωνόταν στις βασικές αρχές που συμπεριλαμβάνονταν στο προοίμιο της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, όπως τη διαφύλαξη της δημοκρατίας που αναγραφόταν και στο Άρθρο 2. Η εναντίωσή τους δεν φάνηκε να κάμπτεται από τους ισχυρισμούς ότι και άλλα κράτη- μέλη, όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία, είχαν δικτατορικές κυβερνήσεις, επιβεβαιώνοντας κατά αυτό τον τρόπο την ξεχωριστή συμβολική σημασία της Ελλάδας.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα οργανισμών που υιοθέτησαν πολεμική στάση απέναντι στο καθεστώς ήταν ο Διεθνής Οργανισμός Νομικών, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών και η Σοσιαλιστική Διεθνής. Σε αντίθεση με τη μη δεσμευτική φύση της δράσης αυτών των μη κυβερνητικών οργανισμών, οι κύριοι διεθνείς κυβερνητικοί οργανισμοί, με εξαίρεση τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας, ο οποίος κατέκρινε το καθεστώς αδυσώπητα, τήρησαν μια σχετικά επιφυλακτική στάση. Πιο συγκεκριμένα, ο ΟΗΕ εξέφρασε την ευχή να αποκατασταθούν οι δημοκρατικοί θεσμοί στην Ελλάδα εν τάχει, αλλά δεν φάνηκε διατεθειμένος να αμφισβητήσει την εγκυρότητα της ελληνικής συμμετοχής είτε επειδή βρισκόταν υπό την επιρροή ψυχροπολεμικών πιέσεων είτε επειδή την εποχή εκείνη αναλωνόταν κυρίως με θέματα αντι-αποικιοκρατίας και φυλετικών διακρίσεων. Η ΕΟΚ από την άλλη πλευρά, η οποία τελούσε υπό σχετικά πιο περιορισμένη επιρροή από τις ΗΠΑ, ενώ πάγωσε τη Συμφωνία Σύνδεσης της με την Ελλάδα, δεν διέθετε μοχλούς ικανούς να επηρεάσει περαιτέρω τις εξελίξεις. Ακόμη και στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η οποία σημειωτέον αντιμετώπιζε ένα τέτοιο δίλημμα για πρώτη φορά και διήνυε μία από τις πιο σοβαρές υπαρξιακές της φάσεις, αρχικά εκφράστηκαν πολλοί δισταγμοί για την ανάληψη οποιασδήποτε δράσης. 

*2/10.1967. Επίσκεψη του γερουσιαστή Έντουαρντ Ντερβίνσκι 
και του προέδρου της ΑΧΕΠΑ Φατσέα, στον Στυλιανό Παττακό


Το ευρωπαϊκό υπόδειγμα και η στάση των Σκανδιναβών


Καθαρά πιο ρηξικέλευθη και δραστική ήταν η στάση του Συμβουλίου της Ευρώπης. Αφού δημοσιοποίησε τη στάση του αμέσως μετά την επιβολή του καθεστώτος με την έγκριση της απόφασης 256 στις 26 Απριλίου, δεν έχασε ευκαιρία να το προειδοποιήσει για τις πιθανές επιπτώσεις που οι αυταρχικές του πρακτικές θα μπορούσαν να προκαλέσουν. Η αρχική αμηχανία μετατράπηκε γοργά σε αποφασιστικότητα να υπερασπιστεί ηχηρά τις βασικές αξίες τις οποίες πρέσβευε, κυρίως ως αποτέλεσμα των ασυμβίβαστων παροτρύνσεων των σκανδιναβικών χωρών, με πρωτεργάτες τη Δανία, τη Σουηδία και τη Νορβηγία, οι οποίες από τον Σεπτέμβριο του 1967 αγωνίστηκαν αδυσώπητα να εξοστρακίσουν την Ελλάδα από το Συμβούλιο. Οι Κάτω Χώρες και η Ιταλία ακολούθησαν το παράδειγμά τους οσονούπω.
Από την αρχή της δικτατορίας, οι σκανδιναβικές χώρες δεν δίστασαν να κάνουν βαρύγδουπες και καυστικές ανακοινώσεις και προσπάθησαν να περιορίσουν τις επαφές τους όσο το δυνατόν περισσότερο. Αυτή η στάση απέρρεε από την ενσωμάτωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην επίσημη πολιτική τους ατζέντα, αντικατοπτρίζοντας έτσι τα ιστορικά, ηθικά, φιλοσοφικά και εθνικά ενδιαφέροντά τους από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου κι έπειτα. Παρότι θεώρησαν ότι πριν παγιωθεί και αποσαφηνισθεί η κατάσταση, ήταν φρόνιμο να μη διακόψουν παντελώς τις διπλωματικές τους σχέσεις, δεν υπέκυψαν στους εκβιασμούς που υπέστησαν από τους Συνταγματάρχες για την πλήρη αποκατάστασή τους.
Ένας άλλος παράγοντας ο οποίος γαλβάνισε επιπλέον τη σκεπτικιστική στάση πολλών φιλελεύθερων κρατών ήταν η ανάδειξη από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 μιας παγκόσμιας εναλλακτικής κουλτούρας και ιδεολογίας. Ως αποτέλεσμα της μειωμένης έλξης του ψυχροπολεμικού κλίματος και της ανεξέλεγκτης διασποράς πυρηνικών όπλων, η ανάγκη προσέγγισης μεταξύ των δύο πόλων κέρδιζε ολοένα και περισσότερο έδαφος στην Ευρώπη. Αξίες σαν την ελευθερία, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα ελάμβαναν ολοένα και πιο εξέχουσα θέση στο διεθνές στερέωμα την εποχή εκείνη και διάφορες μη κυβερνητικές οργανώσεις και κινήματα άρχισαν να δραστηριοποιούνται ενεργά για τη θεσμοθέτηση της προστασίας τους. Η Διεθνής Αμνηστία, η οποία ιδρύθηκε στο Λονδίνο μόλις έξι χρόνια πριν, και της οποίας το κύρος εδραιώθηκε κατά μεγάλο βαθμό χάρη στον αγώνα της εναντίον της κατάλυσης των δημοκρατικών ελευθεριών και των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, αντέδρασε δυναμικά στο καθεστώς.
Συμπερασματικά, απ’ ό,τι διαφαίνεται από τη σύντομη αναφορά στις διεθνείς αντιδράσεις που ακολούθησαν την ανάληψη της εξουσίας από τους Συνταγματάρχες, οι χώρες με αίσθηση και παράδοση Realpolitik δεν ήταν διατεθειμένες να διαταράξουν την ομαλή διεξαγωγή των συναλλαγών τους με την Ελλάδα των Συνταγματαρχών. Επιπλέον, άσκησαν ισχυρές πιέσεις σε συμμάχους τους και σε διεθνή φόρα, προκειμένου να αποφευχθούν επιπλοκές στις σχέσεις τους που θα μπορούσαν να ενοχλήσουν και να απομακρύνουν τη νέα κυβέρνηση από τον δυτικό άξονα. Από την άλλη πλευρά, οι πιο φιλελεύθερες και μικρότερες χώρες, παρότι δεν διέκοψαν τις διπλωματικές τους επαφές, δεν έχαναν ευκαιρία να κρύψουν την αντιπάθεια και έντονη δυσαρέσκειά τους για την αυταρχική φύση του καθεστώτος. Σε γενικές γραμμές, όμως, οι διεθνείς σχέσεις της Ελλάδας των Συνταγματαρχών διεξήχθησαν σχετικά ομαλά μέχρι το πέρας του πρώτου καλοκαιριού από την αναρρίχησή τους στην εξουσία.

* Η κ. Κωνσταντίνα Μαραγκού είναι Research Fellow και διδάσκουσα στο London School of Economics.

Παρασκευή, 14 Ιουλίου 2017

Η Επανάσταση του 1821, ιδρύει σχολείο στην Τρίπολη

*Ένα από τα έγγραφα, που σχετίζονται με τη δημιουργία σχολείου στην Τρίπολη





Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης


Οι επαναστατημένοι Έλληνες του 1821, έδειξαν με την πρακτική και τη φιλοσοφία τους ότι είχαν οράματα για την αναγεννώμενη πατρίδα, πλην της καθημερινότητας που ήταν οι μάχες για να εκδιωχθούν οι κατακτητές και να ξαναγίνουν οι σκλάβοι, ελεύθεροι.
Ένα από τα οράματα αυτά ήταν η Παιδεία. Από τα σωζόμενα έγγραφα της Επανάστασης του 1821, προκύπτει ότι ήταν έντονο το ενδιαφέρον για την Παιδεία, που προσδιόριζε το μέλλον του Έθνους.
Κατά τη διάρκεια του 1821 πρώτη φορά εκδηλώθηκε ενδιαφέρον για την Παιδεία στη συνέλευση της Ανατολικής Στερεάς και ανατέθηκε η οργάνωσή της στον Άρειο Πάγο που προήλθε από τη Συνέλευση των Σαλώνων.
Εξάλλου η Πελοποννησιακή Γερουσία σε προκήρυξή της στις 16 Μαρτίου 1822 αναφέρθηκε στην ανάγκη ίδρυσης σχολείου, στην Τρίπολη, στην καθιέρωση της δωρεάν παιδείας και καθόριζε ως μέθοδο διδασκαλίας την Αλληλοδιδακτική.

Πέμπτη, 13 Ιουλίου 2017

Το Α΄ Συνέδριο των Ελλήνων της Ρωσίας

*Οι συμμετέχοντες στο συνέδριο των Ελλήνων στο Ταγκανρόκ (φωτ. από το βιβλίο του Ελευθέριου Παυλίδη «Ο ελληνισμός της Ρωσίας και τα 33 χρόνια του εν Αθήναις συλλόγου των εκ Ρωσίας Ελλήνων»).




Γράφει ο κ. ΒΛΑΣΗΣ ΑΓΤΖΙΔΗΣ*



Tο έτος 1917 ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα χρονιά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ευρωπαϊκή ήπειρος είχε μπει από το 1914 σε μια περίοδο πλήρους ανατροπής των έως τότε ισορροπιών. Η εμπλοκή της Ρωσίας στον πόλεμο είχε ξεκινήσει τον Ιούλιο του 1914. Μέχρι τον Νοέμβριο τα μέτωπα είχαν σχεδόν οριστικοποιηθεί. Από τη μια πλευρά οι Ενωμένες Δυνάμεις, η Αντάντ, (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, από το 1915 η Ιταλία, οι ΗΠΑ από το 1917 και η Ελλάς τελευταία) και από την άλλη οι Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία και Βουλγαρία).
Το μεγάλο πρόβλημα για τη ρωσική πλευρά το δημιουργούσε η απουσία γεωγραφικής επαφής με τους συμμάχους της. Γεγονός που επηρέαζε την υλική της δυνατότητα να αντιμετωπίσει τα γερμανικά στρατεύματα στο Ανατολικό Μέτωπο. Η κατάληψη των Στενών των Δαρδανελλίων φάνηκε ως ένα μέσο για απόκτηση άμεσης επαφής. Το ζήτημα αυτό επιχείρησαν να επιλύσουν οι σύμμαχοι με την εκστρατεία της Καλλίπολης που άρχισε την άνοιξη του 1915. Η επιχείρηση απέτυχε και μία από τις αιτίες υπήρξε η στάση της Ελλάδας που είχε αρνηθεί να πάρει μέρος στη συμμαχική προσπάθεια επειδή κυριαρχούσαν τότε στην Αθήνα οι μοναρχικές φιλογερμανικές δυνάμεις. Η αποτυχία της επιχείρησης είχε ιδιαίτερη σημασία για την εξέλιξη του πολέμου, εφόσον παρέτεινε τη διάρκειά του και ευνόησε την εμφάνιση μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων και εντάσεων στο εσωτερικό της Ρωσίας. Παράλληλα, επέτρεψε στους Νεότουρκους να θέσουν σε πλήρη εφαρμογή τα σχέδια γενοκτονίας των χριστιανικών πληθυσμών.

Σάββατο, 8 Ιουλίου 2017

Η ανάδυση της Μεταπολίτευσης

ΑΠΟΤΟ ΒΗΜΑ

*Η άφιξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Αθήνα στις 24 Ιουλίου 1974 (Φωτογραφία: Ντίμης Αργυρόπουλος)



*Πενήντα χρόνια μετά την κατάλυση της δημοκρατίας
από τους απριλιανούς πραξικοπηματίες,
η περίοδος μετά το 1974
προκύπτει ως πρόσφορο νέο πεδίο έρευνας





Γράφει ο κ. Μάρκος Καρασαρίνης



Η Μεταπολίτευση στάθηκε για περίπου τέσσερις δεκαετίες η έννοια εκείνη που συνιστούσε από μόνη της το σκηνικό της πολιτικής ζωής. Καταστατική αρχή της Γ' Ελληνικής Δημοκρατίας, έλαβε ταυτόχρονα τον χαρακτήρα πολιτειολογικής τομής, διαδεχόμενη την απριλιανή δικτατορία, και αυτοτελούς ιστορικής περιόδου επεκτεινόμενη ώστε να καλύψει χρονικά ολόκληρο το εύρος των ετών από το 1974 και εντεύθεν.
Είναι ενδιαφέρον ότι αν και το τέλος της ανακοινώθηκε πολλές φορές, με ιδιαίτερη έμφαση στις κυβερνητικές μεταβολές του 1981, του 1989, του 1996 και του 2004, μόνο μετά την είσοδο στη μνημονιακή εποχή και την κατάρρευση του κλασικού δικομματισμού φαίνεται να επικρατεί στον δημόσιο διάλογο μια γενικότερη αίσθηση λήξης της, παρά το γεγονός ότι το σημείο οριστικής στίξης ταλαντεύεται ακόμη μεταξύ 2010, 2012 και 2015. 

Τετάρτη, 5 Ιουλίου 2017

Δύο βιβλία του καθηγητή Θάνου Βερέμη

 ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ  http://www.kathimerini.gr/916395/article/politismos/vivlio/proswpa-kai-epiloges-kleidia-enos-kratoys
 *21 Oκτωβρίου 1981: ο νέος πρωθυπουργός της χώρας Ανδρέας Παπανδρέου ανταλλάσσει χειραψία με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή, αμέσως μετά την ορκωμοσία της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.






Γράφει ο κ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ*



Επιτέλους, γράφονται ξανά πολιτικές βιογραφίες! Ύστερα από αρκετές δεκαετίες κυριαρχίας μιας πολύ αξιόλογης εγχώριας ιστοριογραφίας που, επηρεασμένη κατά βάση από το γαλλικό παράδειγμα, εστίασε κυρίως στην κοινωνική και οικονομική ιστορία με μια πολύ πλούσια παραγωγή, το βλέμμα μας μοιάζει να ξαναγυρίζει σε πιο παραδοσιακά πεδία στοχασμού, όπως η πολιτική ιστορία.
Δεν είναι προφανώς αυτή η εξέλιξη άσχετη με την παρούσα συγκυρία και την ανατροπή που επέφερε στα πρότυπα ηγεσίας που είχαμε στο μυαλό μας η επέλαση της διεθνούς των λαϊκιστών, παγκοσμίως. Σε μια εποχή μιντιοκρατούμενη και διασυνδεμένη μέσω εξατομικευμένων φαντασιακών κοινοτήτων του Διαδικτύου, που η πολιτική λειτουργεί ξανά όλο και περισσότερο μέσα από προσωποποιημένες ταυτίσεις, όπως περίπου στον Μεσαίωνα, χάνοντας έτσι την ταξική ή κομματική της συνισταμένη, τα πρόσωπα και οι επιλογές τους αναδεικνύονται και πάλι σε κλειδιά για την κατανόηση της πορείας ενός κράτους και την ένταξή του στα ευρύτερα ιστορικά συμφραζόμενά του.

Κυριακή, 2 Ιουλίου 2017

Οι Σαρακατσάνοι της Θράκης

*Η Σαρακατσάνα νύφη της Συκορράχης, κόρη του αρχιτσέλιγγα Βρυσά. Από το βιβλίο του Πάτρικ Λη Φέρμορ.






*Ενδιαφέρουσα περιγραφή 
από τον Πάτρικ Λη Φέρμορ




                Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ,(1915-  2011) υπήρξε ένας διεθνώς καταξιωμένος Άγγλος συγγραφέας και ένας μεγάλος αντιστασιακός, στον πόλεμο κατά του Χιτλερισμού. Μεταμφιεσμένος σε βοσκό έζησε δύο και πλέον χρόνια στα βουνά της Κρήτης, οργανώνοντας με Κρητικούς αγωνιστές, την αιχμαλωσία και μεταφορά στην Αίγυπτο, του Γερμανού στρατηγού Κράιπε.
                Στο βιβλίο του «Ρούμελη- Οδοιπορικό στη Βόρεια Ελλάδα» που εκδόθηκε το 1966 αγγλικά και το 2009 κυκλοφόρησε και η ελληνική του έκδοση από τον «Κέδρο» (μετάφραση Λίνας Κάσδαγλη) υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αναφορά για τους Σαρακατσάνους της Θράκης. Η περιγραφή- με την οποία αρχίζει το βιβλίο- δεν αναφέρει χρονολογία, αλλά από το κείμενο, προκύπτει ότι πρέπει να είχε γραφεί μερικά χρόνια μετά τη λήξη του εμφυλίου του 1949.
                Το βιβλίο αρχίζει από την Αλεξανδρούπολη και με μικρή αναφορά σε αφηγήσεις του Αλεξανδρουπολίτη φίλου του, Γιάννη Πελτέκη, ο οποίος όπως είναι γνωστό, ανέπτυξε αντιστασιακή δράση ως αρχηγός της οργάνωσης "Απόλλων" κατά την περίοδο της Κατοχής. Πολιτικά ανήκε στο Κέντρο και στην κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη υπηρέτησε ως υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας από τις 26 Νοεμβρίου 1945 ως τις 4 Απριλίου 1946.

Πέμπτη, 29 Ιουνίου 2017

Ηρωισμοί των ταπεινών στους Βαλκανικούς Πολέμους

*Μπιζάνι: Επί των αετορράχεων και των υψικρήμνων βουνών 


*Μικρά περιστατικά,
μεγάλη γενναιότητα,
σπάνια ταπεινοφροσύνη




Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



                Οι Βαλκανικοί  Πόλεμοι υπήρξαν οι ενδοξότεροι πόλεμοι των Ελλήνων, μετά την Επανάσταση του 1821. Τα αποτελέσματα των Βαλκανικών Πολέμων, υπερέβησαν τις προσδοκίες όλων. Η Ελλάδα, μετά την λήξη των δύο Βαλκανικών Πολέμων, είχε σχεδόν διπλασιάσει το έδαφος της αφού από 63.211 τετραγωνικά χιλιόμετρα του 1897 έφτασε στα 121.794 το 1913.  Αλλά και ο πληθυσμός της αυξήθηκε σημαντικά αφού από 2.631.952 έφτασε στα 4.832.167 κατοίκους. 
                Οι πόλεμοι αυτοί ανέδειξαν τις ηγετικές ικανότητες προσωπικοτήτων, όπως ήταν ο τότε διάδοχος του θρόνου Κωνσταντίνος και ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος. Έκαναν εμφανή την φιλοπατρία όλων των κοινωνικών τάξεων της χώρας από τους πολιτικούς έως τους έσχατους αγρότες (βλέπε http://sitalkisking.blogspot.gr/2012/06/1912.html ) και πρόβαλαν πάμπολλες επί μέρους αρετές των Ελλήνων, όπως η ατομική γενναιότητα, η εγκαρτέρηση, η ταπεινοφροσύνη, η ομαδικότητα κ.λπ.
                Με ένα εράνισμα από τον Τύπο της εποχής θα δούμε τέτοια παραδείγματα της μεγάλης προσφοράς των ταπεινών Ελλήνων, αυτών δεν έγιναν πρωτοσέλιδα αλλά ο ηρωισμός ενός εκάστου έβαλε το λιθαράκι της μεγάλης νίκης. Οι πράξεις καθενός, υπήρξαν ταπεινά, αλλά ένδοξα μνημεία αρετής και τόλμης.

Τρίτη, 27 Ιουνίου 2017

Η εδραίωση του δικτατορικού καθεστώτος

*Μετά το αποτυχημένο αντικίνημα του Κωνσταντίνου επικράτησε πλήρως η τριανδρία των Παπαδόπουλου, Μακαρέζου, Παττακού 
και σχηματίστηκε αμιγής κυβέρνηση στρατιωτικών.





Γράφει ο κ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ*



Αφότου εξασφαλίστηκε η επιτυχία του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου, οι ηγέτες της χούντας επιδόθηκαν σε μία σειρά από ενέργειες για την τήρηση της τάξης και την εδραίωση του καθεστώτος. Πιο συγκεκριμένα, οργάνωσαν ένα σύστημα αποκλεισμού και απαγορεύσεων που τέθηκε στο πλαίσιο της κήρυξης της χώρας σε κατάσταση πολιορκίας, μέσω της επιβολής στρατιωτικού νόμου και της αναστολής λειτουργίας του Κοινοβουλίου καθώς και σειράς άρθρων του Συντάγματος για θεμελιώδη δικαιώματα.
Στα πρώτα μέτρα του καθεστώτος συμπεριλήφθηκαν η απαγόρευση συγκεντρώσεων και απεργιών, η διάλυση κομμάτων και σωματείων, η χρήση εκτάκτων στρατοδικείων για την απονομή ποινικής δικαιοσύνης και η καθαίρεση και εκτόπιση εκλεγμένων αρχόντων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Με αυτόν τον τρόπο, η χούντα κατάφερε να θέσει υπό πλήρη έλεγχο τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, τα πανεπιστήμια, τους δήμους, τους συνεταιρισμούς, ενώ εξαιρετικά σημαντικές για την εξουδετέρωση πιθανών εστιών ανατροπής ήταν οι εκτενείς διώξεις αξιωματικών του Στρατού (οι αποτάξεις και συνταξιοδοτήσεις το 1967 άθροισαν αριθμό ίσο με το ένα έκτο του συνόλου των αξιωματικών). Επιπροσθέτως, ιδιαίτερη σημασία έδωσαν οι επικεφαλής της δικτατορίας στον έλεγχο του Τύπου, με τη λογοκρισία και τις διώξεις εναντίον εφημερίδων, εκδοτών και δημοσιογράφων να λαμβάνουν μεγάλες διαστάσεις, ενώ αξίζει να σημειωθεί και η αναδιοργάνωση του γραφείου του πρωθυπουργού ώστε να αποκτήσει ολοκληρωτικό έλεγχο σε όλα τα κυβερνητικά τμήματα, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος.

Πέμπτη, 22 Ιουνίου 2017

Γράμματα από μέτωπο- Αρχείο Αδελφών Δεσποτοπούλου

ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΘΕΤΟ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ «ΕΛΛΑΔΑ, 20ος  αιώνας 1920-1930, Α΄ Τόμος»
*Γράμμα από το μέτωπο. Με το όπλο στα χέρια




Γράφει η κ. Δέσποινα Λαμπαδά*



«Αδελφή μου,
Βυθισμένος κάτω από το αμπρί και σε ένα θαμπερό καντίλι φτιασμένο από κουτό κονσέρβας, που το έχουμε να φωτίζει τη σκοτεινή εκείνην τρύπα, γράφω στην αδελφή μου και την παρακαλώ, ας μου γράψει δύο λόγια παρηγορίας και ανακουφίσεως εδώ στην ερημιά. Είμαι ολάρφανος και δεν έχω κανέναν σ’ αυτόν τον κόσμο να με παρηγορήσει, και εάν και η αδελφή μου δεν γράψει, τότες θα με σκεπάσει το ελαφρό χώμα της Ιωνίας».
                Ο λοχίας Εμμανουήλ Μάλαμας, ο οποίος έγραφε τις παραπάνω γραμμές τον Νοέμβριο του 1921, δεν απευθυνόταν σε κάποιο συγγενικό του πρόσωπο, αλλά σε μία από τις Σμυρνιές αδελφές Δεσποτοπούλου, μέλη του συνδέσμου «Η αδελφή του Στρατιώτου».

Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017

Η κατάλυση της ελευθερίας του Τύπου

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ   http://www.kathimerini.gr/914411/article/epikairothta/ellada/h-katalysh-ths-eley8erias-toy-typoy 

*21 Απριλίου 1967. Το τελευταίο φύλλο της «Κ». Η Ελένη Βλάχου έκλεισε τις εφημερίδες της την ημέρα του πραξικοπήματος.




Γράφει ο κ. ΓΙΑΝΝΗΣ Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΟΣ*



Στοιχειώδες καθήκον και αναγκαία πρόνοια κάθε έμφρονος και νουνεχούς δικτάτορα είναι να άρει την ελευθερία του Τύπου. Να επιβάλει δε αυθωρεί και παραχρήμα μόλις καταλάβει την εξουσία, απόλυτη και καθολική λογοκρισία. Η χούντα των απριλιανών τηρεί δεόντως τα ανωτέρω. Ακολουθεί τους κανόνες του συνετού συνωμότη. Και μάλιστα στην προκειμένη περίπτωση προτού καν επιχειρήσει να ενδυθεί τον έστω διάτρητο μανδύα σχετικής νομιμότητας: της κηρύξεως δηλ. της χώρας σε κατάσταση πολιορκίας.
 Ήδη, λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 20/21 Απριλίου ουλαμοί από στρατιώτες και υπαξιωματικούς εισβάλλουν στα τυπογραφεία των εφημερίδων. Κραδαίνουν περίστροφα. Διακόπτουν βιαίως την εκτύπωση των φύλλων. Μερικά από αυτά έχουν προλάβει και περιλαμβάνουν στην ύλη τους έστω μονόστηλα, τα οποία αναφέρουν πληροφορίες ότι σημειώνονται νυκτερινές κινήσεις αρμάτων και μονάδων. Διατυπώνουν φόβους περί εκτροπής. Ελάχιστα από αυτά τα φύλλα δεν καταστρέφονται. Και πάντως δεν κυκλοφορούν. Τα τυπογραφεία, μάλιστα, των δύο εφημερίδων της Αριστεράς, της «Αυγής» και της «Δημοκρατικής Αλλαγής» υφίστανται βανδαλισμούς. Τα αρχεία κατάσχονται. Οι υπεύθυνοι της έκδοσης συλλαμβάνονται.

Δευτέρα, 19 Ιουνίου 2017

Θράκη, η εριβώλαξ- Βίντεο


*Γκραβούρα Διδυμοτείχου από το άλμπουμ των SAYGER, S & DESARNOD, " Album d'un voyage en Turquie fait par ordre de sa majesté l'empereur Nicolas 1er en 1829 et 1830", par C. Sayger & A. Desarnod, Παρίσι, Imprimérie de Firmin Didot Frères, 1834 (επιχρωματισμένη)




*Ένα βίντεο με παλαιές εικόνες πόλεων και χωριών της Θράκης. Ένα βίντεο νοσταλγίας...



*Ακούγεται ο μεγάλος Χρόνης Αηδονίδης στο τραγούδι  για τον καπετάν Βαγγέλη Ματσιάνη των Λαβάρων, που βγήκε στο βουνό εναντίον των Τούρκων το 1872


Σάββατο, 17 Ιουνίου 2017

Η Εκκλησία της Ελλάδος και η χούντα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ http://www.kathimerini.gr/913375/article/epikairothta/ellada/h-ekklhsia-ths-ellados-kai-h-xoynta
*17 Μαΐου 1967. Η τελετή ενθρόνισης του πρωθιερέα των ανακτόρων και καθηγητή Πανεπιστημίου Ιερωνύμου Κοτσώνη ως Αρχιεπισκόπου Αθηνών.




Γράφει ο Μητροπολίτης ΑΝΔΡΕΑΣ ΝΑΝΑΚΗΣ*


     Η δικτατορία του 1967 δεν ήλεγχε την Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος, αρχής γενομένης από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσόστομο Β΄. Το 1967 συνεχίστηκε η προσπάθεια του Μεταξά για τη χειραγώγηση της Ιεραρχίας, με την επιβολή ως Αθηνών του από Τραπεζούντος Χρυσάνθου, το 1938. Τότε, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε την εκλογή του κανονικώς εκλεγέντος, υπό του Σώματος της Ιεραρχίας, Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού. Η ηρωική έξοδος του Χρυσάνθου, που αρνήθηκε να ορκίσει τη γερμανόφιλη κυβέρνηση της Κατοχής (1941), όταν χωρίς να παραιτηθεί αποχώρησε από την Αρχιεπισκοπή, επανέφερε στον Θρόνο τον από την Ιεραρχία εκλεγέντα, Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό.
     Η δικτατορία του 1967 αναζήτησε έναν ιδεολογικό σύμμαχο και θεωρητικό καθοδηγητή του ελληνικού λαού, διότι βεβαίως η ίδια από μόνη της δεν μπορούσε να πείσει. Η εκκλησιαστική δομή που βρήκε στην Εκκλησία της Ελλάδος, αλλά και στην υπό την κανονική αναφορά της στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Εκκλησία της Κρήτης, με Αρχιεπίσκοπο τον Ευγένιο και την Επαρχιακή του Σύνοδο, δεν εξυπηρετούσε τους ιδεολογικούς της στόχους. Συνεπώς, η δικτατορία αποφασίζει την κατάλυση της κανονικής εκκλησιαστικής τάξης στην Εκκλησία της Ελλάδος. Παύει τον Αθηνών Χρυσόστομο Β΄, διορίζει Αριστίνδην Σύνοδο από αρχιερείς και επιβάλλει ως Αρχιεπίσκοπο τον αρχιμανδρίτη Ιερώνυμο Κοτσώνη.

Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017

Η Αγία Σοφία πριν από 170 χρόνια

*Άποψη του κεντρικού χώρου του ναού μέσα από το βόρειο πλευρικό κλίτος. Οπως γίνεται σαφές, η κατασκευή των παράπλευρων χώρων εξυπηρετούσε πλήρως την ανάδειξη του ενιαίου κεντρικού χώρου.





Γράφει η ΓΙΩΤΑ ΜΥΡΤΣΙΩΤΗ



Έχει διατυπωθεί πολλές φορές. Χωρίς τους αδελφούς Γκασπάρε και Τζιουζέπε Φοσάτι (Gaspare και Giuseppe Fossati) η Αγία Σοφία δεν θα είχε παραμείνει το αρχιτεκτονικό αριστούργημα που γνωρίζουμε σήμερα. Οι Ιταλοελβετοί αρχιτέκτονες έσωσαν στην κυριολεξία από την κατάρρευση το μεγαλειώδες σύμβολο της βυζαντινής ναοδομίας.
Την ιστορική αυτή καμπή φωτίζουν οι έγχρωμες λιθογραφίες του Γκασπάρε Φοσάτι που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό της Θεσσαλονίκης. Απεικονίζουν τον ναό της Αγίας Σοφίας στην Πόλη, την εσωτερική αρχιτεκτονική του σύνθεση, τον περιβάλλοντα χώρο, με πανοραμικές λήψεις της Πόλης, όπως ήταν πριν από 170 χρόνια, αμέσως μετά τη ριζική ανακαίνισή του. Τα μοναδικά λιθογραφικά έργα τέχνης φιλοτεχνήθηκαν στο Λονδίνο το 1852 με βάση τα σχέδια του Γκασπάρε Φοσάτι κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης (1847-1849).
Επί 43 χρόνια ήταν «θαμμένες» στα ράφια της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 22 από τις 25 λιθογραφίες του Φοσάτι, ανάμεσα σε περίπου 3.500 έργα τέχνης και άλλους θησαυρούς του Ελληνισμού που διέσωσε ο ομογενής Αιγύπτιος Ιωάννης Τρικόγλου. Ανασύρθηκαν πρόσφατα για την έκθεση «Η Αγία Σοφία των αδελφών Fossati, μέσα από την Τρικόγλειο βιβλιοθήκη του ΑΠΘ» στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης για να μας αποκαλύψουν λεπτομέρειες του μνημείου, τη θέση του στη χερσόνησο αλλά και την ουσιαστική συνδρομή των αδελφών Φοσάτι που κέρδισαν την εμπιστοσύνη του νεαρού σουλτάνου Αβδουλμετζίτ για να τους αναθέσει την αποκατάσταση της Αγίας Σοφίας υπερνικώντας αντιδράσεις κύκλων της οθωμανικής κοινωνίας.

Δευτέρα, 12 Ιουνίου 2017

Πώς δεν έγινε βουλγαρικό λιμάνι στην Αλεξανδρούπολη, το 1923

*Η ανταπόκριση του Γεώργιου Βεντήρη για το βουλγαρικό λιμάνι στην Αλεξανδρούπολη




Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



                Η τύχη της ελληνικότητας του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης, το 1923, στο διάστημα που στη Λωζάνη συζητούσαν την υπογραφή της ομώνυμης Συνθήκης, πέρασε από τεντωμένο σχοινί και τελικά παρέμεινε οριστικά στην Ελλάδα, ενώ αυτό διεκδικούσε η Βουλγαρία.
                Είναι μια ιστορία, που δεν πρέπει να ξεχνάμε, γιατί οι γείτονες Βούλγαροι, αν και ηττημένοι συνεχώς από το 1913, δεν έπαψαν ποτέ να διεκδικούν εδάφη της Δυτικής Θράκης για να έχουν διέξοδο στη «ζεστή θάλασσα» δηλαδή στο Αιγαίο.
Η Βουλγαρία δεν έπαψε να δραστηριοποιείται σε όλα τα διεθνή fora και κυρίως στο διπλωματικό τομέα, διεκδικώντας τη Δυτική Θράκη. Στις συνομιλίες που διεξήχθησαν στη Γένοβα το 1922 και στη Διάσκεψη της Λωζάνης κατά τα έτη 1922-1923, επεδίωξε την εδαφική της διέξοδο στο Αιγαίο και χρησιμοποιώντας διαστρεβλωτικά επιχειρήματα ζητούσε  την αναθεώρηση του άρθρου 48 της συνθήκης του Νεϊγύ.

Παρασκευή, 9 Ιουνίου 2017

Η Δικαιοσύνη έχει «ανάγκην ελαίου ίνα κινηθή»


*Πολλά από τα επισημαινόμενα προβλήματα της ελληνικής Δικαιοσύνης που παρουσιάζονται στον τόμο «Ο ασάλευτος χρόνος της Ελληνικής Δικαιοσύνης» δεν είναι δυστυχώς καθόλου σημερινά, μερικά μάλιστα είναι υπεραιωνόβια. Ανεξίτηλα τεκμήρια του συντηρητισμού μας.





Γράφει ο κ. Χ.Ε. ΜΑΡΑΒΕΛΙΑΣ*



Η φράση είναι κοινότοπη, αλλά παραπλανητική: «Αν νομίζετε ότι αδικείσθε, να προσφύγετε στη Δικαιοσύνη». Με την αφηρημένη λέξη εννοείται απλά ο κρατικός μηχανισμός των δικαστηρίων. Ο Γ. Φιλάρετος (στα 1885) μιλάει για τη μηχανική της εν Ελλάδι Δικαιοσύνης που έχει «ανάγκην ελαίου ίνα κινηθή». Δισσός ο λόγος. Διότι, όπως κάθε θεσμός του νεοελληνικού κράτους, κουβαλάει κι αυτός αμαρτίες κολοκοτρωνέικες.
Ένας Σύμβουλος της Επικρατείας, ήτοι μέλος του ανώτατου δικαστηρίου της χώρας του θεσπισμένου για να ελέγχει τη νομιμότητα των πράξεων (και παραλείψεων) του ελληνικού Κράτους, ο επιμελητής του τόμου κ. Π. Κ. Τσούκας, είχε τη λαμπρή ιδέα να συλλέξει και συνεκδώσει μία σειρά από κείμενα που ασχολούνται με τα προβλήματα της Δικαιοσύνης στη χώρα μας.

Τρίτη, 6 Ιουνίου 2017

Η ανθούσα ναυτιλία της Επτανήσου Πολιτείας

*Από το εικαστικό υλικό της έκδοσης. Ο λιμένας του Αργοστολίου κατά το τέλος του 18ου αιώνα. Ελαιογραφία αγνώστου. Μουσείο Μπενάκη.




Γράφει ο κ. ΜΙΧΑΛΗΣ Ν. ΚΑΤΣΙΓΕΡΑΣ



Κάποτε στα χρόνια της Κατοχής, ένας έφηβος στο Αργοστόλι, αναδιφώντας την οικογενειακή βιβλιοθήκη έπεσε πάνω στο βιβλίο του Εμμανουήλ Ροδοκανάκη «Bonaparte et les IIes ioniennes» [O Βοναπάρτης και τα Επτάνησα] που είχε εκδοθεί στο Παρίσι το 1899.
 Εκεί λοιπόν διάβασε, μεταξύ άλλων, ότι ο Καποδίστριας, ως υπουργός της Ρωσίας σε ένα υπόμνημά του ανέφερε ότι: «Η [Επτάνησος] Πολιτεία διέθετε ανθούσα εμπορική ναυτιλία. Μέσα στο μικρό διάστημα των επτά ετών [της ύπαρξής της], η κυβέρνησή της είχε αδειοδοτήσει πάνω από 400 ιστιοφόρα ναυπηγημένα στα νησιά [της]». Αυτή η αναφορά του Καποδίστρια στα 400 πλοία ήταν το εμπύρευμα που ενεργοποίησε το έκτοτε συνεχές ενδιαφέρον του έφηβου εκείνου, του Γεράσιμου Μ. Βλάχου, για τη ναυτιλία της Επτανήσου Πολιτείας. Νομικός και ιστορικός εξειδικευμένος στα θέματα ναυτιλίας ο συγγραφέας, μετά μία σειρά επιμέρους μελετών, μας προσφέρει σήμερα ένα εξαιρετικό και ογκώδες έργο (590 σελίδες 4ου σχήματος και εικόνες hors texte) με τίτλο «Η ναυτιλία της Επτανήσου Πολιτείας (1800-1807) με τα 400 καράβια του Καποδίστρια», το οποίο διατίθεται από το ιστορικό και φιλολογικό βιβλιοπωλείο του Διονυσίου Νότη Καραβία.

Σάββατο, 3 Ιουνίου 2017

Ο κατοχικός πληθωρισμός στον Έβρο και οι… «μοκαβάδες»!!!

 *Η ηγεσία των ανταρτών του Έβρου, περί το 1943 κάπου στα βουνά του Έβρου. Από αριστερά Φλέσσας (Ευάγγελος Κατμερίδης από το Πύθιο) Μπάμπης (Σταύρος Σαμουρίδης από τη Νέα Ορεστιάδα), καπετάν Οδυσσέας (Ιωάννης Γαλέαδης από την Καβάλα) Μίμης (Διαμαντής Παγιώτας από την Αλεξανδρούπολη) Τηλέμαχος (Βαΐτσης Καραπαναγιώτης από το Πύθιο) 





Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



                Μαύρες, κατάμαυρες μέρες, πέρασε ο ελληνικός λαός κατά τη διάρκεια της Κατοχής, όταν η χώρα βρέθηκε κάτω από γερμανική, ιταλική και βουλγαρική κατοχή. Δεκάδες χιλιάδες είναι οι νεκροί, κυρίως από την πείνα. Σοκάρουν οι φωτογραφίες των σκελετωμένων παιδιών.
                Ο νομός Έβρου είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση, γιατί βρέθηκε υπό γερμανική κατοχή (πλην ελαχίστων τμημάτων του που δόθηκαν στη Βουλγαρία), αλλά όντας απομακρυσμένος  δοκιμάστηκε σκληρά και αυτός, από τις ελλείψεις ειδών που δεν παράγονταν επιτοπίως.
                Είναι γεγονός, ότι ο νομός Έβρου επλήγη λιγότερο, συγκριτικά με άλλες περιοχές της Ελλάδας από επισιτιστικής πλευράς, αλλά οι συνθήκες διαβίωσης δεν έπαψαν να είναι χαλεπές. Οι συνθήκες δεν ήταν ιδανικές δεδομένου ότι υπήρχαν δραματικές ελλείψεις σε διάφορα προϊόντα και άλλα καταναλωτικά είδη.

Τρίτη, 30 Μαΐου 2017

Ο Καραμανλής και η δικτατορία

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
*Στο διαμέρισμά του στο Παρίσι. Τα έντεκα χρόνια αυτοεξορίας και αναγκαστικής απραξίας ήταν μια κατ’ εξοχήν δύσκολη περίοδος για έναν δυναμικό πολιτικό.





Γράφει ο κ. ΕΥΑΝΘΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ*



Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε, το 1963, αποχωρήσει από την πολιτική και από την Ελλάδα επειδή δεν μπορούσε να επιφέρει τη συνταγματική αναθεώρηση, την οποία θεωρούσε θεμελιώδη προϋπόθεση για τη συνέχιση της ανοδικής πορείας της χώρας. Σε εκείνα τα χρόνια, ο Καραμανλής και οι στενοί πολιτικοί του φίλοι έβλεπαν ως πρότυπο την ορμητική μεταρρυθμιστική δράση του Καρόλου ντε Γκωλ στη Γαλλία το 1958, όταν διαμορφώθηκε η Πέμπτη Δημοκρατία με ταχύτητα, σθένος και κεραυνοβόλες πρωτοβουλίες, χωρίς να διακυβευθεί το δημοκρατικό πολίτευμα.
Αλλά τέτοιες προϋποθέσεις δεν υπήρχαν στην Ελλάδα των μέσων της δεκαετίας του 1960. Ήταν μια πικρή εποχή για τον Καραμανλή. Υπέστη από τους πολιτικούς του αντιπάλους χυδαίες επιθέσεις, δέχθηκε εμφανώς ασύστατες κατηγορίες, παρακολούθησε ακόμη και μια απόπειρα παραπομπής του στο Ειδικό Δικαστήριο, για ένα τεράστιο αναπτυξιακό έργο, το οποίο συνέχιζε η κυβέρνηση η οποία αποπειράθηκε να τον παραπέμψει! Ακόμη και το 1966-67, η έλλειψη της θεμελιώδους προϋπόθεσης (η δυνατότητα συνταγματικής μεταρρύθμισης) τον ώθησε να απορρίψει προτάσεις του βασιλιά Κωνσταντίνου αλλά και πολιτικών δυνάμεων (ΕΡΕ, «αποστάτες», Σπ. Μαρκεζίνης) να επανέλθει στην Ελλάδα και να αναλάβει την πρωθυπουργία: «υπό τας συνθήκας αυτάς [δηλαδή χωρίς θεσμική αναμόρφωση], και εάν εκέρδιζα τας εκλογάς, όπως με διαβεβαίουν, μετά εξάμηνον θα ευρισκόμουν εις την ανάγκην να φύγω και πάλιν από την πολιτικήν ή να καταφύγω σε κάποιο είδος εκτροπής».

Παρασκευή, 26 Μαΐου 2017

Όταν το Διδυμότειχο, έτρεφε τους δημοσιογράφους της Αθήνας, στην Κατοχή

*Το κτίριο με τα δύο μπαλκόνια στο κέντρο, στέγαζε τη νομαρχία Έβρου κατά την Κατοχή. Ήταν παράλληλα και κατοικία του νομάρχη. Ο νομάρχης Ιωάννης Φραγκούλης δολοφονήθηκε στο κτίριο αυτό. Η φωτογραφία είναι από την απελευθέρωση του Διδυμοτείχου τον Αύγουστο του 1944, από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ 




*Ένα άγνωστο υπόμνημα
του δημοσιογράφου Σπ. Σέλληνα



Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης


                Το Διδυμότειχο κατά την περίοδο της Κατοχής τροφοδότησε με τρόφιμα την Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών, σώζοντας από την φοβερή πείνα πολλούς Αθηναίους δημοσιογράφους και τις οικογένειές τους. Τροφοδότης ήταν ο Αθηναίος δημοσιογράφος Σπ. Σέλληνας, όπως προκύπτει από υπόμνημα του γραμμένο στο Κάιρο στις 31 Μαρτίου 1944.
                Τα γεγονότα εξελίχθηκαν από τη Μεγάλη Εβδομάδα του 1942, όταν δολοφονήθηκε χωρίς ιδιαίτερο λόγο από το ΕΑΜ, ο νομάρχης Έβρου Ιωάννης Φραγκούλης. Να θυμίσουμε, ότι όταν η Ελλάδα καταλήφθηκε το 1941 από τους Γερμανούς, οι νομοί Ξάνθης και Ροδόπης, παραχωρήθηκαν στους συμμάχους τους Βουλγάρους. Ο νομός Έβρου πλην της περιοχής Αλεξανδρούπολης παρέμεινε υπό Γερμανική διοίκηση και η πρωτεύουσα του νομού μεταφέρθηκε στο Διδυμότειχο. Τον δολοφονηθέντα Φραγκούλη διαδέχθηκε ο δημοσιογράφος Σταύρος Ευταξίας, που ήρθε στο Διδυμότειχο και άσκησε τα καθήκοντα του, έως ότου και αυτός διέφυγε στη Μέση Ανατολή, για να μην συλληφθεί από τους Γερμανούς, όταν αυτοί πληροφορήθηκαν τις εθνικές δραστηριότητές του.
                Ο Σπύρος Σέλληνας βρέθηκε στο Διδυμότειχο, όταν τον Ιούλιο του 1942 έλαβε επιστολή του νομάρχη Σταύρου Ευταξία, που τον καλούσε εκεί για λόγους «εθνικούς».

Πέμπτη, 25 Μαΐου 2017

Χούντα και αστικός πολιτικός κόσμος

*Από αριστερά, ο δικηγόρος Γεώργιος Β. Μαγκάκης, Γεώργιος Μαύρος, Παναγιώτης Κανελλόπουλος και Παναγής Παπαληγούρας 
στη δίκη της «Δημοκρατικής Αμυνας».





Γράφει ο κ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ*



Το πραξικόπημα του 1967 αποτελεί μια ιδιαιτερότητα της μακράς ιστορίας των στρατιωτικών επεμβάσεων στην Ελλάδα. Και τούτο γιατί για πρώτη φορά, μετά τη δικτατορία του Πάγκαλου το 1925, μέρος του στρατεύματος κατέλαβε την εξουσία όχι για να την παραδώσει στη συνέχεια σε μία από τις αντιμαχόμενες πολιτικές μερίδες, αλλά προκειμένου να την ασκήσει το ίδιο. Ποιες όμως ήταν οι ρίζες και οι εκφάνσεις της στάσης που κράτησαν οι δικτάτορες έναντι του πολιτικού κόσμου της χώρας κατά την περίοδο της παντοδυναμίας τους;
Η ακριβής επιρροή της μεταξικής δικτατορίας στους Απριλιανούς παραμένει ως σήμερα ένα αντικείμενο που χρήζει μεγαλύτερης διερεύνησης. Πιθανότατα, πάντως, η επίδραση της 4ης Αυγούστου δεν ήταν ασήμαντη στην αρνητική στάση των νεαρών τότε αξιωματικών προς τα πολιτικά κόμματα, καθώς το αυταρχικό καθεστώς συνοδεύθηκε από την παύση ανάμειξης των ενόπλων δυνάμεων στην πολιτική μετά τα αλλεπάλληλα κινήματα του μεσοπολέμου.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...