ΟΙ ΘΡΑΚΕΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΞΙΦΟΥΛΚΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΔΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΩΝ ΜΟΥΔΑΝΙΩΝ

*Η κεφαλίδα του ιστορικού ψηφίσματος των Θρακών των ΗΠΑ

 

*50.000 Θράκες το 1922 στις ΗΠΑ

*326.000 ο πληθυσμός της Ανατ. Θράκης

*Η θλιβερή σελίδα των Μουδανιών

 

 

Γράφει Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

                        Οι Θρακιώτες των ΗΠΑ το 1922, ύψωσαν τη φωνή τους για την άδικη απόφαση των συμμάχων της Αντάντ, που με όργανα τους στρατηγούς τους στα Μουδανιά, αποφάσισαν να παραδώσουν αμαχητί την Ανατολική Θράκη στον Μουσταφά Κεμάλ, να απομακρύνουν τον ελληνικό στρατό και να ξεριζώσουν μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα τον ελληνικό πληθυσμό. Οργανωμένοι οι Θρακιώτες σε Ομοσπονδία, εκπροσωπώντας 50.000 συμπατριώτες τους με τους συλλόγους τους, απευθύνθηκαν στον τότε υπουργό Εξωτερικών Έβανς Χιουζ (1921–1925) με δυναμικό ψήφισμά τους.

            Ο  Έβανς Χιουζ, δεν ήταν τυχαία προσωπικότητα. Ήταν υποψήφιος Πρόεδρος των ΗΠΑ το 1916, με τους Ρεπουμπλικανούς, χάνοντας οριακά τις προεδρικές εκλογές από τον τότε εν ενεργεία πρόεδρο Γούντροου Ουίλσον. Διετέλεσε κυβερνήτης της Νέας Υόρκης (1907–1910): Διακρίθηκε ως προοδευτικός μεταρρυθμιστής, καταπολεμώντας τη διαφθορά στις εταιρείες κοινής ωφέλειας και τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις.

            Για να επανέλθουμε στη θέμα μας. Αξίζει να αναφέρουμε αρχικά εκείνους τους μαχητικούς συλλόγους με ρίζες στην Ανατολική Θράκη, που σήμερα είναι άγνωστοι και ξεχασμένοι. Ήταν οι σύλλογοι Αγαθουπολιτών «Αυλέας», Αδριανουπολιτών «Ορεστιάς», Καλλιπολιτών «Λυσιμαχία», Κωνσταντινουπολιτών «Ζωοδόχος Πηγή», Γανοχωριτών «Ομόνοια», Ηρακλειτσιωτών «Άγιος Γεώργιος», Μαδυτίων «Ελλήσπονος», Μηλιωτών «Αθηνά», Προαστείου «Άγιος Ερμόλαος», Ραιδεστινών «Βισσάνθη», Σαρανταεκκλησιωτών «Καρπόδημος», Γυναικών Θράκης «Σκοπός», Προκονησιωτών «Μαρμαράς», Σηλυβρινών και Περιχώρων, Σκοπινών «Ορφεύς», Στραντζαλιωτών «Άγιος Γεώργιος».

             Οι πρώτες λέξεις του ιστορικού εκείνου ψηφίσματος, με ημερομηνία 19 Δεκεμβρίου 1922, είναι οι ακόλουθες και άκρως χαρακτηριστικές:

*'Ετσι κατάντησaν τον ακμαίο Ελληνισμό της Ανατολ. Θράκης μετά την απόφαση των Μουδανιών

«Η απόφαση των Συμμάχων στα Μουδανιά στις 10 Οκτωβρίου να παραδώσουν την Ανατολική Θράκη στην Τουρκία μετά την καταστροφή της Σμύρνης και τη σφαγή πάνω από 100.000 Χριστιανών προσφύγων στην πόλη εκείνη, αποτελεί τη θλιβερότερη σελίδα των χριστιανικών δυνάμεων στην ιστορία της Ευρώπης».

Οι συμπατριώτες μας υπενθύμιζαν ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Πρόεδρο Wilson, καθώς και μετά υπό τον Πρόεδρο Harding, νωρίτερα είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει τους συμμάχους ενάντια σε οποιαδήποτε ενέργεια, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στον διαμελισμό της Ρωσίας ή στην παραβίαση των δικαιωμάτων της Ρωσίας (σ.σ. εξαιτίας της επανάστασης των μπολσεβίκων). Και πρόσθεταν για να ιχνογραφήσουν» την πολιτική αδράνεια της Αμερικής :

«Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ακολουθήσει παρόμοια πολιτική απέναντι σε έναν άλλον σύμμαχο στον Μεγάλο Πόλεμο, ο οποίος, όπως και η Ρωσία, είχε αποδυναμωθεί από εσωτερικές διχόνοιες, η Ανατολική Θράκη δεν θα είχε ποτέ επιστραφεί στην Τουρκία. Αν η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών είχε πράξει τόσα για τους Έλληνες συμμάχους μας όσα και για τους Ρώσους, η τραγωδία της Θράκης δεν θα είχε συμβεί ποτέ».

Και εξηγούσαν ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος, για τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να παραμένουν αδιάφορες απέναντι στην αδικία που διαπράχθηκε εις βάρος της Ελλάδας. Οι ελληνικές αξιώσεις- τόνιζαν- επί της Ανατολικής Θράκης είναι σαφέστερες και πιο βάσιμες από την αξίωση της Ρωσίας να έχει λόγο στον καθορισμό του καθεστώτος ορισμένων λαών της Βαλτικής.

Η Θράκη υπήρξε ελληνική ως προς τον χαρακτήρα της ανά τους αιώνες. Πέντε αιώνες τουρκικής κακοδιοίκησης δεν αλλοίωσαν ούτε τον εθνολογικό χαρακτήρα, ούτε τον ελληνικό πολιτισμό της επαρχίας αυτής. Στη Διάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι, η αξίωση της Ελλάδας για τη Θράκη, και ειδικότερα για την Ανατολική Θράκη, αναγνωρίστηκε από τους εκπροσώπους των Ηνωμένων Πολιτειών, της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας. Η Επιτροπή των Ειδικών επί των «Ελληνικών Ζητημάτων», κατόπιν μακράς μελέτης του Θρακικού ζητήματος, ανέφεραν, την 1η Μαρτίου 1919, τα εξής: «Η Επιτροπή συμφωνεί ομοφώνως ότι οι αξιώσεις της Ελλάδος επί εκείνου του τμήματος της τουρκικής Θράκης, το οποίο ενδέχεται να παραμείνει εκτός της ζώνης της Κωνσταντινουπόλεως, είναι δικαιολογημένες».

*Δημοσίευμα του "Εθνικού Κήρυκα" της Νέας Υόρκης στις 30 Νοεμβρίου 1922

Οι Θρακιώτες υπενθύμιζαν ότι στις 16 Ιουλίου 1920, ο Γάλλος Πρωθυπουργός Αλεξάντρ Μιλεράν, απάντησε εκ μέρους του Ανωτάτου Συμβουλίου της Διάσκεψης προς την Τουρκική αντιπροσωπεία:

«Οι Σύμμαχοι δεν μπορούν να επιφέρουν καμία τροποποίηση στους όρους της Συνθήκης, οι οποίοι αποσπούσαν τη Θράκη και τη Σμύρνη από την τουρκική κυριαρχία, καθώς και στις δύο αυτές περιοχές οι Τούρκοι αποτελούν μειοψηφία.»

Υπενθύμιζαν επίσης ότι η Γερουσία των Ηνωμένων Πολιτειών ενέκρινε ομόφωνα, στις 21 Ιανουαρίου 1920, το ακόλουθο ψήφισμα: 

«ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΤΑΙ, ότι η Γερουσία εκτιμά, πως εκείνα τα τμήματα της Θράκης, τα οποία έχουν παραχωρηθεί από τη Βουλγαρία και την Τουρκία προς τις Συμμάχους και Συνδεδεμένες Δυνάμεις και τα οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η Ελλάδα, είναι εθνολογικά και ιστορικά ελληνικά, καθώς και στρατηγικά σημαντικής σημασίας για την Ελλάδα, θα πρέπει να αποδοθούν από τη Διάσκεψη Ειρήνης στην Ελλάδα και να ενσωματωθούν στο Βασίλειο της Ελλάδος, με την Ελλάδα να αναλαμβάνει την υποχρέωση να παραχωρήσει στη Βουλγαρία διευκολύνσεις για την εξυπηρέτηση του βουλγαρικού εμπορίου σε λιμένα του Αιγαίου, ανάλογες με εκείνες που παραχωρήθηκαν στη Σερβία στη Θεσσαλονίκη».

Εδώ πρέπει να διευκρινίσουμε, ότι από την πλευρά του Ελευθέριου Βενιζέλου υπήρχε η πρόθεση να δοθεί διέξοδος στη Βουλγαρία με λιμάνι στη Μάκρη δυτικά της Αλεξανδρούπολης, ανάλογο με την λεγόμενη ελεύθερη ζώνη που παραχωρήθηκε στη Σερβία, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Αργότερα όμως στις συνομιλίες στη Λωζάνη το 1923 οι Βούλγαροι ζητούσαν μια λωρίδα γης που θα οδηγεί στη Μάκρη, αλλά με πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα επ’ αυτής. Κάτι που δεν μπορούσε να γίνει δεκτό και έτσι έμειναν χωρίς λιμάνι στη Αιγαίο.

*Το φημισμένο Ζάππειο Παρθεναγωγείο της Αδριανούπολης

 

Σύγκριση με τον αριθμό των σχολείων

 

Συνεχίζοντας το ψήφισμά τους οι Θρακιώτες τόνιζαν ότι ο Πρόεδρος Wilson, στο υπόμνημά του προς τον Γάλλο πρεσβευτή Jusserand, σχετικά με τους όρους της τουρκικής συνθήκης, εξέφρασε την άποψη ότι η Θράκη, μέχρι τη γραμμή της Τσατάλτζας, θα έπρεπε να παραχωρηθεί στην Ελλάδα.

Ο Harding, υποψήφιος για την Προεδρία, σε τηλεγράφημά του προς τον Ρεπουμπλικανικό Σύλλογο Πολιτών ελληνικής καταγωγής στη Μασαχουσέτη, με ημερομηνία 24 Οκτωβρίου 1920, δήλωσε:

 «Να είστε βέβαιοι ότι, προκειμένου να επιτελέσω το καθήκον μου για την προώθηση του δίκαιου αγώνα του ελληνικού έθνους- καθώς και του εξαίρετου στοιχείου πολιτών που αυτό έχει προσφέρει στη χώρα μας- θα συνεχίσω να παρέχω κάθε δυνατή βοήθεια, όπως έχω πράξει στη Γερουσία κατά τα τελευταία δύο έτη. Υπερψήφισα το ψήφισμα Lodge, το οποίο εκφράζει τη θέση της Γερουσίας ότι η Βόρειος Ήπειρος (συμπεριλαμβανομένης της Κορυτσάς), τα Δωδεκάνησα και η δυτική ακτή της Μικράς Ασίας πρέπει να περιέλθουν στην Ελλάδα. Ομοίως, υπερψήφισα το ψήφισμα που εκφράζει την κρίση της Γερουσίας ότι η Θράκη πρέπει να ενσωματωθεί στο Βασίλειο της Ελλάδος». 

Οι Σύμμαχοι υπέγραψαν στις Σέβρες της Γαλλίας, στις 10 Αυγούστου 1920, τη γνωστή Συνθήκη των Σεβρών, παραχωρώντας την Ανατολική Θράκη στην Ελλάδα. Ήταν όπως γνωρίζουμε η Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών.

Οι αποφάσεις αυτές- υπογράμμιζαν οι Θρακιώτες των ΗΠΑ- βασίστηκαν κυρίως στα στοιχεία της τουρκικής απογραφής του 1912, σύμφωνα με τα οποία ο ελληνικός πληθυσμός της Ανατολικής Θράκης ανερχόταν σε 326.000, έναντι 158.000 Τούρκων- εκ των οποίων οι 75.000 είχαν μεταφερθεί από τη Βουλγαρία και τη Βοσνία- Ερζεγοβίνη κατά την περίοδο 1878-1910. Ωστόσο, αν και η αριθμητική υπεροχή των Ελλήνων στην Ανατολική Θράκη ήταν μεγαλύτερη από εκείνη των Τούρκων, η πολιτισμική και υλική υπεροχή των πρώτων έναντι των δεύτερων ήταν καθοριστική. Οι Τούρκοι διατηρούσαν στη Θράκη και την Κωνσταντινούπολη, το 1912, μόλις 212 σχολεία, ενώ οι Έλληνες διατηρούσαν, μόνο στη Θράκη, 592 σχολεία με 52.225 μαθητές. Οι διεθνείς αποφάσεις που αναφέρθηκαν θεμελίωναν αδιαμφισβήτητα το δικαίωμα της Ελλάδας επί της Ανατολικής Θράκης.

 

Να ανακληθεί η απόφαση των Μουδανιών

 

Η απόδοση δικαιοσύνης στους Έλληνες της Θράκης- εξέφραζαν την άποψη- μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της ανάκλησης, στη Λωζάνη, της απόφασης που έλαβαν οι Σύμμαχοι στα Μουδανιά. Μια τέτοια ενέργεια μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο μέσω της επιμονής των Ηνωμένων Πολιτειών ώστε η Ανατολική Θράκη να επιστραφεί στην Ελλάδα. Η απροθυμία, ωστόσο, της Κυβέρνησής μας να λάβει ενεργή στάση υπέρ της Ελλάδας- ακολουθώντας την πορεία εκείνη, που τηρήθηκε σε σχέση με τη Ρωσία- δεν αφήνει καμία ελπίδα ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη στην Ελλάδα, την πρώην σύμμαχο.

Θεωρούσαν ωστόσο, ελπιδοφόρο ότι η Αμερική θα επιμείνει στο αίτημά της το οποίο έχει διατυπώσει επανειλημμένα, για την προστασία των Χριστιανικών πληθυσμών που πρόκειται να παραμείνουν υπό τουρκική κυριαρχία. Ολόκληρος ο ελληνικός και αρμενικός πληθυσμός της Ανατολικής Θράκης- 326.000 και 24.000 αντίστοιχα- μετακινήθηκε στη Δυτική Θράκη, διαφεύγοντας από τους Τούρκους. Οι Έλληνες και οι Αρμένιοι της Κωνσταντινούπολης- 470.000 και 210.000 αντίστοιχα- παρέμειναν εκεί.

 

Τι θα απογίνουν οι πρόσφυγες;

Οι συμπατριώτες μας της Αμερικής ανησυχούσαν και ρωτούσαν την αμερικανική κυβέρνηση:

«Τι θα απογίνουν αυτοί οι πρόσφυγες; Εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, τα χωράφια τους, τα ζώα τους, τα εργοστάσιά τους και τα καταστήματά τους, τις εκκλησίες τους, τα νοσοκομεία τους και τα σχολεία τους. Η Ελλάδα είναι οικονομικά εξαντλημένη. Δεν έχει περιθώρια για αυτόν τον επιπλέον προσφυγικό πληθυσμό. Η αμερικανική φιλανθρωπία καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να στηρίξει τη ζωή τους προς το παρόν. Αλλά για πόσο καιρό θα διαθέτει η Αμερική τους πόρους της για να σιτίσει και να ενδύσει 1.500.000 Έλληνες πρόσφυγες από τη Θράκη, την Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία; Εάν η Ανατολική Θράκη παραδοθεί στους Τούρκους και δεν παρασχεθούν ουσιαστικές εγγυήσεις για την ασφάλεια των Χριστιανών, οι Θρακιώτες πρόσφυγες δεν μπορούν να επιστρέψουν στα εγκαταλελειμμένα σπίτια και τις φάρμες τους.

Οι τουρκικές δεσμεύσεις θεωρούνται, κατά γενική ομολογία, άνευ αξίας. Οι υποσχέσεις των Συμμάχων είναι, ομοίως, αναξιόπιστες. Στη Λωζάνη πρέπει να διαμορφωθούν συγκεκριμένες και άμεσες εγγυήσεις».

Και κατέληγε το Θρακικό ψήφισμα με προτάσεις:

«Οι Αμερικανοί αντιπρόσωποι οφείλουν να απαιτήσουν και να εξασφαλίσουν, ως ελάχιστο όρο:

(1) Την πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της Ανατολικής Θράκης. Δεν πρέπει να επιτραπεί στην Τουρκία ούτε να εισαγάγει στρατό στην επαρχία αυτή, ούτε να δημιουργήσει τοπικό τουρκικό στρατό.  

(2) Η τουρκική χωροφυλακή πρέπει να περιοριστεί στις πραγματικές ανάγκες για τη διατήρηση της ειρήνης στην επαρχία αυτή· οι αξιωματικοί της πρέπει να είναι Ευρωπαίοι· οι Χριστιανοί πρέπει να εκπροσωπούνται στο σώμα της χωροφυλακής κατ' αναλογία προς την αριθμητική τους δύναμη.

 (3) Μια Επιτροπή, αποτελούμενη από έναν Ρουμάνο, έναν Σέρβο, έναν Βούλγαρο και έναν Έλληνα, πρέπει να εγκατασταθεί μόνιμα στην Αδριανούπολη, για να επιβλέπει την πιστή τήρηση των δεσμεύσεων της Τουρκίας να διοικεί τους Χριστιανούς με δικαιοσύνη. Η Επιτροπή αυτή πρέπει να έχει το δικαίωμα να αποστέλλει εκπροσώπους σε οποιοδήποτε τμήμα της επαρχίας, προκειμένου να εξετάζει παράπονα και να συντάσσει αναφορές για την κατάσταση του χριστιανικού πληθυσμού.

*Από την καθημερινότητα των συμπατριωτών μας στις ΗΠΑ

(4) Οι χριστιανικές κοινότητες, με τις εκκλησίες, τα σχολεία και την άλλη κοινοτική περιουσία τους, πρέπει να διασφαλιστούν από τυχόν παρενοχλήσεις εκ μέρους της τουρκικής Κυβέρνησης.

(5) Η Ρουμανία, η Σερβία, η Βουλγαρία και η Ελλάδα, υπό την προεδρία της Κοινωνίας των Εθνών, πρέπει να εξουσιοδοτηθούν από τη Διάσκεψη με εποπτικά δικαιώματα, ώστε να προβαίνουν στις δέουσες παραστάσεις προς την Τουρκία, στην περίπτωση που οι Τούρκοι παραβιάσουν τις δεσμεύσεις τους για την προστασία των Χριστιανών της Ανατολικής Θράκης. Με τέτοιες εγγυήσεις, οι Θρακιώτες πρόσφυγες μπορούν να επιστρέψουν με ασφάλεια στις εστίες τους, ελαφρύνοντας έτσι το αβάσταχτο βάρος υπό το οποίο η Ελλάδα ενδέχεται σύντομα να λυγίσει. Τέτοιες εγγυήσεις, αν και απέχουν πολύ από το να αποδώσουν δικαιοσύνη στους Έλληνες, θα σώσουν τουλάχιστον σχεδόν μισό εκατομμύριο ανθρώπους από την πείνα και τις επιδημίες· θα καταστήσει το προσφυγικό ζήτημα για την Ελλάδα ευκολότερο στην επίλυσή του, και το ανθρωπιστικό έργο της Αμερικής ελαφρύτερο και με περισσότερες ελπίδες επιτυχίας. Πενήντα χιλιάδες Αμερικανοί πολίτες θρακικής καταγωγής, που διαμένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, εναποθέτουν την τύχη των κινδυνευόντων συγγενών τους στη μεγαλοψυχία, τον ανθρωπισμό και το καθήκον του προέδρου, του υπουργού Εξωτερικών και του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών, ζητώντας τη διασφάλιση τέτοιων ουσιαστικών εγγυήσεων, οι οποίες θα καθιστούν αδύνατο για τους Τούρκους να ασκήσουν κακή διοίκηση ή να εξοντώσουν τους Χριστιανούς στην Ανατολική Θράκη».

            Εκ μέρους της Ομοσπονδίας των Θρακικών Συλλόγων των ΗΠΑ, το ψήφισμα υπέγραφαν, ο πρόεδρος Σοφοκλής Δαδάκης, και ο γραμματέας Α. Α. Σταμούλης.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

ΠΗΓΗ

*Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (https://catalog.archives.gov/id/587419096?objectPage=62)