Κυριακή, 16 Μαΐου 2010

Το «Κρυφό Σχολειό» στην υπόδουλη Θράκη



*Ο γνωστός πίνακας του Γύζη, το "Κρυφό Σχολείο"

Αυτό που συνηθίσαμε να λέμε σχηματικά «Κρυφό Σχολειό», είναι όσα φέρνει στο νου μας, ο γνωστός πίνακας του Νικ. Γκύζη με τον παπά, που σε κάποιον νάρθηκα διδάσκει τα μικρά Ελληνόπουλα χρησιμοποιώντας το Ψαλτήρι και την Οκτώηχο.
Στα Αρχεία της Βιβλιοθήκης της Βουλής διασώθηκαν ορισμένες περιγραφές, που οδηγούν κατευθείαν τη σκέψη μας, στον πίνακα αυτό. Ειδικότερα σε μια ανυπόγραφη και χωρίς ημερομηνία «Στατιστική έκθεση» για την εκπαίδευση στα χωριά της Θράκης, υπάρχουν δραματικές διαπιστώσεις για την ελληνική εκπαίδευση, έξω από τα αστικά κέντρα, δεδομένου ότι στις πόλεις, υπήρχαν αξιόλογα εκπαιδευτήρια χάρη στις προσπάθειες των Ελλήνων. Ειδικότερα, η έκθεση γράφει:
          «Η δημοτική εκπαίδευσις εν τη Θράκη είναι τοσούτον οικτρά, ώστε δύναται να θεωρηθεί ως μη υπάρχουσα. Εις πολλά μεν των χωρίων ουδέν υπάρχει περί των γραμμάτων διδασκαλίαν. Εις πλείστα η δημοτική εκπαίδευσις συνίσταται εις την υπό αγραμμάτων ιερέων ή ψαλτών ή κανδηλαναπτών διδασκαλίαν της Οκτωήχου και του Ψαλτηρίου».

*Οι Μύλοι των Αδελφών Θαλασσινού στη Μακρά Γέφυρα (Ουζούν Κιοπρού)

          Σε ανταπόκριση από το Ουζούν Κιοπρού (Μακρά Γέφυρα) που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Θράκη» το 1879 (δεν διασώθηκε η ακριβής ημερομηνία στο σωζόμενο τμήμα της εφημερίδας) αναφέρονται συγκλονιστικά στοιχεία για την Παιδεία της περιοχής εκείνης. Και πάλι η περιγραφή συμπίπτει με την έννοια του Κρυφού Σχολείου, λόγω της αδιαφορίας του Οθωμανικού κράτους για την Παιδεία των υπόδουλων λαών. Το κενό αυτό, ειδικά στα μικρά χωριά, όπου δεν υπήρχαν πόροι για να στηριχθούν ελληνικά σχολεία, κάλυψε με κάθε τρόπο και όπως μπορούσε, η Ορθόδοξη Εκκλησία.
          Συγκεκριμένα η εφημερίδα γράφει:
          «Η του Ουζούν Κιοπρού επαρχία, περιλαμβάνουσα άνω των 35 ελληνικών χωρίων, αμοιροί Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων».
          Και σε άλλο σημείο, δίνει μια περιγραφή, για την οικτρή  κατάσταση των ελληνικών χωριών, της Θράκης, στα οποία δεν υπήρχαν δάσκαλοι και σχολεία. Μια λιτή περιγραφή που θυμίζει «Κρυφό Σχολείο».
          «Εις ολίγα των χωρίων τούτων αυτοδίδακτοι διδάσκαλοι, τα κοινά ήτοι Παπαδίτικα λεγόμενα διδάσκουσιν εις τον οκτάηχον και το ψαλτήριον περιοριζόμενοι, τα δε πλείστα διατελούσιν άνευ διδασκάλων».
          Ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι στα χωριά του Ουζούν Κιοπρού, το Ζαλούφι, το Ιβρίκ Τεπέ και το Αλτούν και στα χωριά Παζάρ Ντερέ και Σουλτάν-κιοϊ των περιοχής Μαλγάρων, όπου υπήρχαν πολλοί αλβανόφωνοι, κινδυνεύουν να πάψουν να μιλούν ελληνικά, γιατί δεν υπήρχε Ελληνική Παιδεία. Θυμίζουμε επίσης, ότι πολλά χρόνια αργότερα, μετά την καταστροφή του 1922 ογδόντα τουλάχιστον οικογένειες από το Ιβρίκ Τεπέ, εγκαταστάθηκαν στο Τυχερό, το παλιό Μπιντικλί, στην δυτική όχθη του Έβρου προσμένοντας μια γρήγορη επιστροφή απέναντι στο χωριό τους. Μια επιστροφή που αλίμονο, δεν ήρθε ποτέ.
          Μια ανάλογη πληροφορία αντλούμε από ανυπόγραφο και χωρίς ημερομηνία έγγραφο, στο οποίο αναφέρεται ότι στο χωριό Κιουρτλί της περιφέρειας Μαλγάρων, το οποίο είχε τότε 125 οικογένειες «οι ιερείς διδάσκουσι εν τω νάρθηκι τους παίδας».
          Σε ένα άλλο έγγραφο της 24 Ιουλίου 1879 αναφέρει για το Σουλτάν- Τσιφλίκ της περιοχής Ηρακλείας: «Κατοικείται υπό 250 Ελλήνων. Έχει μαθητάς 20, διδασκομένους υπό του ιερέως εν τω νάρθηκι της Εκκλησίας. Πέριξ της Ηρακλείας υπάρχουσι και τινα μικρά χωρία εις ά ούτε εκκλησίαι ούτε σχολείον υπάρχει».
          Για τα χωριά της Κεσσάνης Σιγλή, Μουζαλή, Μαύρες, Καδή-κιοϊ, Μαχμούτ- κιοϊ, Βαρνίτσα, Φακίρμα, Καράτεπε και Μάλτεπε, γράφει ότι το 1880 «γραμματοδιδάσκαλοι ή ιερείς διδάσκουσιν εις τα κελλία ή εις τους νάρθηκας των εκκλησιών ανά 20-50 μαθητάς».

*Μακρά Γέφυρα

Επίσης στα χωριά της Μακράς Γέφυρας Καδήκιοϊ, Σουμπάς- κιοϊ, Δερέ-κιοϊ, Καβατζήκι, Κηρ- κιοϊ, Μαλκότς, Σαχίν- Κιοϊ, Καρατζά-χαλή, Δογάν- κιοϊ Δερβενάκι, Ψαθάδες, και Γιαούκ πληροφορούμαστε πως «οικούμενα υπό Ελλήνων 300-800 έχουσι γραμματοδιδασκάλους ή ιερείς διδάσκοντας ανά 15-30 μαθητάς εις κελλία ή εις νάρθηκας εκκλησιών».
          Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ψαλτήριο, θεωρήθηκε από πολλούς παιδαγωγούς σαν ιδανικό βοήθημα εκμάθησης των Ελληνικών, γιατί μέσα στα κείμενά του ενυπάρχει η προσωδία της γλώσσας και η μουσικότητα των λέξεων.

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης






14 σχόλια:

doctor είπε...

"Σε ανταπόκριση από το Ουζούν Κιοπρού (Μακρά Γέφυρα) που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Θράκη» το 1879 (δεν διασώθηκε η ακριβής ημερομηνία στο σωζόμενο τμήμα της εφημερίδας)"

________________________

Μήπως έχετε την εφημερίδα αυτή ή μήπως γνωρίζετε πως μπορώ να την βρω;

Ευχαριστώ εκ των προτέρων

SITALKIS είπε...

Το φύλλο που αναφέρω, υπάρχει στη Βιβλιοθήκη της Βουλής στο φάκελλο με έγγραφα από τη Θράκη. Πάρτε με στο τηλέφωνο 2109842990 να σας εξηγήσω πιο αναλυτικά.

SITALKIS είπε...

Το όνομά μου είναι Παντελής Αθανασιάδης.

Ανώνυμος είπε...

Δεν θα σχολιάσω το εν λόγω γραπτό σου...μια και διάβασα το κείμενό σου για το Κρυφό Σχολειό στην Θράκη. Μεγάλη συγκίνηση Παντελή μου, γιατί είδα φωτό από τα πάτρια εδάφη της μητέρας μου. Δεν γνώριζα ότι η επαρχία Ουζούν Κιοπρού περιελάμβανε 35 χωριά και σε μερικά απ αυτά είχε κ αλβανόφωνους!Μα πως επέτρεψαν να γίνει η Λαμπαδαρίδειος Αστική Σχολή? Την εξασφάλισες τη θέση σου στην αιωνιότητα φίλε μου. Φιλιά και ευχαριστώ.

Ελπίδα

Ανώνυμος είπε...

Ο σημαντικός πίνακας του περίφημου έλληνα ζωγράφου Νικόλαου Γύζη ,καθώς και δημοσιεύματα της εποχής εκείνης, για την λειτουργία του κρυφού σχολειού στην τουρκοκρατούμενη Θράκη.Εξαιρετικό.!!!
George Diamantis

Ανώνυμος είπε...

Agapite mou Panteli, telika apo to kimeno sou vgeni to exis simberasma(opos to katalave kai i Elpida): Oi kakoi Othomanoi DEN EPETREPAN tin ekpedefsi ton Ellinopedon kai ton allon ipodoulon laon.
İne i pragmatikotita afti?
dede

Ανώνυμος είπε...

ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΚΥΡΙΕ ΠΑΝΤΕΛΗ!!!! ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΟΛΑ!!! ΔΙΑΒΑΣΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ.... ΥΠΕΡΟΧΟΣ Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΜΕ ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΟΥ Ν. ΓΥΖΗ... ΜΕ ΣΥΓΚΛΟΝΙΖΕΙ ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΤΟΝ ΒΛΕΠΩ!!! ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΙ .... ΚΑΛΟ ΚΑΙ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΟ ΠΑΣΧΑ!!!!
Andriana Karamitros

Ανώνυμος είπε...

Το να προσπαθούμε να βρούμε το κρυφό σχολείο στην Θράκη Του 1879 μάλλον παραπέμπει σε προκατάληψη. Η Ελλάδα ήταν ήδη ανεξάρτητη για 50 χρόνια και η Θεσσαλονίκη τα Γιάννενα, η Σιατιστα, η Πρεβεζα, Χιος, Καστορια, Κρήτη και άλλες Τουρκοκρατουμενες περιοχές ειχαν περίφημα ελληνικά σχολεία. Τέλος πάντων....

SITALKIS είπε...

Κύριε Αθανασιάδη, σας ευχαριστώ για την ιστορική αυτη πληροφόρηση.Την βρήκα ακρως κατατοπιστική!!!!

Alda Baka

Ανώνυμος είπε...

Ευχαριστούμε τον συντοπίτη μας εξαίρετο δημοσιογράφο και ερευνητή κ. Παντελή Αθανασιάδη για την επίκαιρη παρέμβασή του και τα αυθεντικά στοιχεία που παρουσίασε για την λειτουργία του Κρυφού Σχολειού στην περιοχή μας κατά την τουρκοκρατία . Απλά ο κ. Αθανασιάδης επιβεβαίωσε με αποδεικτικά στοιχεία εκείνα που γνωρίζουμε όλοι οι πραγματικοί και γνήσιοι Έλληνες , ότι δηλαδή είναι γεγονός η λειτουργία τέτοιων Σχολείων σε ολόκληρη την υπόδουλη πατρίδα μας , τα οποία εκτός των άλλων προετοίμαζαν τα Ελληνόπουλα για τον ξεσηκωμό του 1821 . Είναι μια απάντηση στους ντόπιους παραχαράκτες της Ελληνικής Ιστορίας, που η Πολιτεία και ο λαός μας αντί να τους απομονώσει τους έδωσε και ανώτερα αξιώματα , για να μπορούν με άνεση να συνεχίσουν το ανθελληνικό τους έργο !!!!

Μαρηδες Μάρηδες

Ανώνυμος είπε...

Επισημαίνω και πάλι, ότι αυτό που σχηματικά ονομάζουμε "Κρυφό Σχολειό" υπήρξε φαινόμενο που αφορούσε κυρίως τα μικρά χωριά. Γιατί στα μεγάλα αστικά κέντρα, άνθισαν σπουδαία ελληνικά σχολεία.

Ανώνυμος είπε...

Ψάχνω στοιχεία γιά το Φακίρμα Ανατολικής Θράκης εάν γνωρίζετε παρακαλώ να με βοηθήσετε.

Ανώνυμος είπε...

Ανώνυμε φίλε δυστυχώς δεν έχω περισσότερα στοιχεία για το χωριό Φακίρμα, πλην της αναφοράς στο άρθρο για το "Κρυφό Σχολειό στην υπόδουλη Θράκη".....

Ανώνυμος είπε...

Εξαιρετική δημοσίευση με πολλές ανέκδοτες πληροφορίες σχετικά με τη συμβολή της Εκκλησίας στην εκπαίδευση των ελληνόπουλων της θρακικής υπαίθρου κατά τα τέλη του 19ου αιώνα! Αξίζει να το διαβάσουμε όλοι μας!

Akis Dagazian

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...