προς τον πρόεδρο τον ΗΠΑ Φρ. Ρούζβελτ
*Φοβερά φωτογραφικά ντοκουμέντα
Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης
Η μεγάλη πείνα της Κατοχής, που κράτησε από
το 1941 έως το 1944, ήταν μια από τις πιο δραματικές περιόδους της Ιστορίας με
χιλιάδες νεκρούς και όπως έγραψε ο γνωστός ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ συγκρίνεται
με εκείνη τη ς εποχής του Πελοποννησιακού Πολέμου, που εξολόθρευσε τους
κατοίκους της Αθήνας του Περικλή. Και μόνο ένας, εκείνα τα μαύρα χρόνια
θυμήθηκε, πώς αν δεν είχαμε χάσει το 1922 την Ανατολική Θράκη δεν θα υπήρχε
τέτοιος λιμός.
Η πείνα της Κατοχής κατά τη διάρκεια της τριπλής κατοχής της χώρας μας από τις δυνάμεις του Άξονα υπήρξε κατά πρώτο λόγο, το αποτέλεσμα κυρίως των αυθαιρεσιών των κατακτητών. Τα περισσότερα θύματα ήταν στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας ιδιαίτερα τα δύο πρώτα χρόνια. Στην Αθήνα και στον Πειραιά, υπολογίζεται ότι οι νεκροί από τον λιμό έφτασαν τους 63.734, ενώ τα συνολικά θύματα σε όλη την Ελλάδα τους 100.000.
Είναι γνωστό, πως από τα μέσα Μαΐου του 1941, αξιωματούχοι του Γραφείου Πολεμικής Οικονομίας της Βέρμαχτ κατέσχεσαν τα διαθέσιμα εμπορεύματα και τα βιομηχανικά προϊόντα, προκειμένου να τα αποστείλουν στη Ναζιστική Γερμανία και στις δυνάμεις τους στο Βέλγιο και την Ολλανδία.
Οι παραδοσιακοί σιτοβολώνες- όπως και της Θεσσαλίας- ήταν οι εύφορες πεδιάδες της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης, που τροφοδοτούσαν με σιτάρι, ολόκληρη την χώρα προπολεμικά, το 1941- 1944, είχαν βρεθεί υπό βουλγαρική κατοχή. Οι βουλγαρικές Αρχές δεν είχαν καμία διάθεση να διοχετεύσουν την παραγωγή προς την υπόλοιπη χώρα, αλλά τη μετέφεραν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας.
Επιπλέον οι Άγγλοι με τις δυνατότητες του στόλου που διέθεταν, επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στα λιμάνια μας και κυρίως του Πειραιά, για να αποτρέψουν τις μεταφορές ναζιστικών δυνάμεων και πολεμοφοδίων στη Βόρεια Αφρική. Ο αποκλεισμός αυτός χαλάρωσε από το 1942, αλλά εν μεταξύ είχε πεθάνει κόσμος και κοσμάκης από τη φοβερή πείνα.
Ειδικότερα, μετά από αυτό το ανθρωπιστικό αδιέξοδο, επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ των εμπόλεμων πλευρών και συστάθηκε σουηδοελβετική επιτροπή, που διένειμε τρόφιμα στην Ελλάδα, από το φθινόπωρο του 1942. Τότε, ξεκίνησαν τα φορτία τροφίμων του Ερυθρού Σταυρού, που διανέμονταν σε διάφορα μέρη της χώρας.
Ο ναυτικός αποκλεισμός, άρχισε να χαλαρώνει κάπως από την άνοιξη του 1942. Ανθρωπιστική βοήθεια, περισσότερο συμβολική, άρχισε να προσφέρει το τουρκικό πλοίο «Κουρτουλούς». Η πρωτοβουλία για την αποστολή τροφίμων ήταν της συζύγου του Έλληνα πρέσβη στην Άγκυρα, η οποία τον Νοέμβριο του 1940 ζήτησε άδεια από την τουρκική κυβέρνηση για να σταλούν τρόφιμα στην Ελλάδα. Η Τουρκία τότε ήταν η μόνη ουδέτερη χώρα στην περιοχή. Η άδεια δόθηκε… ένα χρόνο μετά, αφού συμφώνησε και η Βρετανία, η οποία είχε επιβάλει τον ναυτικό αποκλεισμό της Ελλάδας.
Για την αντιμετώπιση της πείνας στη χώρα βοήθησαν διάφοροι διεθνείς οργανισμοί, μεταξύ των οποίων και η Ερυθρά Ημισέληνος, η οποία το 1941 νοίκιασε το «Κουρτουλούς» για την μεταφορά τροφίμων στην κατεχόμενη Ελλάδα. Η κύρια προσπάθεια πάντως, χρηματοδοτήθηκε από την Ελληνοαμερικανική Πρωτοβουλία Αποκατάστασης Θυμάτων Πολέμου (Πρόεδρος ήταν ο κινηματογραφικός παραγωγός Γ. Σκούρας) και την Ελληνική Ένωση Κωνσταντινουπολιτών.
Το «Κουρτουλούς» στις 20 Ιανουαρίου 1942, βυθίστηκε λόγω κακοκαιρίας στη θάλασσα του Μαρμαρά. Στα αμπάρια του είχε 2.000 τόνους τρόφιμα για την Ελλάδα. Τα 34 μέλη του πληρώματος σώθηκαν.
Αν είχαμε την Ανατολική Θράκη…
Στα Αμερικανικά Εθνικά αρχεία, υπάρχει ένα από τα διάφορα υπομνήματα του πρωθυπουργού της εξόριστης στη Μέση Ανατολή ελληνικής κυβέρνησης, του Εμμανουήλ Τσουδερού για την κατάσταση στην κατεχόμενη Ελλάδα. Το υπόμνημα αυτό, με ημερομηνία 12 Ιουνίου 1942, υποβλήθηκε στον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούσβελτ, στις 12 Ιουνίου του 1942.
Το κείμενο αυτό με λίγες λέξεις, αναδεικνύει τη μεγάλη σημασία, που είχε η απωλεσθείσα Ανατολική Θράκη και όχι μόνο την ιστορική. Έγραφε ο Τσουδερός:
«Βεβαίως, εάν η Ανατολική Θράκη, η οποία, λόγω του ελληνικού της χαρακτήρα, είχε παραχωρηθεί στην Ελλάδα με τη Συνθήκη των Σεβρών, είχε παραμείνει τμήμα της Ελλάδας, τότε ένα τέτοιο πρόβλημα δεν θα υπήρχε σήμερα για εμάς, χάρη στην παραγωγή του σιταριού της».
Το συγκεκριμένο απόσπασμα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, διότι ο Τσουδερός, συνδέει ρητά την ανάγκη παραμονής της Ανατολικής Θράκης στην Ελλάδα, όχι μόνο με τον «ελληνικό χαρακτήρα» της και το ιστορικό βάρος, αλλά και με τη σιτοπαραγωγή της.
Και φυσικά ο Τσουδερός γνώριζε ότι στη Διάσκεψη στο Σαν Ρέμο τον Απρίλιο του 1920, αποφασίσθηκε η τύχη της Ανατολικής και Δυτικής Θράκης, που απελευθερώθηκαν μετά από σχεδόν 600 χρόνια δουλείας. Τα ευχάριστα νέα εκείνων των ημερών συνέπεσαν και με την έκδοση από την ελληνική κυβέρνηση Λαχειοφόρου Δανείου 300.000.000 δρχ. για να καλυφθούν τα έξοδα που αντιμετώπιζε το κράτος, τόσο με τις εκστρατείες απελευθέρωσης της Θράκης, όσο και με τις λοιπές αναπτυξιακές ανάγκες του. Οι εγγραφές μάλιστα ήταν επιτυχείς από την πρώτη μέρα, με πρώτο εγγραφέντα το βασιλέα Αλέξανδρο.
Χαρακτηριστικό είναι ότι πολλές όμως από τις διαφημίσεις του Λαχειοφόρου Δανείου, που δημοσιεύθηκαν τότε στις εφημερίδες, είχαν ως σημείο αναφοράς τον πλούτο και την παραγωγικότητα της Θράκης. Με πρώτη επισήμανση, ότι η σιτοπαραγωγή της Θράκης, έδινε στην Ελλάδα άλλη μια σιτοπαραγωγή όση και της Θεσσαλίας, μεγάλου σιτοβολώνα τότε.
Και άλλες πληροφορίες για τον λιμό της Κατοχής
Στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία, διασώζονται και άλλα έγραφα για την πείνα στην Ελλάδα. Σε ένα από αυτά στις 3 Δεκεμβρίου 1941 ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Καρτέλ Χαλλ, σε έγγραφό του προς τον πρέσβη των ΗΠΑ στη Ρώμη Γουίναντ, του γνωστοποιεί ότι ο διπλωμάτης Μπέρρυ, επέστρεψε από την Ρώμη στην Αθήνα, όπου διένειμε βρετανικά κονδύλια ανακούφισης και:
«Επιβεβαιώνει τις αναφορές για πρωτοφανή δεινά στην Ελλάδα και δηλώνει
ότι ο μαζικός λιμός αποτελεί πλέον πραγματικότητα στη χώρα. Η Πρεσβεία στη Ρώμη
υπογραμμίζει ότι ένα βασικό επιχείρημα της γερμανικής προπαγάνδας στην Ελλάδα- το
οποίο μάλιστα έχει ως αποτέλεσμα να κλονίζεται η αφοσίωση ακόμη και των
ένθερμων υποστηρικτών της Βρετανίας στη χώρα- είναι ο ισχυρισμός ότι η
βρετανική κυβέρνηση αρνείται να επιτρέψει τη μεταφορά στην Ελλάδα αυστραλιανού
σιταριού, το οποίο είχε αγοραστεί από τη Βασιλική Ελληνική Κυβέρνηση και είχε
ήδη μεταφερθεί μέχρι την Αίγυπτο».
Σε μνημόνιο συνομιλίας, που συνταχθεί από τον βοηθό υπουργό Εξωτερικών Μπέρλυ στις 31 Δεκεμβρίου 1941, αναφέρεται ότι ο Έλληνας πρεσβευτής Κίμων Διαμαντόπουλος, που είχε επισκεφθεί το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, επιβεβαίωσε τις αναφορές «για πρωτοφανή δεινά στην Ελλάδα και τόνισε ότι ο μαζικός λιμός αποτελεί πλέον πραγματικότητα στη χώρα». Ο βοηθός υπουργός ζητούσε να ενημερωθούν οι βρετανικές αρχές για όλα αυτά».
O υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Κόρντελ Χαλλ γνωστοποιούσε στον πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούζβελτ στις 31 Δεκεμβρίου 1941 τα ακόλουθα:
«Οι
πληροφορίες που διαβιβάζει ο πρωθυπουργός (σ.σ. Τσουδερός) σχετικά με τις
άθλιες συνθήκες στην Ελλάδα, είναι παρόμοιες με εκείνες που έχουμε λάβει από
τις δικές μας αποστολές στη Ρώμη, την Άγκυρα και το Κάιρο. Δεν υπάρχει
αμφιβολία ότι η κατάσταση στην Ελλάδα είναι απελπιστική. Ο δεύτερος γραμματέας
της Πρεσβείας μας στη Ρώμη, ο οποίος επισκέφθηκε πρόσφατα την Ελλάδα, αναφέρει
ότι ο μαζικός λιμός αποτελεί πλέον πραγματικότητα στη χώρα».
`Οι διπλωμάτες γενικώς προβληματίζονταν για τον κλονισμό και των πιο ένθερμων οπαδών της Βρετανίας, σε συνδυασμό με άλλες πληροφορίες, που έστελνε από την Άγκυρα ο πρέσβης των ΗΠΑ Τζ. Μακμάρραϋ. Ότι δηλαδή, ο τουρκικός λαός «διερωτάται αν αξίζει για την Τουρκία να προβάλει αντίσταση σε περίπτωση επίθεσης, όταν η Βρετανία και η Αμερική επιτρέπουν σε έθνη όπως η Ελλάδα να λιμοκτονούν, αφού πρώτα είχαν προβάλει γενναία αντίσταση αλλά έχουν τελικά καταληφθεί». Ομολογούσε δηλαδή, ότι η γερμανική προπαγάνδα στην Τουρκία, ήταν αποτελεσματική.
Οι κάτοικοι είχαν εξοικειωθεί με
την ιδέα αλλά και την αποτρόπαια εικόνα του θανάτου στους δρόμους. Στα
απομνημονεύματά του με τίτλο «Η αποστολή μου στην κατεχόμενη Ελλάδα» (εκδόσεις
Μέτρον 2005) ο Σουηδός διπλωμάτης και μέλος του Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα από
το 1942, Πολ Μον, περιγράφει την εικόνα που παρουσίαζε η Αθήνα, που
δοκιμάζονταν σκληρά από την μεγάλη πείνα.
«Η πόλη παρουσίαζε θέαμα απελπιστικό. Άντρες πεινασμένοι, με τα μάγουλα ρουφηγμένα, σέρνονταν στους δρόμους. Παιδιά, με όψη σταχτιά και γάμπες λιγνές σαν πόδια αράχνης, μάχονταν με τα σκυλιά γύρω στους σωρούς των σκουπιδιών. Όταν το φθινόπωρο του 1941 άρχισε το κρύο, οι άνθρωποι έπεφταν στους δρόμους από εξάντληση. Τους μήνες εκείνου του χειμώνα σκόνταφτε κανείς κάθε πρωί πάνω σε πτώματα. Σε διάφορες συνοικίες της Αθήνας οργανώθηκαν νεκροφυλάκεια. Τα καμιόνια της δημαρχίας έκαναν κάθε μέρα τον γύρο τους, για να μαζεύουν τους πεθαμένους. Στα νεκροταφεία τούς σώριαζαν τον έναν πάνω στον άλλο. Ο σεβασμός για τους νεκρούς, τόσο βαθιά ριζωμένος στους Έλληνες, είχε στομωθεί».
Η φοβερή εκείνη πείνα, που είχε πλήξει εκτός της Αθήνας και του Πειραιά, τόσο οδυνηρά και πολλές άλλες πόλεις, παρέμεινε στην εθνική συλλογική μνήμη ως μεγάλη ανθρωπιστική κρίση και οι συνέπειες της ταλάνισαν την ελληνική κοινωνία για πολλά χρόνια μετά. Ας σκεφτούμε μόνο σαν μια άσχημη πτυχή της, τα πολυάριθμα κρούσματα φυματίωσης, που είχε η Ελλάδα.…
Ας αναλογισθούμε μόνο ότι τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, υπήρξαν τα πιο ευάλωτα. Πολυάριθμα ήταν επίσης τα θύματα μεταξύ των στρατιωτών του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Οι τραυματίες και οι ασθενείς είχαν αφεθεί στα νοσοκομεία χωρίς τροφή και φάρμακα. Οι πρόσφυγες του 1922-1923, που ήταν εγκατεστημένοι στα αστικά κέντρα, δοκιμάστηκαν σκληρά καθώς διέμεναν ακόμα τότε σε παραπήγματα σε προσφυγικές συνοικίες.
Τα φοβερά ντοκουμέντα
Ο Ανδρέας Μιχαλόπουλος που συμμετείχε στην κυβέρνηση Τσουδερού ως υφυπουργός Τύπου και Πληροφοριών από 24 Σεπτεμβρίου 1941 έως 25 Μαΐου 1943, ετοίμασε μια συλλογή φωτογραφιών, από όσα τραγικά συνέβαιναν στην Ελλάδα. Το άλμπουμ αυτό παρέδωσε ιδιοχείρως στο πρόεδρο Ρούζβελτ, ο βασιλεύς Γεώργιος Β΄ κατά την επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον. Στο σύντομα σημείωμα, που συνόδευε τις φωτογραφίες αυτές, ο Μιχαλόπουλος τόνιζε μεταξύ άλλων:
«Η συλλογή φωτογραφιών, αφηγείται αυτή την τρομερή ιστορία» και
κατέληγε:
«Αυτή είναι η «Νέα Τάξη» που έφερε η Γερμανία στην Ελλάδα. Με αυτήν, η
ελληνική φυλή απειλείται με εξόντωση. Πιστεύουμε ότι χρειάζεται επειγόντως
βοήθεια».
Από τη συλλογή εκείνη προέρχονται και ορισμένες φωτογραφίες, που υπάρχουν σήμερα στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία και δημοσιεύονται εδώ:
Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης
ΠΗΓΕΣ
*Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (https://catalog.archives.gov/medialive/85/6185/16618585/content/arcmedia/presidential-libraries/roosevelt/psf/psfa0372.pdf)
*Wikipedia
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου