Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Διπλωματική κινητικότητα για τη Διάσκεψη των Μουδανιών- Νέα στοιχεία

*Οι στρατηγοί της Αντάντ στα Μουδανιά, με τον Ισμέτ Ινονού 


 

 

*Προαποφασισμένη η παράδοση

της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία!!!

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          

            Η Διάσκεψη των Μουδανιών τον Σεπτέμβριο του 1922, η οποία οργανώθηκε από τους συμμάχους της Αντάντ, για να παραδώσουν στο… πιάτο την Ανατολική Θράκη, στον Μουσταφά Κεμάλ, που τους εκβίαζε με φόβητρο τη Σοβιετική Ρωσία, παρέμεινε ως αθεράπευτο τραύμα της νεώτερης ιστορίας. Η Ελλάδα τότε βρέθηκε στη μέγγενη καταστροφικών γεγονότων και έπρεπε να περιθάλψει, εκατοντάδες χιλιάδες προσφύγων και να φέρει το ιστορικό βάρος της απώλειας εθνικού εδάφους.

           Η περίοδος που προηγήθηκε, ήταν τότε που η Ελλάδα, αντιμετώπιζε την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου, αλλά και τεράστια οικονομικά, διπλωματικά και πολιτικά προβλήματα. Ο στρατός με τους Πλαστήρα και Γονατά, επαναστάτησε και ανέτρεψε την κυβέρνηση. Επικράτησε ένα πολιτικό χάος και μια αβεβαιότητα, ενώ στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, είχε αρχίσει η συζήτηση για τις εξελίξεις στην Εγγύς Ανατολή με το βλέμμα στραμμένο προς τα Στενά, ο έλεγχος των οποίων είχε ζωτική σημασία για τα οικονομικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων.

          Μέσα σ’ αυτή τη χαοτική ατμόσφαιρα, η στρατιωτική κυβέρνηση μεταξύ άλλων κλήθηκε να στείλει αντιπροσωπεία στα Μουδανιά, όπου επρόκειτο να συζητηθούν οι όροι της ανακωχής με την Τουρκία. Αυτό μόνο γνώριζε η κυβέρνηση της Αθήνας, ως διπλωματικό της εκπρόσωπο τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος χάνοντας τις μοιραίες εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1922, ιδιώτευε στο εξωτερικό.

 
*Ένα από τα Αμερικανικά διπλωματικά έγγραφα για τα Μουδανιά


Αρχίζει η τραγωδία

 

          Πράγματι, εστάλη στρατιωτική αντιπροσωπεία στη Μουδανιά, βασικά ανίδεη για όσα… μαγειρεύονταν στα παρασκήνια. Έτσι άρχισε η μεγάλη τραγωδία της Ανατολικής Θράκης.

          Η κυβέρνηση της Αθήνας, από τα πρώτα τηλεγραφήματα που έστειλε η Ελληνική στρατιωτική αποστολή στα Μουδανιά, έμαθε ότι ένας από τους όρους της ανακωχής που συζητούσαν οι στρατηγοί και μάλιστα ο πρώτος ήταν η εκκένωση της Θράκης από το στρατό και τον πληθυσμό, έως τον ποταμό  Έβρο!!! Ο όρος αυτός θεωρήθηκε αμέσως απαράδεκτος από Ελληνικής πλευράς, γιατί δεν ήταν στρατιωτικής φύσεως και θα έπρεπε να συζητηθεί από μελλοντική διάσκεψη της Ειρήνης. Εδώ πρέπει να τονισθεί το γεγονός ότι οι αντιπρόσωποι μας, που πήγαν στα Μουδανιά, δεν πήγαν για να συζητήσουν ζήτημα εκκένωσης του χριστιανικού πληθυσμού, ούτε στην πρόσκληση αναγράφονταν τέτοιο ζήτημα. Προφανώς για να αιφνιδιαστεί η ελληνική πλευρά.

*Ο στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης

          Ο στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης στα «Απομνημονεύματα του, είναι σαφής για όσα συνέβησαν στα Μουδανιά:

          «Στην πρώτη συνεδρίαση της 20ής Δευτέρας Σεπτεμβρίου, γενόμενη επί αγγλικού θωρηκτού, μας επέδειξαν κείμενον έτοιμον συνθήκης της ανακωχής εις το οποίον είχον μείνει σύμφωνοι οι Τούρκοι και οι τέως σύμμαχοί μας, χωρίς καν να μας ερωτήσουν. Διά τούτου ορίζετο η άμεσος εκκένωσις της Θράκης υπό του ελληνικού στρατού μέχρι τον Έβρον και ότι επρόκειτο να συζητηθούν  αι λεπτομέρειαι της εκτελέσεως. Εδήλωσα αμέσως ότι το κείμενον τούτον προδικάζει την συνθήκην της ειρήνης, ότι εγώ ήλθον διά να συζητήσω περί της ανακωχής και όχι να ακούσω την άμεσον κατάληψηιν της Θράκης υπό των τούρκων και ότι υπό τοιούτους όρους θεωρώ τούτο απαράδεκτον και ούτε οδηγίας τοιαύτας έχω, ούτε καν θέλω να λάβω γνώσιν. Κατά την διεξαχθείσαν  συζήτησιν ο Γάλλος αντιπρόσωπος στρατηγός Σαρπύ εζήτει με νευρικότητα και εκβιαστικώς να μας πιέσει εις άμεσον αποδοχήν των πάντων επισείων τους κινδύνους της παρελκύσεως, αφού  δήθεν οι σύμμαχοι ανέλαβαν να πείσουν τον Κεμάλ να μη διαπεραιωθεί εις Ευρώπην και μας καταδιώξει και παρεχώρησαν εις αυτόν  την Θράκην, η οποία παραχώρησις είναι οριστική...».

          Οι όροι που πρόβαλε στα Μουδανιά αιφνιδίως ο Τούρκος αντιπρόσωπος Ισμέτ πασάς, υπερέβαιναν τις οδηγίες και τους όρους για σύναψη ανακωχής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας που είχαν λάβει οι στρατηγοί. Το γεγονός αυτό σε πρώτη φάση, προκάλεσε διακοπή των εργασιών και οι στρατηγοί πήγαν στην Κωνσταντινούπολη για να λάβουν νέες οδηγίες από τους Ύπατους Αρμοστές των Μεγάλων Δυνάμεων.

*Ο Ισμέτ πασάς με τον Φραγκλίνο Μπουγιόν

 

Αιφνιδιασμός και των συμμάχων της Αντάντ

 

Αιφνιδιασμός υπήρξε και στην πλευρά της Αγγλικής κυβέρνησης, γι’ αυτό έφυγε ξαφνικά για το Παρίσι ο υπουργός  Εξωτερικών λόρδος Κώρζον, για να συζητήσει με τον Γάλλο πρωθυπουργό Ραιημόν Πουανκαρέ. Η συνάντησή τους έγινε  στις 11 το βράδυ και κράτησε 3,5 ώρες! Στη συνάντηση παρέστη και ο Ιταλός σύμβουλος της πρεσβείας Γκάλλι, γιατί έλειπε εκείνη την ημέρα, ο υπουργός Εξωτερικών κόμης Σφόρτσα. Οι συνομιλίες επαναλήφθηκαν και το πρωί της επομένης.

          Ο αιφνιδιασμός όλων, φαίνεται και στο τηλεγράφημα της πρεσβείας των ΗΠΑ προς το υπουργείο Εξωτερικών που εστάλη στις 7 μ.μ. και ενώ ο Κώρζον βρίσκονταν καθ’ οδόν προς το Παρίσι.

          Οι Αμερικανοί είχαν την άποψη, ότι οι Γάλλοι θεωρούσαν πως οι πληροφορίες τους για τα Μουδανιά και τα συμβαίνοντα εκεί, ήταν περιορισμένες και όχι πολύ πρόσφατες, και δεν γνώριζαν τον ακριβή λόγο της άφιξής του, αλλά πίστευαν ότι η επίσκεψη Κώρζον «σχετίζεται με τις τουρκικές αξιώσεις όσον αφορά τη Θράκη. Αντιλαμβάνομαι- ότι οι Τούρκοι τηρούν αδιάλλακτη στάση και απειλούν να εισέλθουν στη Θράκη, εκτός εάν αυτή τους παραδοθεί χωρίς να αναμένεται η οριστική συνθήκη ειρήνης. Ο Βενιζέλος υπήρξε εξαιρετικά διαλλακτικός κατά τη συνάντησή του σήμερα το πρωί με τον Πουανκαρέ· δεν ζήτησε τη διατήρηση της Θράκης, αλλά απλώς τη συνέχιση της συμμαχικής εποπτείας για επαρκές χρονικό διάστημα, ώστε να καταστεί δυνατή η ομαλή απομάκρυνση του ελληνικού πληθυσμού» έλεγε η Αμερικανική πρεσβεία των Παρισίων.

Η διακοίνωση που εξέδωσαν τελικά οι τρεις δυνάμεις της Αντάντ, προς την κυβέρνηση της Άγκυρας, και υπογράφονταν από τους Ραιημόν Πουανκαρέ, λόρδο Κώρζον του Κέντλεστον και κόμη Σφόρτσα, ήταν ότι πιο εμετικό, είχε να παρουσιάσει η Ευρώπη.

«Οι τρεις Συμμαχικές Κυβερνήσεις ζητούν από την Κυβέρνηση της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης να έχει την καλοσύνη να τις ενημερώσει….». Έτσι άρχιζε το άθλιο αυτό κείμενο και παρακάτω ξεκαθάριζε:

«Οι τρεις Συμμαχικές Κυβερνήσεις δράττονται της ευκαιρίας να δηλώσουν ότι αντιμετωπίζουν θετικά την επιθυμία της Τουρκίας να ανακαταλάβει τη Θράκη, έως τον ποταμό Έβρο και την Αδριανούπολη».

Σε άλλο σημείο η διακοίνωση έλεγε:

«Οι τρεις Συμμαχικές Κυβερνήσεις θα ασκήσουν την επιρροή τους ώστε, πριν από την έναρξη της Διάσκεψης, να επιτευχθεί η υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων σε μια γραμμή που θα καθοριστεί από τους Συμμάχους στρατηγούς, σε συνεννόηση με τις τουρκικές και ελληνικές στρατιωτικές αρχές».

Και έκλεινε με την ακόλουθη υποκριτική φράση:

«Οι Συμμαχικές Κυβερνήσεις είναι πεπεισμένες ότι η έκκλησή τους θα εισακουστεί και ότι θα μπορέσουν να συνεργαστούν με την Τουρκία, ως Σύμμαχό τους, για την αποκατάσταση μιας ειρήνης την οποία επιζητά όλη η πολιτισμένη ανθρωπότητα».

Στο Παρίσι πήγε και ο Βενιζέλος, που συναντήθηκε με τον Πουανκαρέ. Ο Γάλλος υπουργός τόνισε τους κινδύνους που διέτρεχε η Ελλάδα σε περίπτωση, που θα αντιτάσσονταν προς τις δυνάμεις της Αντάντ, αρνούμενη να δεχθεί την εκκένωση της Θράκης. Ο Βενιζέλος μάλιστα έκανε και την ακόλουθη δήλωση προς το δημοσιογράφο Κ. Φαλτάϊτς:

«Συνεχίζω τας διπλωματικάς μου ενεργείας ως ιδιώτης, διότι δεν θα δεχθώ να αντιπροσωπεύσω της Ελλάδα εις το εξωτερικόν πριν η Επαναστατική Επιτροπή αποδεχθή την άποψίν μου».

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1922 (παλαιό ημερολόγιο) ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ευρισκόμενος ακόμα στο Λονδίνο είχε μακρά συνομιλία με τον πρέσβη των ΗΠΑ, από τον οποίο ζήτησε η Αμερική να υποστηρίξει την ελληνική πρόταση για την κατάληψη της Ανατολικής Θράκης μέχρις της εκδόσεως των αποφάσεων της Διάσκεψης της Ειρήνης, κάτι που τελικά συνέβη το 1923, ενώ οι σύμμαχοι υποχρέωσαν τον ελληνικό πληθυσμό να την εγκαταλείψει από τον Οκτώβριο του 1922.

Η τύχη της Ανατολικής Θράκης είχε προδιαγραφεί από κάθε πλευρά…


*Τα Μουδανιά σε παλαιά καρτποστάλ


Στα Μουδανιά οι στρατηγοί των συμμάχων

 

Μέσα σ’ αυτή την ατμόσφαιρα, όπου όλοι προσπαθούσαν τα εξασφαλίσουν τα γεωστρατηγικά τους συμφέροντα, άρχισε η Διάσκεψη των στρατηγών της συμμαχίας στα Μουδανιά, που τα είχαν ήδη καταλάβει οι Τούρκοι και απειλούσαν να καταλάβουν και την ουδέτερη ζώνη, που κατείχαν οι Άγγλοι πέριξ του Τσανάκ Καλέ για να ελέγχουν τα Στενά των Δαρδανελίων. Αμέσως όμως οι Τούρκοι στα Μουδανιά με επικεφαλής τον Ισμέτ Πασά (γνωστόν αργότερα ως Ισμέτ Ινονού) άρχισαν να εκβιάζουν και να προβάλλουν  υπερβολικές αξιώσεις. Προκλήθηκε ταραχή μεταξύ των στρατηγών, που οδήγησε σε πρόσκαιρη διακοπή των εργασιών της Διάσκεψης. Οι στρατηγοί πήγαν στην Κωνσταντινούπολη για να πάρουν νέες οδηγίες από τους Ύπατους Αρμοστές των χωρών τους, ο καθένας.

Αποκαλυπτικό είναι ένα έγγραφο που έστειλε με ημερομηνία 5 Οκτωβρίου 1922 (με το νέο ημερολόγιο) ο Αμερικανός Ύπατος Αρμοστής στην Κωνσταντινούπολη ναύαρχος Μαρκ Μπρίστολ, προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ανέφερε:

«Η διάσκεψη των Μουδανιών διεκόπη έως την Παρασκευή, στις 2:30 μ.μ. Η κατάσταση, συνεπεία της διακοπής, είναι εξαιρετικά κρίσιμη. Οι Τούρκοι απαίτησαν την πλήρη διοίκηση της Θράκης πριν από τη γενική διάσκεψη ειρήνης, όπως είχε συμφωνηθεί από τους Βρετανούς πριν από τη διάσκεψη των Μουδανιών. Ωστόσο, οι τελευταίοι φαίνεται πως έχουν αλλάξει στάση, καθώς ο Στρατηγός Χάρινγκτον δήλωσε ότι δεν είχε την εξουσιοδότηση να συμφωνήσει σε αυτό το σημείο.

Οι Τούρκοι ήταν ανυποχώρητοι σε αυτό το ζήτημα. Ένα άλλο σημείο διαφωνίας αφορούσε το καθεστώς της Αδριανούπολης πριν από τη γενική διάσκεψη ειρήνης. Οι Βρετανοί απαίτησαν το τμήμα της πόλης δυτικά του ποταμού Έβρου (σ.σ. πρόκειται για το Καραγάτς) να παραμείνει υπό τον έλεγχο των Ελλήνων, ενώ οι Τούρκοι απαίτησαν ολόκληρη την πόλη.

Ο Στρατηγός Μομπέλι συντάχθηκε με τον Χάρινγκτον, αρνούμενος να συμφωνήσει χωρίς περαιτέρω οδηγίες.

Ο Στρατηγός Σαρπύ δήλωσε ότι διέθετε πλήρη εξουσιοδότηση για να ενεργήσει και ήταν έτοιμος να αποδεχθεί τους τουρκικούς όρους στο σύνολό τους. Ο Φρανκλέν Μπουγιόν δήλωσε ότι είναι αδύνατον να υπερεκτιμηθεί η σοβαρότητα της κατάστασης, χαρακτηρίζοντάς την απελπιστική.

Το τουρκικό τελεσίγραφο ορίζει ότι, εάν οι Βρετανοί δεν δώσουν θετική απάντηση έως τις 2:30 μ.μ. αύριο, τότε θα προελάσουν άμεσα προς την Κωνσταντινούπολη».

Οι «Τάιμς» του Λονδίνου αναφερόμενοι στη διακοπή των συνεδριάσεων στα Μουδανιά, σχολίαζαν την παρουσία του τουρκόφιλου Γάλλου γερουσιαστή στα Μουδανιά Φραγκλίνου Μπουγιόν, που δρούσε παρασκηνιακά, έγραφαν:

«Η παρουσία του λόγω του απίστου χαρακτήρος του και της προηγουμένης του δράσεως αποτελεί αληθή κίνδυνον ότι ασυναισθήτως θα δώση εις του Τούρκους στρατιώτας την εντύπωσιν, ότι οι σύμμαχοί είναι διατεθειμένοι να προβούν εις παραχωρήσεις…».

Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα, αγωνιούσε….

Η εφημερίδα «Εμπρός» στο κύριο άρθρο της 27ης Σεπτεμβρίου με τίτλο «Μην εγκαταλείπετε την Θράκην! Οργανώσατε εσχάτην αντίστασιν» έγραφε:

«Η μέχρις εσχάτων άμυνα αυτής είναι η σωτηρία πάντων. Εγκατάλειψις της Θράκης θα είναι ο απαίσιος πρόλογος της πλήρους Ελληνικής καταρρεύσεως, Πρόλαβετέ την συναγείροντας την Εθνικήν Ψυχήν εις την Θρακικήν Ακρόπολιν».

Μάταια όμως…. Η Ανατολική Θράκη παραδόθηκε αμαχητί…

*Απεδέχθημεν....

Κάποιοι μάλιστα βιάζονταν…. Μια μέρα πριν κλείσει η Διάσκεψη στα Μουδανιά, το Ελληνικό Γραφείο Τύπου της πρεσβείας μας στο Παρίσι ανακοίνωσε ότι η εκκένωση της Θράκης έγινε κατ’ αρχήν δεκτή από το υπουργικό συμβούλιο!

Και όταν όλα τελείωσαν, επέστρεψε στην Αθήνα η ελληνική αντιπροσωπεία υπό τον υποστράτηγο Αλέξανδρο Μαζαράκη, που δεν υπέγραψε το πρωτόκολλο της Διάσκεψης, ο Αμερικανός πρέσβης Caffery έστειλε στην Ουάσιγκτον το ακόλουθο τηλεγράφημα:

«Οι Έλληνες αντιπρόσωποι Μουδανιά δεν υπέγραψαν χθες συμφωνία ανακωχής λόγω της αντίθεσης των ηγετών του στρατού της Θράκης που δεν επιθυμούν να εκκενώσουν την Ανατολική Θράκη. Ωστόσο, ο Υπουργός Εξωτερικών επιμένει ότι η ελληνική κυβέρνηση θα αποδεχθεί την ανακωχή αφού άκουσε τους αντιπροσώπους από τα Μουδανιά που έφτασαν απόψε».

*Ο πρωθυπουργός της Γιουγκοσλαβίας Νικόλα Πάσιτς


Η στάση της Γιουγκοσλαβίας αμφίσημη

 

          Το ατού, που κρατούσε ο Βενιζέλος κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την τύχη της Ανατολικής Θράκης, ήταν η φιλική στάση της Γιουγκοσλαβίας. Θεωρούσε ότι η Θράκη κινδύνευε και από τη Βουλγαρία η οποία πάντα ήθελε να την καταλάβει για να έχει διέξοδο στη θάλασσα του Αιγαίου. Και επιζητούσε στρατιωτική συμμαχία, ώστε να μην επιχειρήσει οτιδήποτε η Βουλγαρία, έχοντας στα νώτα της την Γιουγκοσλαβία. Όμως διαψεύσθηκε στις προσδοκίες του.

          Χαρακτηριστικό είναι ένα εμπιστευτικό έγγραφο που εστάλη από της αμερικανική πρεσβεία του Βελιγραδίου στις 25 Σεπτεμβρίου 1922, προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Σ΄ αυτό αναφέρονταν ότι λόγω της παρατεταμένης απουσίας τόσο του πρωθυπουργού Νικόλα Πάσιτς, όσο και του Υπουργού Εξωτερικών, Δρος Νίντσιτς, κατέστη δυνατή η συγκέντρωση ελάχιστων μόνο πληροφοριών. Η υπόλοιπη κυβέρνηση δεν είχε ενημερωθεί με λεπτομέρειες σχετικά με τις διάφορες συνομιλίες που είχαν στο Παρίσι και το Λονδίνο. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Υπουργικό Συμβούλιο τηρούσε στάση αναμονής, περιμένοντας την επιστροφή τους.

Ωστόσο οι Αμερικανοί διπλωμάτες είχαν συνομιλία με τον Πάντα Γαβρίλοβιτς, αναπληρωτή- και ουσιαστικά ασκούντα καθήκοντα- υπουργό Εξωτερικών, που τους εμπιστεύθηκε τις ακόλουθες πληροφορίες:

«Επιτεύχθηκε τελικά συμφωνία μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας, με την πρώτη να υιοθετεί πλέον τη γαλλική οπτική. Η συμφωνία βασίζεται στην ουδετεροποίηση των Στενών, ενώ η Κωνσταντινούπολη και η Θράκη- συμπεριλαμβανομένης της Αδριανούπολης- έως τον ποταμό Μαρίτσα, θα παραχωρηθούν στους Τούρκους. Ο κ. Πάσιτς, όπως ανέφερε αυστηρά εμπιστευτικά, είχε αντιταχθεί στην επιστροφή των Τούρκων στην Ευρώπη· ωστόσο, όταν οι δύο Μεγάλες Δυνάμεις συμφώνησαν σε αυτό, εκείνος σταμάτησε να προβάλλει αντίρρηση, δίχως όμως να εκφράσει τη σύμφωνη γνώμη του. Ο κ. Πάσιτς αντιλήφθηκε ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, η επιστροφή των Τούρκων θα μπορούσε να αποτραπεί μόνο μέσω ένοπλης παρέμβασης της Γιουγκοσλαβίας- ενδεχομένως με τη στήριξη της Ρουμανίας- κάτι που όμως δεν επιτρεπόταν από την τρέχουσα κατάσταση της Γιουγκοσλαβίας, έπειτα από επτά έτη πολεμικών συγκρούσεων. Πρόκειται σύντομα να συγκληθεί διάσκεψη, στην οποία, πέραν της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, θα συμμετάσχουν η Γιουγκοσλαβία, η Ρουμανία και τα εμπόλεμα μέρη, δηλαδή η Ελλάδα και η Τουρκία. Στη διάσκεψη αυτή, οι λεπτομέρειες σχετικά με την ουδετεροποίηση των Στενών και την παραχώρηση της Κωνσταντινούπολης και της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία θα καθοριστούν. Οι Γιουγκοσλάβοι εκπρόσωποι πιθανότατα θα είχαν να πουν κάτι σε αυτή τη διάσκεψη σχετικά με τις λεπτομέρειες αυτής της μεταβίβασης, αλλά θα έπρεπε να συμφωνήσουν με τη γενική αρχή της ίδιας της μεταβίβασης.

Στη συνέχεια, ο κ. Γαβρίλοβιτς εξέφρασε την έντονη απογοήτευσή του για τη συμφωνία που επιτρέπει την επιστροφή των Τούρκων στην Ευρώπη και δημιουργεί εκ νέου κοινά σύνορα μεταξύ αυτών και της Βουλγαρίας. Θεωρούσε ότι η ισορροπία στα Βαλκάνια θα διαταρασσόταν σοβαρά από την εισαγωγή ενός νέου και επικίνδυνου παράγοντα, ο οποίος θα ανανέωνε τις στενές σχέσεις και τις ραδιουργίες του με τη Βουλγαρία, τον πρώην σύμμαχό του. Εξέφρασε επίσης μια συμπάθεια προς τους Έλληνες- ως συμμάχους της Γιουγκοσλαβίας- παρά το γεγονός ότι είχαν προσφέρει περιορισμένες υπηρεσίες κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς με αυτή τη συμφωνία έχασαν ό,τι είχαν αποκτήσει μέσω του Παγκοσμίου Πολέμου».

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες αποκόμισαν την εντύπωση ότι ο Γαβρίλοβιτς θεωρούσε πως, στην επικείμενη διάσκεψη Ειρήνης, η Γιουγκοσλαβία- αν και θα συμφωνούσε με την αρχή της παραχώρησης της Ανατολικής Θράκη- ενδέχεται να επιχειρήσει να επιτύχει ορισμένες μικρές τροποποιήσεις σε αυτή την παραχώρηση, με σκοπό, κυρίως, να αποτρέψει τη δημιουργία κοινών συνόρων μεταξύ Τουρκίας και Βουλγαρίας. Όπως αντιλήφθηκαν από τον Γαβρίλοβιτς, η Ρουμανία θα ενδιαφερόταν εξίσου για την επίτευξη μιας τέτοιας τροποποίησης. Ωστόσο, κατάλαβαν επίσης ότι η Γιουγκοσλαβία- και κατά πάσα πιθανότητα, η Ρουμανία- δεν θα ήταν διατεθειμένες να προχωρήσουν πέρα ​​από διπλωματικά διαβήματα και θα αποδέχονταν τις τελικές αποφάσεις της διάσκεψης.

 

"Εξήλθον μειδιώντες...."


Το Ρωσικό ενδιαφέρον για τα Στενά

 

Εν τω μεταξύ και οι Σοβιετικοί άρχισαν να εκδηλώσουν ενδιαφέρον για τη συμμετοχή τους στη μελλοντική Διάσκεψη για τη σύναψη της οριστικής Συνθήκης Ειρήνης μεταξύ των Συμμαχικών Δυνάμεων, της Τουρκίας και της Ελλάδας.

Ενδιαφέρον είναι το κείμενο ενός ενημερωτικού υπομνήματος του Οικονομικού ακολούθου της ρωσικής πρεσβείας στις ΗΠΑ, το οποίο βρίσκεται σήμερα στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία. Έχει σταλεί από το Παρίσι στις 26 Σεπτεμβρίου 1922 και απευθύνεται στον επικεφαλής του τμήματος Ρωσικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Γράφει χαρακτηριστικά:

«Οι Συμμαχικές Κυβερνήσεις πρότειναν πρόσφατα τη σύγκληση μιας Διάσκεψης, με σκοπό τη σύναψη μιας οριστικής Στις 5 Ιουλίου 1919, τα μέλη της Ρωσικής Πολιτικής Διάσκεψης, σε Υπόμνημα που υπέβαλαν στη Διάσκεψη Ειρήνης (σ.σ. εννοεί στο Παρίσι), επεσήμαναν τη σπουδαιότητα των ζωτικών συμφερόντων της Ρωσίας, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα των Στενών.

Η Συνθήκη των Σεβρών έλαβε υπόψη τα ρωσικά συμφέροντα, μόνο σε πολύ περιορισμένο βαθμό. Ωστόσο, στο άρθρο 433, επιφύλαξε για τη Ρωσία «το δικαίωμα να προσχωρήσει στην παρούσα Συνθήκη, υπό όρους που θα συμφωνηθούν μεταξύ των κυριότερων Συμμαχικών Δυνάμεων και της Ρωσίας, και με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων, που αναγνωρίζονται ρητά σε αυτήν δυνάμει της παρούσας Συνθήκης».

Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι σημαντικό, ενόψει της νέας προτεινόμενης Διάσκεψης, οι Δυνάμεις να δηλώσουν, ότι θα λάβουν υπόψη τα ζωτικά και μόνιμα συμφέροντα της Ρωσίας- η οποία δεν θα εκπροσωπηθεί στη συγκεκριμένη Διάσκεψη. Η απουσία μιας τέτοιας δήλωσης αναπόφευκτα θα πλήξει το ρωσικό εθνικό αίσθημα και θα επιτρέψει στις σοβιετικές αρχές να εκμεταλλευτούν αυτή τη δυσαρέσκεια προς όφελος της δικής τους υπόθεσης, γεγονός που θα αποβεί εξαιρετικά επιζήμιο για την εδραίωση της ειρήνης».

Η ρωσική πλευρά επιχειρούσε να αξιοποιήσει τη στενή φιλία, που είχε με τον Μουσταφά Κεμάλ προσωπικά.

 

Η λήξη της Διάσκεψης… με ταρατατζούμ!!!

 

          Η τραγική Διάσκεψη των στρατηγών στο Μουδανιά έληξε υπό τους ήχους φιλαρμονικής, ενώ ένας λαός στην απέναντι ακτή έβλεπε να αρχίζει το δράμα του.

Μια περιγραφή της λήξης των εργασιών αυτής της Διάσκεψης δημοσίευσε η Γαλλική εφημερίδα «Ζουρνάλ Ντ΄ Οριάν» σύμφωνα με την οποία, οι στρατηγοί συγκεντρώθηκα σε ένα διώροφο οικοδόμημα (σ.σ. οικία Γαϊτάνου) με θέα προς τη θάλασσα. Στο ισόγειο μια αίθουσα είχε διατεθεί για τους εμπειρογνώμονες, μία για τις συσκέψεις των πληρεξουσίων και μία για τους αντιπροσώπους του Τύπου. Επάνω στον εξώστη είχαν τοποθετηθεί ναύτες έτοιμοι να διαβιβάσουν επείγοντα σήματα αν χρειασθεί με τον ασύρματο του αγγλικού αντιτορπιλικού «Σιδηρούς Δουξ».

Όταν ολοκληρώθηκε η πρώτη συνδιάσκεψη «οι στρατηγοί εξήλθον μειδιώντες» στις 11 το βράδυ!!! Ήταν η μέρα Τρίτη…

Την επομένη, Τετάρτη ήταν, οι στρατηγοί είχαν μακρά συνομιλία με τους στρατηγό Αλέξανδρο Μαζαράκη και τον συνταγματάρχη Πτολεμαίο Σαρρηγιάννη σε ελληνικό ατμόπλοιο.

Το απόγευμα, η πόλη των Μουδανιών είχε πάρει πανηγυρικό χρώμα!!! Μεγάλη στρατιωτική ορχήστρα παιάνιζε «διάφορα εκλεκτά τεμάχια». Στις 5 μμ οι γραμματείς έφεραν τα δακτυλογραφημένα κείμενα των συμφωνιών. Σε ένα από αυτά βρέθηκε να έχει παραλειφθεί μια φράση. Αμέσως ετοιμάσθηκαν νέα αντίγραφα. Στις 6.30 μ.μ. άνοιξαν οι πόρτες και εισήλθαν οι στρατηγοί να υπογράψουν το πρωτόκολλο. Στις 6.47 μ.μ. μπαίνουν οι υπογραφές. Στη συνέχεια έβγαλε ένα λογύδριο ο στρατηγός Χάρινγκτον, που μεταφράζονταν και στα Γαλλικά. Στα Γαλλικά μίλησε και ο Ισμέτ πασάς «εν ονόματι της Μεγάλης Εθνοσυνελεύσεως και του αρχιστρατήγου Μουσταφά Κεμάλ».

Έξω είχε παραταχθεί ένα τάγμα Κεμαλικών στρατιωτών, που παρουσίαζε όπλα…

Το μεγάλο και αγιάτρευτο εθνικό τραύμα για την Ανατολική Θράκη, είχε αρχίσει να πυορροεί…. Εύγλωττο για τις συνέπειες, είναι το ακόλουθο δημοσίευμα:


Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

ΠΗΓΕΣ

*Τύπος εποχής

*Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (https://catalog.archives.gov/id/609107085?objectPage=17)

*Παντελή Στεφ. Αθανασιάδη «Η Απώλεια της Ανατολικής Θράκης- Ο τρομερός Οκτώβριος του 1922»

 

 

5 σχόλια:

  1. Απογοήτευση η ιστορία μας! οι ξένες δυνάμεις πάντοτε με μπροστά τα δικά τους συμφέροντα αδίκησαν την Ελλάδα.
    μόνο ο Καποδίστριας ήταν άξιος διπλωμάτης!
    αλλά οι Έλληνες τον σκότωσαν για το οικονομικό ώφελος μερικών. και η ιστορία επαναλαμβάνεται!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Βασω Δελλιου
    Αφού «οι σύμμαχοι»εξασφάλισαν τα συμφέροντα τους,μας οδήγησαν σε αυτήν την κατάπτυστη ανακωχή.Εξάλλου η Ανατολική Θράκη ήταν άχρηστη για αυτούς και δεν ήθελαν την συνέχεια της πολεμικής σύρραξης Τούρκων-Ελλήνων στον ευρωπαϊκό χώρο
    Εξαιρετικό άρθρο!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Καλημέρα Παντελή
    ομολογώ σφίχτηκε η καρδιά μου με αυτές τις ιστορικές λεπτομέρειες,φταίνε τα ξένα κοράκια αλλά φταίνε και οι αστοχίες οι κακές δικές μας εκτιμήσεις !

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έτσι είναι Φωτεινή. Το κακό άρχισε όταν την 1η Νοεμβρίου 1920 έχασε τις εκλογές ο Βενιζέλος. Οι αντίπαλοι του έφεραν πίσω τον εξόριστο βασιλιά Κωνσταντίνο. Οι Γάλλοι όμως τον υποπτεύονταν ότι εξυπηρετεί τους Γερμανούς, γιατί η βασίλισσα Σοφία ήταν αδελφή του Κάιζερ. Έτσι άρχισαν κρυφά να ενισχύουν τον Κεμάλ. Αυτός πάλι έκανε φιλίες με τους Ρώσους, που ήθελαν να πατήσουν πόδι στα Στενά. ΟΙ Άγγλοι όμως δεν το ήθελαν αυτό. Έτσι δημιούργηθηκε κλίμα εναντίον μας με κατάληξη να δώσουν όλοι μαζί αμαχητί στους Τούρκους την Ανατολική Θράκη. Είμασταν και ηττημένοι στην Μικρά Ασία και οικονομικά διαλυμένοι....

      Διαγραφή

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...