Οι μέρες της απελευθέρωσης του Έβρου το 1944. «Με σημαίες και με τραγούδια…».

*Ο κόσμος του Διδυμοτείχου γιορτάζει την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό. Η μεγαλη εκδήλωση έγινε στο γήπεδο της πόλης. Εικονίζονται ο επικεφαλής του ΕΑΜ Μιχάλης Παρασχίδης και ο υπεύθυνος ασφαλείας Ανέστης Τάσιογλου.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Απελευθέρωση της Ελλάδας από του Ναζί, άρχισε από την νομό Έβρου, το καλοκαίρι του 1944.  Είναι γνωστό ότι το Διδυμότειχο- η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε με μάχη από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ- ένιωσε τον αέρα τη λευτεριάς στις 29 Αυγούστου. Ο κόσμος ξεχύθηκε στους δρόμους με σημαίες και με τραγούδια, ανύποπτος για το δράμα του εμφυλίου που θα έρχονταν λίγο αργότερα να βυθίσει τη χώρα, σε ερείπια. Μαζί με το θάνατο, το δάκρυ, την οδύνη και το μίσος.

          Πολλοί σήμερα, αγνοούν τα γεγονότα της απελευθέρωσης και την ατμόσφαιρα που επικράτησε τότε, τους πρώτους μήνες Θα επιχειρήσουμε σήμερα να αντιληφθούμε, τι επικρατούσε τότε στον Έβρο, με βάση τις πληροφορίες που ανιχνεύονται στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ  (και στη συλλογή Vlanton). Είναι γνωστό ότι η περιοχή του νομού Έβρου, που είχε παραμείνει υπό Γερμανική κατοχή και δεν είχε παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, βρέθηκε στο ενδιαφέρον των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες με αλλεπάλληλες αναφορές , ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για τις εξελίξεις στον κρίσιμο αυτό νομό.

          Μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου 1944, o Bόρειος Έβρος συμπεριλαμβανομένων του Διδυμοτείχου, της Ορεστιάδας και του Πυθίου, είχαν απελευθερωθεί. Η πολιτική διοίκηση που ανέλαβαν οι δυνάμεις του ΕΑΜ λειτουργούσε στην αρχή ομαλά και αποτελεσματικά. Σύμφωνα με τον διοικητή των αντάρτικων δυνάμεων στο Διδυμότειχο, οι αντάρτες πολεμούσαν ακόμα κοντά στο Σουφλί ενάντια στη γερμανική φρουρά (εκτιμώμενη σε 200 άνδρες) και στις ενισχύσεις (500-600) που έφτασαν από την Αλεξανδρούπολη την 1η Σεπτεμβρίου.

Η πειθαρχία μεταξύ των ανταρτών έδειχνε να είναι καλή. Ήταν  ενθουσιώδεις και εκτελούσαν τα καθήκοντά τους πρόθυμα και δυναμικά. Ο νόμος και η τάξη επικρατούσαν σε κάθε γωνιά του Έβρου επειδή τα μέλη των επιτροπών, ήταν καλά οργανωμένα από τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, τόσο από ντόπιους όσο και από εισαγόμενους κομμουνιστές οργανωτές. Η πλειοψηφία του- έλεγαν οι Αμερικανοί- ήταν αντικομμουνιστική, αλλά ήταν ανοργάνωτη και όλοι φοβούνταν να αντιταχθούν ανοιχτά στα επιθετικά, καλά εκπαιδευμένα και πειθαρχημένα κομμουνιστικά στοιχεία. Αυτοί οι αντικομμουνιστές, ανέφεραν οι Αμερικανικές υπηρεσίες, έλπιζαν στην άφιξη των συμμάχων ώστε να μπορούν να εκφράσουν ανοιχτά τις απόψεις τους.

Οι ηγέτες των κομμουνιστών στον Έβρο,  γνώριζαν αυτή την αντίθεση και προωθούσαν μια έντονη προπαγανδιστική εκστρατεία, επαινώντας τον ρόλο που έπαιξαν κατά τις σκοτεινές μέρες της κατοχής, υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι χωρίς εξωτερική βοήθεια έδιωξαν τον εχθρό από το νομό. Η προπαγάνδα που χρησιμοποίησαν οι κομμουνιστές ήταν αληθινή και ως εκ τούτου πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί, παρατηρούσαν οι Αμερικανοί. Οι κομμουνιστές είχαν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στις οργανώσεις νεολαίας.

Σε ό,τι αφορά το μάχιμο κομμάτι του αντιστασιακοί κινήματος, υπολόγιζαν οι Αμερικανοί πράκτορες, ότι οι ένοπλοι αντάρτες στον Έβρο αριθμούσαν πλέον πάνω από 25.000 άνδρες. Οι περισσότεροι άνδρες χαρακτηρίζονταν «εφεδρείες» και οργανώνονταν σε ομάδες στα χωριά τους. 

*Διδυμότειχο: Παρέλαση Ελασιτών ανταρτών κατά την απελευθέρωση. Στο σπίτι με τα δύο μπαλκόνια, δολοφονήθηκε από τον ΕΛΑΣ το 1942,  

ο νομάρχης Ιωάννης Φραγκούλης.

 

Με σημαίες και με τραγούδια…

 

 

Τις μέρες της απελευθέρωσης υπήρξε γενικός πανηγυρισμός σε όλο τον βόρειο Έβρο. Ελληνικές σημαίες αναρτήθηκαν παντού και περιστασιακά εμφανίζονται αμερικανικές, βρετανικές και ρωσικές σημαίες, πιθανώς λόγω της μικρής προσφοράς ξένων σημαιών. Διάφορες μπάντες έπαιζαν- όχι τον Εθνικό Ύμνο- αλλά επαναστατικά πατριωτικά τραγούδια, που συνέθεσαν και τραγούδησαν πρόσφατα η ΕΠΟΝ (η κομμουνιστική οργάνωση της νεολαίας) και ο ΕΛΑΣ.

Εν τω μεταξύ επειδή υπήρχαν διάφορα επείγοντα αιτήματα από τον Έβρο, ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου σε συνεννόηση με τον υπουργό Οικονομικών Αλέξανδρο Σβώλο, αποφάσισαν αμέσως να στείλουν τους υπουργούς Πορφυρογένη (ΚΚΕ) και Λαμπριανίδη στον Έβρο ως εκπροσώπους της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία σημειωτέον μπήκε στην Αθήνα και ύψωσε την ελληνική σημαία στην Αθήνα στις 13 Οκτωβρίου 1944.

Στο Διδυμότειχο το περιφερειακό Λαϊκό Δικαστήριο ξεκίνησε στις 30 Σεπτεμβρίου 1944 τη δίκη 18 κατηγορουμένων πληροφοριοδοτών των Γερμανών, παρά το διάταγμα της ελληνικής κυβέρνησης εναντίον τέτοιων δικών από Λαϊκά Δικαστήρια που είχε ανακοινώσει ο Παπανδρέου από τις 4 Σεπτεμβρίου. Μέχρι τις 2 Οκτωβρίου, κατά τις Αμερικανικές πληροφορίες, οκτώ άτομα είχαν δικαστεί. Από αυτούς, τέσσερις καταδικάστηκαν σε θάνατο, δύο αφέθηκαν ελεύθεροι και για δύο αναβλήθηκαν οι δίκες για συγκέντρωση περαιτέρω πληροφοριών.

Σπίτια στον Έβρο, που κάηκαν κατά τη διάρκεια της γερμανικής υποχώρησης, περίπου 250 συνολικά, ξαναχτίζονται γρήγορα από τους κατοίκους. Αναμένονταν ότι μέσα σε δύο ή τρεις εβδομάδες τα σπίτια θα ήταν κατοικήσιμα. Ωστόσο, τα κλινοσκεπάσματα και τα έπιπλα που καταστράφηκαν έπρεπε να αγορασθούν από έξω.

Οι Γερμανοί που κρατούνταν στο Διδυμότειχο, κατανεμήθηκαν στο Σουφλί, την Κορνοφωλιά και τις Φέρες, όπου θα βοηθούσαν τους ντόπιους πολίτες να ξαναχτίσουν τα καμένα σπίτια. Όλη η απαραίτητη ξυλεία είχε κοπεί και βρίσκονταν στο Σουφλί. Οι ίδιοι οι κρατούμενοι ζήτησαν άδεια να εργαστούν.

*Φωτογραφία του Διδυμοτείχου από Γερμανό στρατιώτη (Αρχείο Μιλτιάδη Δημητριάδη). 

 

 

 

Ο άγνωστος δήμιος των Ναζί, με έδρα το Διδυμότειχο

 

 

Έχει ενδιαφέρον γιατί είναι άγνωστο γεγονός, ότι οι Αμερικανοί πράκτορες είχαν εντοπίσει τουλάχιστον από τον Μάρτιο του 1944 τον αρμόδιο για τις εκτελέσεις ομήρων. Επρόκειτο για τον Γερμανό αξιωματικό, που ως υπεύθυνος έδινε διαταγές για την εκτέλεση ομήρων στο Διδυμότειχο, την Ορεστιάδα και τις Φέρες και ήταν ο υπολοχαγός Καρλ Κούλνερ διοικητής της Γκεστάπο στο Διδυμότειχο. Ο υπολοχαγός Κούλνερ, διέταξε τις εκτελέσεις παρά τις αντιρρήσεις του λοχαγού Μάγιερ, του Kreiskommandant στο Διδυμότειχο. Από τότε είχαν ψυχρανθεί οι σχέσεις αυτών των δύο. Ο υπολοχαγός Κούλνερ είχε υπηρετήσει ως λοχίας κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου υπό τον τότε λοχαγό, και πλέον στρατάρχη Ρόμμελ.

Ο λοχίας Χαρτ Κλάινερ, ο οποίος διοικούσε την Αστυνομία στην Ορεστιάδα, θεωρήθηκε υπεύθυνος για τους θανάτους πέντε ομήρων, που εκτελέστηκαν εκεί. Ο Λοχίας Κλάινερ ήταν Τσέχος, που έζησε στη Γερμανία πριν από τον πόλεμο και εργάστηκε στον τραπεζικό κλάδο. 

 *Μοναστηράκι Έβρου: Εικόνα από σαμποτάζ των ανταρτών στη σιδηροδρομική γραμμή.

 

Στο στρατόπεδο των πρακτόρων των ΗΠΑ

 

 

Στις αρχές του 1944 ο γνωστός Ελληνοαμερικανός πράκτορας με έδρα την Αδριανούπολη, Αλέκος Γεωργιάδης, αντιμετώπισε προβλήματα υγείας και χρειάστηκε νε μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη για θεραπεία και για υπηρεσιακές συνεννοήσεις. Στη συνέχεια αναχώρησε αεροπορικώς για το Κάιρο συνοδευόμενος από τον ταγματάρχη Έντουαρντς.

Τότε στην αμερικανική πρεσβεία της Άγκυρας, παραιτήθηκε η πράκτορας Βιρτζίνια Γκρέις, η οποία όμως θα επέστρεφε στις 4 Φεβρουαρίου στην Τουρκική πρωτεύουσα για να βοηθήσει τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες στις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με τα έγγραφα της συλλογής Vlanton ο Αλέκος Γεωργιάδης απηύθυνε πρόσκληση στις νέες ομάδες των ανταρτών στο Βόρειο Έβρο για μια συνάντηση, αλλά αυτοί δεν εμφανίστηκαν στο σημείο συνάντησης που είχε οριστεί, όπου τους ανέμενε ο πράκτορας Μάρτι. Αυτός πάντως ανέφερε ότι οι τρεις επικεφαλής Ρέγκας, Μήτας και Πετριτζίκης πλαισιώθηκαν από άλλους επτά άνδρες με κάποια πολιτική ικανότητα.

*Η ιδιόγραφη υπογραφή του Ελληνοαμερικανού πράκτορα Αλέκου Γεωργιάδη

Όταν επέστρεψε ο Αλέκος Γεωργιάδης στην Αδριανούπολη και άρχισε τις επαφές του με τους αντάρτες οι Αμερικανοί πληροφορήθηκαν  τα πρώτα νέα για την αναδιοργάνωση που έλαβε χώρα στον Έβρο μετά την έλευση του Αθηνόδωρου Κατσαβουνίδη Η άφιξη του Αθηνόδωρου στον Έβρο με τέσσερις βοηθούς απευθείας από το αρχηγείο του ΚΚΕ, οδήγησε σε ραγδαίες εξελίξεις κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου. Ο Οδυσσέας, ηγέτης κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, οδηγήθηκε σε δίκη ως απατεώνας και εκτελέστηκε.

Υπήρχαν τότε στις μυστικές υπηρεσίες αρκετά πειστικά στοιχεία ότι ο Οδυσσέας ήταν επίσης «Βουλγαρογερμανός πράκτορας». Συνάδελφοι του Οδυσσέα που εξακολουθούσαν να κρατούνται εν αναμονή της δίκης τους ήταν: ο Κώστας (σ.σ. δεν προσδιορίζεται ποιος Κώστας), που θεωρείται υπεύθυνος για τον θάνατο του ταγματάρχη Σταθάτου (;) ο Τηλέμαχος, επικεφαλής του Τάγματος Θανάτου, που τρομοκρατούσε τους κατοίκους του Έβρου, ο Φλέσσας, σωματοφύλακας του Οδυσσέα· και ο Μπαγιώτας (Μίμης), Γραμματέας του τοπικού τμήματος του ΚΚΕ.

 

*Βούλγαροι αντιναζιστές του αντάρτικου τάγματος Βασίλ Λέφσκι, φωτογραφημένοι στο Διδυμότειχο το 1944 

 

 

Η ατμόσφαιρα που επικρατούσε

 

 

Τέλη του 1944 και αρχές του 1945 οι Αμερικανοί υπολόγιζαν ότι  περίπου το 75% της περιφερειακής και τοπικής ηγεσίας στη Θράκη βρίσκονταν στα χέρια των κομμουνιστών. Η κομμουνιστική ηγεσία ήταν ιδιαίτερα ισχυρή στο Σουφλί, την Αλεξανδρούπολη, τη Καβάλα, τις Σέρρες, τη Δράμα, την Ξάνθη, το Διδυμότειχο και την Κομοτηνή (κατά σειρά σχετικής ισχύος). Η συζήτηση για τον «ταξικό πόλεμο» ήταν συνηθισμένη μεταξύ των ηγετών της αριστεράς

Ο Λάμπρος (Νίκος Κανακαρίδης), γενικός γραμματέας του ΕΑΜ Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία, παλιό μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος και πρώην καθηγητής στο Λύκειο Καβάλας, ήταν ο πραγματικός ηγέτης της περιοχής.

Έκανε συχνά ταξίδια στη Βουλγαρία από τη βάση του στην Κομοτηνή.

Έτσι, η δημόσια τάξη είχε διατηρηθεί άριστα στις πόλεις και τα χωριά. Δεν υπήρχαν κλοπές, ούτε καβγάδες, ούτε εγκλήματα, εκτός από τις πολιτικές συλλήψεις.

Στον Έβρο ειδικά, ο προεδρεύων στη Νομαρχία είχε αντικατασταθεί, για λόγους υγείας, και η έδρα της τοπικής αυτοδιοίκησης μεταφέρθηκε από το Διδυμότειχο στην Αλεξανδρούπολη. Ο νέος πρόεδρος της Νομαρχίας ορίσθηκε ο Τζεβελέκης (Βύρων), πρώην δεξί χέρι του καπετάν Οδυσσέα, ο οποίος ως γνωστόν εκτελέστηκε από του αντάρτες του.

Οι Αμερικανοί θεωρούσαν ότι ο δικηγόρος Τζεβελέκης δεν ήταν πολύ ικανός και ότι τον καθοδηγούσε εύκολα ο Λάμπρος.

Στην περιοχή της Κομοτηνής η πολιτική τρομοκρατία ήταν μεγαλύτερη.

Η Κομοτηνή, μια παραδοσιακά συντηρητική πόλη με μεγάλη μουσουλμανική μειονότητα, είχε μια ισχυρή δημοκρατική οργάνωση, με μεγάλη συμμετοχή. Μόλις ξεκίνησαν οι συγκρούσεις των Δεκεμβριανών στην Αθήνα, οι επικεφαλής της οργάνωσης συνελήφθησαν ως κερδοσκόποι και ως μέλη της «μαύρης αντίδρασης» και η λέσχη που διατηρούσαν  έκλεισε εντελώς. Τα μέλη της οργάνωσης σιωπούσαν λόγω τρόμου.

Ο Τούρκος πρόξενος στην Κομοτηνή δήλωνε ότι το 90% των εκεί Μουσουλμάνων θα ψήφιζαν το δημοκρατικό ψηφοδέλτιο στις προσεχείς εκλογές. Δήλωνε επίσης ότι οι κομμουνιστές εκεί, διατηρούσαν στενές διασυνδέσεις με το Βουλγαρικό Κομμουνιστικό Κόμμα και έχουν καθημερινές επαφές στα σύνορα, και ότι 3.000 τουφέκια και άφθονα πυρομαχικά είχαν φτάσει στα χέρια του ΕΛΑΣ τον τελευταίο μήνα από τους Βούλγαρους. Οι συνθήκες στη Βουλγαρία, και πάλι σύμφωνα με τον Τούρκο πρόξενο, ήταν πολύ χειρότερες από ό,τι στην Ελλάδα. Οι Βούλγαροι Κομμουνιστές, ενθαρρυμένοι και βοηθούμενοι από τους Ρώσους, δημιουργούσαν χάος.

Οι συνθήκες στην Ξάνθη, τις Σέρρες και τη Δράμα ήταν παρόμοιες με εκείνες στην Έβρο και την Κομοτηνή.

Μιας μορφή προειδοποιητικής τρομοκρατίας στον Έβρο, ήταν η διάδοση φημών από την πλευρά των κομμουνιστών, ότι αν το κόμμα τους χάσει, στις προσεχείς εκλογές θα χυθεί πολύ αίμα. Αυτό έδειχνε να αποτελεί μέρος της τρομοκρατικής τους πολιτικής, συμπέραινα οι Αμερικανοί πράκτορες. Οι Τούρκοι από την πλευρά τους διαμαρτυρήθηκαν στην ελληνική πρεσβεία στην Άγκυρα ότι το ΕΑΜ διαδίδει αντιτουρκική προπαγάνδα και απαιτεί την επιστροφή της Ανατολικής Θράκης στην Ελλάδα. Η πηγή των ΗΠΑ πάντως ανέφερε, ότι δεν υπήρχαν στοιχεία αντιτουρκικής προπαγάνδας στη Θράκη.

*Αμερικανικό έγγραφο, που περιγράφει την ατμόσφαιρα στον Έβρο κατά τη φάση της απελευθέρωσης

 

Κάνει την εμφάνισή της η ΟΥΝΡΑ

 

 

Το Δεκέμβριο του 1944 στα χέρια του ΕΛΑΣ, υπήρχαν 200 Γερμανοί κρατούμενοι, που ήταν καλά στην υγεία τους. Το μόνο αναγνωρισμένο νόμισμα ακόμα ήταν το Βουλγαρικό λέβα, το οποί στην ελεύθερη αγορά  είχε μηδαμινή αξία. Μία αγγλική λίρα ισοδυναμούσε με 3.000 λέβα, αν και το ΕΑΜ είχε καθορίσει ως επίσημη ισοδυναμία. Μία αγγλική λίρα προς 600 λέβα.

Τον Ιανουάριο του 1945 η κατάσταση στη Θράκη ήταν δραματική λόγω έλλειψης βασικών ειδών διαβίωσης, όπως είναι τα φάρματα τα είδη ένδυσης και υπόδησης κ.ά. Η ΟΥΝΡΑ έκανε την εμφάνισή της και διένειμε κάποια είδη, όμως οι ανάγκες ήταν τεράστιες. Ο κόσμος έλεγε στους αξιωματούχους της ΟΥΝΡΑ στη Θράκη: «Για όνομα του Θεού, πείτε στην κυβέρνησή σας την πραγματική κατάσταση του λαού μας και δηλώστε ότι η μεγάλη μας ελπίδα είναι στην Αμερική. Δεν έχουμε καμία εμπιστοσύνη στους Βρετανούς, οι οποίοι χρησιμοποιούν την ανακούφιση για να μας επιβάλουν πολιτικά ζητήματα. Θα πολεμήσουμε μέχρι θανάτου για την ελευθερία μας. Η έκκληση είναι τόσο ειλικρινής όσο και γενική και ότι τα φάρμακα, τα παπούτσια και τα ρούχα, πρέπει να φτάσουν σύντομα σε αυτήν την περιοχή».

*Το επίμαχο απόσπασμα από τα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία.

Και κάτι, που πιθανόν να οφείλεται σε κακή μετάφραση, γιατί δεν προκύπτει από άλλες πηγές. Στα τέλη Μαρτίου του 1945, ο επικεφαλής του ΕΛΑΣ Έβρου Βαγγέλης Κασάπης, γνωστός ως καπετάν Κρίτων εκφώνησε ομιλία στο Διδυμότειχο, δηλώνοντας ότι η Μακεδονία και η Θράκη, θα παραχωρούνταν στη Βουλγαρία!!! Η πληροφορία αυτή περιέχεται σε έγγραφο της OSS, για την πολιτική κατάσταση στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, με ημερομηνία 19 Απριλίου 1945.        

Το Φεβρουάριο του 1945 οι διώξεις των αριστερών άρχισαν να γενικεύονται. Οι Αμερικανοί με βάση τις πληροφορίες που συγκέντρωναν είχαν την αίσθηση ότι οι ηγέτες του ΕΑΣ σε Θράκη και Ανατολική Μακεδονία είχαν ελάχιστες ελπίδες αμνηστίας και, ως εκ τούτου, «άρχισαν να ετοιμάζονται να αντισταθούν στη σύλληψη».

Οι πληροφορίες έλεγαν ότι μονάδες του ΕΛΑΣ, μετακινούνταν σε αμυντικές θέσεις στα βουνά, σε μια γραμμή βόρεια των Σερρών- Δράμας- Ξάνθης και Κομοτηνής. Επίσης είχε ακουστεί ότι έχουν σταλεί αποθέματα τροφίμων από τον ΕΛΑΣ στην περιοχή γύρω από το Κάτω Νευροκόπι, ακριβώς νότια των βουλγαρικών συνόρων. Πηγές θεωρούσαν ότι, εκτός εάν εκδιωχθούν βίαια, «οι ΕΛΑΣίτες δεν θα παραιτηθούν από την εξουσία τους σε μια περιοχή που έχει τελούσε πλήρως υπό τον έλεγχό τους τελευταίους μήνες. Στους κύκλους επικρατούσε γενικά η άποψη ότι μια «αποχώρηση στη Βουλγαρία με τη βοήθεια των Βουλγάρων Κομμουνιστών» θα αποτελούσε την έσχατη λύση».

Στον Έβρο ο καπετάν Τηλέμαχος, πρώην Πολιτικός Επίτροπος του ΕΛΑΣ από το Πύθιο και πρωτοπαλίκαρο του Οδυσσέα, επέστρεψε λόγω των διώξεων των αριστερών, στα βουνά για να ξαναρχίσει την αντάρτικη ζωή με μια μικρή ομάδα πρώην μελών του ΕΛΑΣ.

*Από μια επίσκεψη του νομάρχη Έβρου Ιωάννη Φραγκούλη στις Φέρες (Αρχείο συλλόγου "Βήρα"). 

 

Εύρισκαν καταφύγιο στο Χάσκοβο

 

 

Αρκετές χιλιάδες Έλληνες αριστεροί που διέφυγαν από την Ελλάδα μετά τον Ιανουάριο του 1945, όταν άρχισαν οι διωγμοί, βρίσκονταν στο γειτονικό Χάσκοβο της Βουλγαρίας. Πηγές των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών εκτιμούσαν ότι το σύνολο αυτών των φυγάδων στο Χάσκοβο υπερέβαιναν τις 25.000 και πίστευαν ότι οι Βούλγαροι είχαν κάνει στο Χάσκοβο ένα είδος γενικού σημείου συγκέντρωσης γι’ αυτούς τους φυγάδες.

Οι Έλληνες κομμουνιστές ηγέτες από τον Έβρο που είχαν καταφύγει στη Βουλγαρία και οι οποίοι θεωρούνταν από τις ελληνικές αρχές ως οι πιο επικίνδυνοι και οι πιο ενεργοί στην προσπάθεια διατήρησης επικοινωνιών μεταξύ τους στη Βουλγαρία και των κομμουνιστών που εξακολουθούν να παραμένουν στον Έβρο, ήταν ο Μάνος (γνωστός ως Καπετάν Μάνος), ο Αγγελάκης, ο Κόλιας και ο Ψυράκης. Μια άλλη υποπηγή ανέφερε, ότι ο ταγματάρχης του ΕΛΑΣ, Παπαδόπουλος, ο οποίος ήταν προηγουμένως αρτοποιός στη Νέα Ορεστιάδα και στη συνέχεια έγινε διοικητής του ΕΛΑΣ εκεί, κατέφυγε στη Βουλγαρία από το Μάιο του 1945. Ένα από τα κύρια σημεία διέλευσης για τους αριστερούς αγγελιοφόρους μεταξύ Βουλγαρίας και Βόρειου Έβρου ήταν ανατολικά των Δικαίων.

Η ίδια υποπηγή πίστευε ότι πιστεύει ότι αυτή η επικοινωνία θα διακοπεί, με την τοποθέτηση επτά ή οκτώ χωροφυλάκων σε κάθε ένα από τα χωριά που πλαισιώνουν τα Δίκαια ανατολικά και δυτικά.

Στον Έβρο εν τω μεταξύ το 1945 κανένα μέλος της παλιάς κομμουνιστικής οργάνωσης του νομού δεν εμφανίζονταν… Οι ηγέτες συνελήφθησαν και άλλοι διέφυγαν στη Βουλγαρία. Η διαφυγή τους ήταν εύκολη, καθώς αυτό ήταν το τελευταίο τμήμα της Ελλάδας, που καταλήφθηκε από βρετανικές και ελληνικές εθνικές δυνάμεις τον Απρίλιο του 1945.  

Μερικές μικρές ένοπλες ομάδες, που επανδρώνονταν από πρώην άνδρες του ΕΛΑΣ κυκλοφορούσαν στα βουνά του κεντρικού και βορειοδυτικού Έβρου μέχρι τις αρχές Αυγούστου 1945. Από τότε δεν σημειώθηκαν περιστατικά, που να μπορούν να αποδοθούν σε τέτοιες ομάδες. Ένας αξιωματικός που διοικούσε ένα λόχο Εθνοφρουράς στο Μικρό Δέρειο, εξηγούσε συγκεκριμένα ότι οι εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές στην περιοχή του δεν μπορούν να αποδοθούν σε τέτοιες ομάδες, όπως υποστήριζαν ορισμένα δημοσιεύματα αθηναϊκών εφημερίδων που τις απέδιδαν σε κομμουνιστές. Αντίθετα, οι δασικές πυρκαγιές φαίνονταν να έχουν ξεκινήσει από χωρικούς και βοσκούς που σκόπευαν να επωφεληθούν από την προμήθεια ξυλείας ή να αυξήσουν την έκταση γης κατάλληλης για βοσκότοπους.

Πάντως όπως γράφει και ο Βαγγέλης Κασάπης ή Κρίτων («Ο εμφύλιος στον Έβρο» έκδοση 1999) στις αρχές Μαρτίου 1945, έφτασαν στο νομό Έβρου αγγλικά στρατεύματα (κυρίως αποικιακά). Στους Άγγλους παραδόθηκε ο οπλισμός του 81^ου συντάγματος του ΕΛΑΣ, όπως όριζε η συμφωνία της Βάρκιζας. Μια μεγάλη ποσότητα όπλων θάφτηκε με απόλυτη μυστικότητα από τον καπετάν Κρίτωνα στα ορεινά της Κορνοφωλιάς. Στις 29 Μαρτίου αποβιβάστηκαν στην Αλεξανδρούπολη και οι δυνάμεις του 101 Τάγματος Εθνοφυλακής του Ελληνικού Στρατού.                       

*Εικόνα του Διδυμοτείχου κατά την Κατοχή.

 

Η «Απαγορευμένη Ζώνη»

 

Η περίφημη «Απαγορευμένη Ζώνη» του Έβρου που συζητιόταν έως τη δεκαετία του 1980 περίπου και η Τουρκία ισχυρίζονταν ότι επιβλήθηκε από την Ελλάδα για να ελέγχονται οι ορεινοί μουσουλμανικοί πληθυσμοί της Ροδόπης, επιβλήθηκε το Σεπτέμβριο του 1945 από τις τοπικές στρατιωτικές αρχές. Αρκετά χρόνια αργότερα είχε γίνει αποδεκτή και από το ΝΑΤΟ ως τμήμα των συνόρων του Δυτικού κόσμου σε σχέση με τις χώρες του λεγόμενου Παραπετάσματος.

Σύμφωνα με έγγραφο της συλλογής Vlanton κάποια στιγμή τον Σεπτέμβριο του 1945, οι ελληνικές στρατιωτικές αρχές στον Έβρο, με τη συνεργασία των τοπικών πολιτικών αρχών, χαρακτήρισαν ένα τμήμα του Έβρου ως «απαγορευμένη ζώνη». Σε αυτή τη ζώνη, η μετακίνηση των πολιτών περιοριζόταν σε όσους είχαν εξασφαλίσει ειδική άδεια από τις πολιτικές και αστρονομικής αρχές, για κάθε συγκεκριμένο ταξίδι.

Η ζώνη δεν ήταν σαφώς καθορισμένη και περιγράφηκε ποικιλοτρόπως από αξιωματικούς και άλλους ως «επικίνδυνη περιοχή του Έβρου μεταξύ Βουλγαρίας και Τουρκίας» ή «εντός 30 χιλιομέτρων από τα τουρκικά και βουλγαρικά σύνορα» ή «οπουδήποτε προσπαθούν να κινηθούν οι κομμουνιστές». Υπήρξε μάλιστα αμηχανία, ακόμη και στο αρχηγείο του συντάγματος της Εθνοφρουράς στην Καβάλα, ενώ γεννήθηκε η εντύπωση ότι υπήρχε κάτι «αυθαίρετο ή αμφισβητήσιμης νομιμότητας» στο μέτρο αυτό.

*Η φωτογραφία αυτή υπάρχει σε άρθρο του John Mancini, που δημοσιεύθηκε το 2009 στο αμερικανικό blog Warfare History NETWORK με την ακόλουθη λεζάντα σε  μετάφραση: "Κατηγορούμενος ως προδότης, αυτός ο Έλληνας αντάρτης ανακρίνεται εκτενώς σχετικά με πληροφορίες που παρείχε στους Γερμανούς. Ο αιχμάλωτος εκτελέστηκε αργότερα από τους Αντάρτες του Έβρου" .

Και απαράδεκτα «καμώματα»

 

 

 

Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στη Θράκη, ο Αμερικανός υποπλοίαρχος Τόμας Σπένσερ ήταν φιλοξενούμενος του νέου Γενικού Διοικητή Θράκης, που τοποθέτησε η κυβέρνηση Γεωργίου  Παπανδρέου,  του Αλέξανδρου Παπαθανάση, με την ευκαιρία της πρώτης επίσκεψής του στις πόλεις Σουφλί, Διδυμότειχο και Ορεστιάδα.

Μονάδες της Εθνοφρουράς είχαν εισέλθει σε αυτές τις πόλεις μόλις μία ημέρα πριν από την άφιξη του Γενικού Διοικητή. Αλλά όπως παρατήρησε ο Σπένσερ «κάπως δυστυχώς, οι μονάδες που στάλθηκαν σε αυτήν την περιοχή είχαν στρατολογηθεί στην Πελοπόννησο και έτσι ήταν προφανώς διατεθειμένες να περιφρονούν αυτούς, που ένας αξιωματικός περιέγραψε ως «αυτούς τους μισούς Τούρκους». Η υποδοχή φαίνεται να ήταν αρκετά εγκάρδια παρ' όλα αυτά, αυτό συνέβη, σίγουρα».

Από την Αλεξανδρούπολη βόρεια, γινόταν όλο και πιο φανερό ότι, αν και οι ίδιες οι πόλεις δεν είχαν υποφέρει πολύ άσχημα κατά την περίοδο της κατοχής, υπήρχε αρκετή λανθάνουσα ανησυχία για το μέλλον. Ο πιο συχνά εκφρασμένος φόβος ήταν ότι οι Βούλγαροι, υποστηριζόμενοι από τους Ρώσους, ίσως να ήταν ακόμη σε θέση να προωθήσουν την αξίωσή τους για διέξοδο στο Αιγαίο, οπότε οι πόλεις στα βόρεια, θα βρίσκονταν σε έναν «διάδρομο» τόσο άβολο όσο ο πολωνικός». Πολωνικός διάδρομος, είναι η γνωστή διεκδικούμενη από Γερμανούς και Πολωνούς, λωρίδα του Ντάντσιχ.

Οι μέρες της απελευθέρωσης του 1944 και όσες ακολούθησαν ήταν ημέρες χαράς παρά τα τεράστια προβλήματα, που άφησε πίσω της η Κατοχή αλλά και ελπίδων. Μόνο που εκείνες οι ελπίδες άργησαν να εκπληρωθούν γιατί δυστυχώς για την Ελλάδα, ακολούθησαν τα χρόνια του εμφυλίου, που βύθισαν ολόκληρη τη χώρα στην καταστροφή, όταν όλα τα κράτη, έσπευσαν να επιτύχουν ανόρθωση, ανάπτυξη και πρόοδο.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

ΠΗΓΕΣ

*Εθνικά Αρχεία ΗΠΑ (συλλογή Vlanton στον ΕΛΙΑ- ΜΙΕΤ)

  

 

 

 

 

1943: Η μαύρη Ναζιστική Κατοχή στη Θράκη

*Ο νομάρχης Έβρου Σταύρος Ευταξίας, με Γερμανούς αξιωματικούς σε δημόσια εκδήλωση (Αρχείο Γιώργου Αγγέλη) 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

 

Το 1943, ήταν ένας ακόμα χρόνος, που η Θράκη όπως και όλη η Ελλάδα, στέναζε κάτω από την μπότα τριών κατακτητών, Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων. Ειδικότερα δύο νομοί της Θράκης (Ροδόπης και Ξάνθης) όπως και η Ανατολική Μακεδονίας, παραχωρήθηκαν από τους Γερμανούς στους συμμάχους τους Βουλγάρους, που προσπάθησαν να αλλοιώσουν ην εθνογραφική σύνθεση του πληθυσμού, εποικισμούς και άλλα βίαια μέτρα.

Κορυφαίο γεγονός του 1943  ήταν η άγρια εκτέλεση από τους αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ του καπετάν Οδυσσέα (Γαλεάδη) Καυκάσιου καπνεργάτη από την Ξάνθη, του ταγματάρχη Γεώργιου Σταθάτου, με τρόπο ειδεχθή και παρά το γεγονός ότι ο Σταθάτος είχε συμφωνήσει να συνεργασθεί με τους αντάρτες (Λεπτομέρειες για το θάνατο του Σταθάτου μπορείτε να βρείτε στο https://sitalkisking.blogspot.com/2021/01/1943.html). Η φοβερή και βάρβαρη αυτή δολοφονία έγινε στις 23 Δεκεμβρίου 1943, στα υψώματα της Δαδιάς. Μαζί με το Σταθάτο εκτελέστηκαν με τον ίδιο τρόπο και άλλα 11 άτομα, που τελικά αποκεφαλίστηκαν και τα κεφάλια τους εκτέθηκαν στο δημόσιο δρόμο Σουφλίου- Αλεξανδρούπολης. Η σορός του αείμνηστου Σταθάτου, δεν βρέθηκε ποτέ!!!

Κατοχή 1942: Κραυγή από τον Έβρο. «Τσολάκογλου παραιτήσου»!!!

*Η πρώτη σελίδα της ανέκδοτης επιστολής του νομάρχη Σταύρου Ευταξία

 

 

*Αδημοσίευτα  στοιχεία

για  τις βουλγαρικές ωμότητες

*Ο νομάρχης Έβρου καλεί

τον πρωθυπουργό να παραιτηθεί

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

                Η Βουλγαρική κατοχή στην Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία, από το 1941 έως το 1944, ήταν από τις χειρότερες που δοκίμασε ο πληθυσμός των άτυχων αυτών περιοχών. Ασκήθηκε κάθε είδους βαρβαρότητα, χωρίς έλεος με αντικειμενικό στόχο να αλλοιωθεί η φυσιογνωμία της περιοχής εθνογραφικά. Όπως είναι γνωστό, ο νομός Έβρου εξαιρέθηκε και παρέμεινε υπό Γερμανική κατοχή με ελληνικές πολιτικές αρχές (νομάρχης, δήμαρχοι και πρόεδροι κοινοτήτων). Σ΄ αυτό το κρίσιμο διάστημα, πρωτεύουσα του νομού  Έβρου, είχε καταστεί το Διδυμότειχο.

                Νομάρχης Έβρου είχε σταλεί από την κυβέρνηση της Αθήνας ο δημοσιογράφος Σταύρος Ευταξίας, μετά τη δολοφονία από αντάρτες του ΕΛΑΣ, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης του προκατόχου του Ιωάννη Φραγκούλη. Οι νομάρχες, είχαν ως αποστολή μεταξύ άλλων να ενισχύουν ποικιλότροπα τον  Ελληνισμό των κατεχομένων από τους Βουλγάρους περιοχών. Έτσι είχαν επαφές, όσες μπορούσαν να έχουν στις συνθήκες της Κατοχής και να ενισχύουν τους συμπατριώτες μας. Κυρίως στη διατήρηση των ελληνικών σχολείων και στην αποφυγή της εγγραφής Ελλήνων στους καταλόγους των Βουλγάρων, με βουλγαρικά ονόματα πλέον!!! Ήταν οι λεγόμενοι περιφρονητικά «βουλγαρογραμμένοι».

                Στα έγγραφα της συλλογής Vlanton εντόπισα άγνωστες επιστολές του νομάρχη Έβρου Σταύρου Ευταξία προς τον πρωθυπουργό της συνθηκολόγησης Γεώργιο Τσολάκογλου. Προέρχονται τα έγγραφα των Αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για την δραματική κατάσταση της Ελλάδας. Οι Αμερικανοί πράκτορες αποκαλούσαν σχεδόν σε όλες τις αναφορές τους τον στρατηγό Τσολάκογλου «Πρωθυπουργό μαριονέτα» (puppet Prime Minister).

Η συλλογή Vlanton φωτίζει πτυχές της ζωής στην Κατεχόμενη Θράκη του 1942

*Ένα από τα χαρακτηριστικά έγγραφα της συλλογής Vlanton.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

                Το Ελληνικό Λογοτεχνικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) σε συνεργασία με το Μορφωτικό  Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, προχώρησαν σε μια σημαντική πρωτοβουλία, που θα βοηθήσει αποφασιστικά τους ερευνητές, που ασχολούνται με την ιστορία της Γερμανικής Κατοχής στη Ελλάδα. Συγκεκριμένα ψηφιοποίησε τα χιλιάδες έγγραφα της συλλογής Vlanton και τα διαθέτει ελεύθερα στο Διαδίκτυο.

            Η συλλογή Vlanton αποτελείται από έγγραφα των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, τα οποία αφορούν την Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής και τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση. Περιλαμβάνονται μαρτυρίες σχετικές με εγκλήματα των Ναζί, αναφορές πληροφοριοδοτών για τα σχέδια και τη δράση κομμουνιστικών και ακροδεξιών οργανώσεων και εμπιστευτικές εκτιμήσεις των Αμερικανών για τις παρεμβάσεις των Βρετανών στις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Η συλλογή συγκροτήθηκε από τον ερευνητή Elias Vlanton (Ηλίας Βλαντανόπουλος) ο οποίος μελετά στις ΗΠΑ, επί τέσσερις και πλέον δεκαετίες, τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα, που αφορούν την Ελλάδα.

            Οι επιμέρους πληροφορίες που μπορεί να αντλήσει κανείς μελετώντας τα πολύτιμα αυτά ντοκουμέντα, βοηθούν αποφασιστικά να ανασυσταθεί η ζοφερή ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης σε όλο τον ελληνικό χώρο που είχα κατακτηθεί, είχε τεμαχιστεί και είναι διανεμηθεί σε Γερμανούς, Ιταλούς και Βουλγάρους.

            Ειδικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή της Θράκης, δύο νομοί της οποίας, η Ξάνθη και η Ροδόπη, μαζί με νομούς της Ανατολικής Μακεδονίας είχαν παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, ενώ ο νομός Έβρου παρέμεινε υπό την στρατιωτική διοίκηση των Γερμανών, ενώ οι πολιτικές αρχές (νομάρχης και δήμαρχοι) είχαν αφεθεί στους Έλληνες. Η περιοχή της Αλεξανδρούπολης ειδικά παραχωρήθηκε στους Βουλγάρους για να έχουν διέξοδο στο Αιγαίο. Πρωτεύουσα του νομού κατέστη το Διδυμότειχο.

Η ζωή στον Έβρο κατά τη διάρκεια της Κατοχής

*Γερμανοί αξιωματικοί στο Διδυμότειχο (Αρχείο Γ. Αγγέλη)

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

Η παρουσία κατακτητών στη χώρα που γεννήθηκες αποτελεί σε κάθε περίπτωση τραυματική εμπειρία για κάθε λαός, όταν μάλιστα στο διάβα της ιστορίας αποδείχτηκε ότι δεν υπήρξε εθελόδουλος. Αντίθετα μάλιστα πίστευε πάντα στη ελευθερία του και πάντα αγωνίζονταν γι’ αυτήν θυσιάζοντας ζωές και περιουσίες.

Η τελευταία οδυνηρή κατάκτηση της Ελλάδας από τους Γερμανούς, τους Ιταλούς και τους Βουλγάρους από το 1941 έως το 1944 έχει σωρεύσει απαίσιες μνήμες. Ο νομός Έβρου αποτελεί μια ιδιότυπη περίπτωση διότι γλίτωσε κατά την ομολογία όλων των  Βορειοελλαδιτών τα χειρότερα γιατί παρέμεινε υπό Γερμανική Κατοχή και δεν παραδόθηκε στους Βουλγάρους όπως οι άλλοι νομοί της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας. Κοινή πεποίθηση: Καμιά Κατοχή δεν είναι καλή, αλλά η Βουλγαρική ήταν τρισχειρότερη!!!

Ας αναλογισθούμε αυτό με κάποια δόση υπερβολής, πίκρας και ειρωνείας αυτό που έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες: Δυοίν κακοίν προκειμένοιν το μη χείρον, βέλτιστον…

Η ζωή στον Έβρο κατά τη διάρκεια της Κατοχής δεν έπαψε να έχει τις δυσκολίες της και τα καθημερινά της προβλήματα. Αυτός ο νομός απέκτησε ξαφνικά πανελλήνιο  ενδιαφέρον γιατί όλοι ήθελαν να φτάσουν εκεί διασχίζοντας Γερμανοκρατούμενες και Βουλγαροκρατούμενες περιοχές, για να διασχίσουν τον ποταμό, να βρεθούν στην Τουρκική επικράτεια και να προωθηθούν στη Μέση Ανατολή, όπου ήδη η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, πολεμούσε με τους συμμάχους, τον ναζισμό. Άλλοι πάλι έφταναν εκεί για να προμηθευτούν γεωργικά προϊόντα για τη διατροφή τους, κυρίως αλεύρι, καλαμπόκι, ηλιέλαιο κ.λπ.

Ναζιστική Κατοχή. Η κατάσταση που επικρατούσε στον νομό Έβρου

*Η πρώτη σελίδα του ενδιαφέροντος κειμένου για τον νομό  Έβρου

 

*Ανέκδοτα στοιχεία

*Δρούσαν 570 ένοπλοι αντάρτες

*Μία ασπιρίνη 1.000 δραχμές

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Μια αδρή εικόνα της κατάστασης που επικρατούσε στον νομό Έβρου τον Απρίλιο του 1944 και υπό τον ζυγό της Ναζιστικής Κατοχής, μας δίνει ένα ανυπόγραφο χειρόγραφο κείμενο έξι σελίδων, που γράφτηκε στην Αδριανούπολη, στις 3 του μηνός, προφανώς προς χρήση του Ελληνικού Προξενείου της πόλης και των υπαλλήλων του, που εργάζονταν εκεί. Δεν γνωρίζουμε λεπτομέρειες για τον συντάκτη του κειμένου, το οποίο επιγράφεται «Η παρούσα κατάσταση εν Έβρω- Ανταρτικά».

               Για να κατανοήσει κανείς σήμερα τα γεγονότα εκείνων των ημερών θα πρέπει να εξηγήσουμε, ότι το κείμενο αυτό, γράφτηκε μετά την άγρια εκτέλεση του ταγματάρχη Γεώργιου Σταθάτου με εντολή του καπετάν Οδυσσέα, αρχηγού των ανταρτών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στα ορεινά της Δαδιάς (23/12/1943), και την έλευση στον Έβρο του Αθηνόδωρου Κατσαβουνίδη (με καταγωγή από τις Φέρες) ο οποίος ως απεσταλμένος του ΚΚΕ από την Θεσσαλονίκη μεθόδευσε την σύλληψη και εκτέλεση του Οδυσσέα, με απόφαση του ανταρτοδικείου. Ο Έβρος έβγαινε μέσα από ένα φοβερό τούνελ τρομοκρατίας που είχε επιβάλει ο Οδυσσέας (Για τα γεγονότα αυτά και για καλύτερη αντίληψη της κατάστασης διαβάστε στο https://sitalkisking.blogspot.com/2021/01/1943.html και στο https://sitalkisking.blogspot.com/2019/05/1944.html#more).

ΛΕΗΛΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΘΗΣΑΥΡΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΝΑΖΙ

*Από τα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, με τις τεράστιες απώλειες ανθρώπινων ζωών και τις πρωτοφανείς καταστροφές σε έργα υποδομής, με τα τραγικά ολοκαυτώματα και την απέραντη δυστυχία που σκόρπισε υπήρξε ολέθριος για την ανθρωπότητα. Μια πτυχή αυτού του ολέθρου ήταν και οι λεηλασίες και οι καταστροφές πολιτιστικών αγαθών. Η Ελλάδα, υπήρξε θύμα, όλων των μορφών ολέθρου που «πρόσφερε» στην ανθρωπότητα αυτός ο φοβερός πόλεμος. Ιδιαίτερα όμως δοκιμάστηκε σε ότι αφορά την κλοπή πολιτιστικών θησαυρών από τα μουσεία της και τους αρχαιολογικούς χώρους.

               Οι Γερμανοί ναζιστές εμφανίζονταν ως λάτρεις του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, αλλά δεν δίστασαν να αρπάξουν ό,τι μπορούσαν ως ανεξέλεγκτοι κατακτητές ή να καταστρέψουν.

               Στο άρθρο αυτό θα δώσουμε ορισμένα, αριθμητικά λίγα, περιστατικά τέτοια βάναυσης συμπεριφοράς, προς έργα τέχνης και μνημεία. Δεν πρόκειται για συνολική αποτίμηση της λεηλασίας αρχαίων ελληνικών  θησαυρών. Αυτό το έργο έγινε μετά τη λήξη του πολέμου από τις αρμόδιες υπηρεσίες και τον καθηγητή Σπύρο Μαρινάτο. Το σημερινό άρθρο αφορά ένα επιμέρους εύρημα, όπως διασώθηκε  στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ

               Πρόκειται για ένα τηλεγράφημα στις 14 Μαΐου 1943 από τις Ελληνικές Υπηρεσίες Πληροφοριών του Καΐρου προς την ελληνική πρεσβεία της Ουάσιγκτον που περιείχε τις ακόλουθες πληροφορίες για τη λεηλασία αρχαιοτήτων, έργων τέχνης κ.λπ. και την αντιμετώπιση των ιστορικών μνημείων, από τις αρχές των δυνάμεων του Άξονα στην Ελλάδα.

               Το Σεπτέμβριο του 1941 η Ιταλική διοίκηση των Κυκλάδων με ένα αντιτορπιλικό που προσορμίστηκε στη Δήλο μετέφερε τα πιο πολύτιμα εκθέματα του μουσείου. Η κυβέρνηση μαριονέτα ζήτησε εξηγήσεις από τους Ιταλούς, αλλά αυτοί απάντησαν ότι αυτές οι αρχαιότητες συγκεντρώθηκαν για τους σκοπούς της διασφάλισής τους.

Τα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία για τα «ντουρντουβάκια» του 1941-1944 σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη

 

*Απόσπασμα από τα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία για τη Βουλγαρική Κατοχή

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Η Βουλγαρία βαρύνεται ιστορικά με σειρά εγκλημάτων, μερικά από τα οποία- δυστυχώς- δεν δικαιώθηκαν ποτέ. Ένα από αυτά ήταν η καταναγκαστική εργασία που επέβαλε, σε κατακτημένες περιοχές. Καταναγκαστική εργασία, με κρυφό στόχο την εξόντωση χιλιάδων ανθρώπων. Ο απάνθρωπος αυτός θεσμός, έμεινε στη μνήμη των γειτονικών προς τη Βουλγαρία χωρών με την ονομασία «ντουρντουβάκια». Θύματα αυτού του θεσμού, υπήρξαν χιλιάδες Θράκες και Μακεδόνες.

            Η λέξη «τα ντουρντουβάκια» είναι εξελληνισμένη  παραφθορά της βουλγαρικής λέξης трууJдови войски (τρούντοβι βόιτσκι) που σημαίνει τάγματα εργασίας ή του трууJдов войник (τρούντοβ βόινικ) δηλαδή φαντάρος για αγγαρείες.

Βασικά κατά τα έτη 1916-1918, δηλαδή κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου θεσμοθετήθηκε από το Βουλγαρικό κράτος η καταναγκαστική εργασία, με ελάχιστο φαγητό και νερό. Εργάζονταν σε τρομερές συνθήκες άνδρες από τις κατεχόμενες περιοχές, ηλικίας από 16 μέχρι 60 χρονών, που τους οδηγούσαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Βουλγαρία.  Οι συνθήκες θύμιζαν τα παρόμοια στρατόπεδα συγκέντρωσης που λειτούργησαν αργότερα από τους Χιτλερικούς ή τα τάγματα εργασίας, τα λεγόμενα «Αμελέ Ταμπουρού» των Τούρκων στη Μικρά Ασία, που και αυτά έγιναν με εισήγηση Γερμανών συμβούλων.

Οι Βούλγαροι, που δεν τιμωρήθηκε ποτέ για τα εγκλήματα στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, επανέλαβαν την ίδια τακτική όταν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κατέλαβαν τη Δυτική Θράκη (πλην του νομού Έβρου) και την Ανατολική Μακεδονία, κατά παραχώρηση των Χιτλερικών, χωρίς δηλαδή να πολεμήσουν.

Οι τραγικές εκτελέσεις αυτοδιοικητικών παραγόντων στο νομό Έβρου κατά την ναζιστική Κατοχή

*Το συνοδευτικό έγγραφο με το οποίο υποβλήθηκε στο υπουργείο Εσωτερικών η κατάσταση με τα ονόματα των εκτελεσθέντων αυτοδιοικητικών παραγόντων του νομού Έβρου 

 

 

*Ανέκδοτος κατάλογος με ονόματα

Από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Οι εκφραστές της τοπικής αυτοδιοίκησης στο νομό Έβρου, κατά τη διάρκεια της Ναζιστικής Κατοχής 1941-1944, πλήρωσαν και αυτοί βαρύ φόρο αίματος, τόσο από τους κατακτητές Γερμανούς όσο και από τους ‘Έλληνες ταξικούς αντιπάλους, που αποσκοπούσαν στην κατάληψη της εξουσίας αμέσως μετά την απελευθέρωση.

               Το 1946 είχαν ζητηθεί από το υπουργείο Εσωτερικών στοιχεία για τους εκτελεσθέντες κατά την Κατοχή αυτοδιοικητικούς, δημάρχους προέδρους κοινοτήτων, γραμματείς κλπ. όλης της χώρας.

               Ο νομάρχης Έβρου Ιωάννης Βούρβουλης συνέταξε στις 5 Σεπτεμβρίου 1946 ένα τέτοιο κατάλογο και τον υπέβαλε στη Διεύθυνση Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο υπουργείο Εσωτερικών και τον  κοινοποίησε στη Γενική Διεύθυνση του υπουργείου Βορείου Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη και στη Γενική Διοίκηση Θράκης στην Κομοτηνή.

               Ένα αντίγραφο με τα ονόματα των θυμάτων της Κατοχής από την τοπική αυτοδιοίκηση του νομού Έβρου διασώζεται σήμερα στα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Από την μελέτη του πίνακα αυτού προκύπτει ότι τα περισσότερα θύματα εκτελέσεων σημειώθηκαν προς τα τέλη του 1943 και στις αρχές του 1944. Στον πίνακα αυτό δεν υπάρχει το όνομα του νομάρχη Έβρου Ιωάννη Φραγκούλη, που δολοφονήθηκε Μεγάλη Πέμπτη του 1942 στο Διδυμότειχο, που τότε ήταν έδρα νομαρχίας γιατί η Αλεξανδρούπολη είχε παραχωρηθεί από τους Ναζί στους Βουλγάρους.

Δυστυχώς κατά τη διάρκεια της Κατοχής σημειώθηκαν στον Έβρο, εκτελέσεις αυτοδιοικητικών παραγόντων, οι περισσότερες από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, που τον καθοδηγούσε αποκλειστικά το ΚΚΕ, οποίο δεν επέτρεψαν ανάπτυξη άλλου αντάρτικου στο νομό (περίπτωση δολοφονίας Γεωργίου Σταθάτου)  και λιγότερες από τους κατακτητές Γερμανούς.

Διαφυγή στη Κρήτη το 1941, με δύο ρεσάλτα σε πλοία- Η περίπτωση του έφεδρου ίλαρχου Νικόλαου Γαρμπή.

*Η υπογραφή του ίλαρχου Νικόλαου Γαρμπή στην αναφορά στην οποία περιγράφει πώς απέδρασε από τον Πειραιά καταλαμβάνοντας φορτηγό πλοίο. 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Η κατάσταση στην Ελλάδα την άνοιξη του 1941, ήταν πάρα πολύ δύσκολη. Η γερμανική επίθεση, που είχε ανοίξει και δεύτερο μέτωπο, στη Μακεδονία μετά την ιταλική επίθεση από τη Βόρεια Ήπειρο «γονάτιζε» τη μικρή Ελλάδα, η οποία αντιμετώπιζε ηρωικά δύο αυτοκρατορίες.  Σε στράτευμα και κυβέρνηση επικρατούσε αναβρασμός. Στις 19 Απριλίου αυτοκτόνησε ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κορυζής.

               Στο μέτωπο ορισμένοι στρατηγοί διοικητές Σωμάτων Στρατού εξουσιοδότησαν τον στρατηγό Γεώργιο Τσολάκογλου  να συνάψει ανακωχή. Το πρωτόκολλο υπεγράφη στις 20 Απριλίου 1941 μεταξύ του Τσολάκογλου και του Γερμανού υποστράτηγου  Ντήτριχ, Διοικητή της Σωματοφυλακής των SS «Αδόλφος Χίτλερ». Η υπογραφή έγινε στο Βοτονόσι του Μετσόβου. Στις  21 Απριλίου υπογράφηκε δεύτερο πρωτόκολλο με δυσμενέστερους όρους παρά την αντίδραση του Τσολάκογλου, που διαμαρτυρόμενος υπόγραψε αυτό αναγκαστικά ως αιχμάλωτος πολέμου πλέον. Τέλος στις 23 Απριλίου, μετά από παρέμβαση του Μουσολίνι προς τον Χίτλερ, όπως προκύπτει από εκθέσεις Γερμανών στρατηγών της περιόδου εκείνης, υπογράφηκε στη Θεσσαλονίκη το τρίτο και οριστικό πρωτόκολλο με ακόμα δυσμενέστερους όρους για την Ελλάδα, μεταξύ του Γερμανού στρατάρχη Γιόντλ, του Ιταλού στρατηγού Φερρέρο και του αντιστράτηγου Τσολάκογλου.

               Η κατάσταση όμως στο στράτευμα, δεν ήταν καθόλου καλή, όπου διαπιστώνονταν αρκετά περιστατικά ανυπακοής και διάλυσης.

               Η Γερμανική αεροπορία πραγματοποίησε από τις 19 Απριλίου 1941 επιδρομές στη Λαμία, τη Χαλκίδα, το Αγρίνιο, τη Χίο και βύθισαν ένα αλιευτικό πλοίο στις δυτικές ακτές της Πελοποννήσου. Οι Βρετανικές δυνάμεις που βρίσκονταν στην Ελλάδα είχαν αρχίσει να συμπτύσσονται.

Σύλβια Αποστολίδου – Ιωαννίδου: Έφυγε η θρυλική «Πατ» της Αντίστασης

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

https://www.kathimerini.gr/society/561505939/sylvia-apostolidoy-ioannidoy-efyge-i-thryliki-pat-tis-antistasis/

*Πηγή Φωτογραφίας: «Παναθηναϊκή» Πανελλαδική Οργάνωση Γυναικών

 

 

*Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών

 η Σύλβια Αποστολίδου – Ιωαννίδου,

μια θρυλική μορφή της Αντίστασης. 

 

 

Η Σύλβια Αποστολίδου – Ιωαννίδου, γόνος ευκατάστατης αθηναϊκής οικογένειας, αποφοίτησε από το Αρσάκειο και σε ηλικία 18 ετών, το 1942, μπήκε στην Εθνική Αντίσταση. Αφορμή, όπως είχε η ίδια διηγηθεί στην «Καθημερινή», (το 2018) η τυχαία επίσκεψη ενός Βρετανού αξιωματικού στο σπίτι της για να ενημερώσει την οικογένειά της για την τύχη της αδελφής της (που ήδη εργαζόταν στη βρετανική πρεσβεία και είχε φυγαδευθεί στην Αίγυπτο).

Έτσι η 18χρονη Σύλβια εντάχθηκε στη Force 133, την περίφημη βρετανική μονάδα δολιοφθορών, φέροντας την κωδική ονομασία «Πατ».

Το διαμέρισμα όπου διέμενε, επί της οδού Ακαδημίας 4, όπου βρισκόταν το οδοντιατρείο του πατριού της, έγινε συν τω χρόνω καταφύγιο Βρετανών.

Τα περιστατικά τρόμου πολλά. Μια φορά, οδηγούσε δύο νεοαφιχθέντες Βρετανούς αξιωματικούς από το βουνό προς την Αθήνα, όταν τους σταμάτησε γερμανική περίπολος. Οι επιβάτες, όπως είχε διηγηθεί στην «Καθημερινή», πάγωσαν από τον φόβο.

Η Σύλβια ή «Πατ», υπό το επιχειρησιακό της ψευδώνυμο, έδωσε στους δύο στρατιώτες ένα μπουκάλι κονιάκ, κι αυτοί άφησαν το αυτοκίνητο να συνεχίσει τον δρόμο του.

Τον δε Φεβρουάριο του 1944 φυγάδευσε τέσσερις Βρετανούς στρατιώτες που είχαν δραπετεύσει από τρένο που τους οδηγούσε ως αιχμαλώτους στη Γερμανία.