Σκέψεις για το Έπος του 1940, με βάση ένα διπλωματικό έγγραφο

*Άγνωστος Στρατιώτης. Εγγραφές στο Μνημείο από το έπος του Σαράντα

 

*Οι προβλέψεις για Ιταλική και

Γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδας

*Η πίστη της Ελλάδας στην τελική νίκη

*Τα ελληνικά αμυντικά επιτελικά σχέδια

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Τώρα, με την επέτειο της ένδοξης αυτής μέρας, της 28^ης Οκτωβρίου, αξίζει να κάνουμε μια αναδρομή, κυρίως για να δούμε ότι η ηγεσία της χώρας, είχε συναίσθηση τι θα αντιμετώπιζε και ήταν αποφασισμένη να αντισταθεί στην Γερμανική λαίλαπα, μετά την Ιταλική.

Υπάρχει στα Αμερικανικά Εθνικά αρχεία ένα έγγραφο που είχε συντάξει ο Αμερικανός πρεσβευτή στην Αθήνα Λίνκολν Μακβή, στις 6 Αυγούστου 1941 και το απηύθυνε προσωπικά στον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ, με τον οποία διατηρούσε προσωπικές και φιλικές σχέσεις, αφού τον αποκαλεί «Dear Franklin» δηλαδή «Αγαπητέ Φραγκλίνε».

Είναι σημαντικό ότι στην εισαγωγή του μακροσκελέστατου εγγράφου του, ο Μακβή υπογραμμίζει ότι η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 1940 και οι Έλληνες προέβλεψαν αμέσως ότι η Γερμανία θα συμμετείχε στον πόλεμο, όταν θα ερχόταν η κατάλληλη στιγμή.

-Ο στρατηγός Μεταξάς μού είπε στις αρχές Νοεμβρίου: Ας μην έχουμε αυταπάτες· όταν έρθει η άνοιξη, οι Γερμανοί θα μας επιτεθούν, έγραφε ο Αμερικανός πρεσβευτής. Μου είπε τότε- και αυτή η στάση επιβεβαιώθηκε επανειλημμένα από τον ίδιο μέχρι την τελική κατάρρευση, καθώς και από τον βασιλιά διάδοχό του και τον διάδοχό του, ότι η Ελλάδα θα αντιστεκόταν στη γερμανική επίθεση με τον ίδιο τρόπο που είχε αντισταθεί και στην ιταλική. Αυτό δεν σήμαινε ότι πίστευε πως θα μπορούσε να αποφύγει την κατάκτηση της χώρας. Η Ελλάδα, όμως, πίστευε στην τελική νίκη της Αγγλίας και θεωρούσε ότι όφειλε, για χάρη του μέλλοντός της, να διατηρήσει τουλάχιστον ζωντανή την ψυχή της.

Μια άλλη σημαντική επισήμανση του Αμερικανού διπλωμάτη, ήταν ότι ούτε ο στρατηγός Μεταξάς, ο οποίος επέμενε στην εφαρμογή του αμυντικού του σχεδίου, και πριν από την είσοδο των Γερμανών στον πόλεμο, ούτε ο βασιλιάς πίστευαν, ότι η Μεγάλη Βρετανία θα μπορούσε να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια, πέρα από τη ναυτική υποστήριξη. Και αυτή η επισήμανση δείχνει την αποφασιστικότητα της Ελλάδας, να αντισταθεί στα πανίσχυρα στρατεύματα του Χίτλερ. Φυσικά, ζητούσαν όση βοήθεια μπορούσαν να εξασφαλίσουν από την Αγγλία. Ωστόσο, η στρατηγική τους ήταν σχεδιασμένη έτσι ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί, ανεξάρτητα από το αν οι Βρετανοί θα έστελναν επτά ή μόλις τρεις μεραρχίες.

Επίσης, δεν έδιναν ιδιαίτερη βαρύτητα στα σχέδια που είχε προτείνει ο Άντονυ Ήντεν για ενδεχόμενη συνεργασία της Γιουγκοσλαβίας και της Τουρκίας. Το Βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών ισχυριζόταν ότι εξακολουθούσε να πιστεύει στις διαβεβαιώσεις της Τουρκίας μέχρι την τελευταία στιγμή. Οι στρατιωτικοί, όμως, θεωρούσαν ότι θα έπρεπε να πολεμήσουν χωρίς τέτοια στηρίγματα, απέναντι στις συνδυασμένες δυνάμεις της Ιταλίας και της Γερμανίας, και κατάρτιζαν τα σχέδιά τους ανάλογα.

*Το συνοδευτικό έγγραφο του πρεσβευτή Μακβή 

προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ

Το πρώτο σχέδιο

 

Το πρώτο σχέδιο των Ελλήνων προέβλεπε την εκδίωξη του ιταλικού στρατού πριν από την άνοιξη, όταν, με έναν στρατό 300.000 ανδρών, συν όσες εκστρατευτικές δυνάμεις ενδεχομένως θα έστελναν οι Βρετανοί, θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την ελαφρά οχυρωμένη αμυντική γραμμή κατά μήκος των αλβανικών συνόρων, έχοντας μια μεγάλη στρατιωτική δύναμη εγκατεστημένη στη στενή, ορεινή ζώνη της περιοχής  Ηπείρου– Ολύμπου.

Το σχέδιο αυτό προϋπέθετε την ουδετερότητα της Γιουγκοσλαβίας, αλλά μπορούσε εύκολα να τροποποιηθεί, ώστε να αντιμετωπιστεί μια εχθρική προέλαση από τη Βουλγαρία, μέσω του νότιου τμήματος της χώρας αυτής.

 

Το δεύτερο σχέδιο

 

Ωστόσο, καθώς πλησίαζε η άνοιξη, οι Ιταλοί δεν είχαν ακόμη εκδιωχθεί από την Αλβανία, κυρίως εξαιτίας της δριμύτητας του χειμώνα, του ορεινού εδάφους και των δυσκολιών, που αντιμετώπιζε ο ελληνικός στρατός σε όλα τα ζητήματα ανεφοδιασμού.

Στο μεταξύ, οι Γερμανοί είχαν ήδη καταλάβει τη Ρουμανία και φαινόταν πιθανό ότι σύντομα θα εισέρχονταν και στη Βουλγαρία.

Τότε οι Έλληνες, επιχείρησαν μια επίθεση εναντίον των Ιταλών, με σκοπό να επιτύχουν τουλάχιστον τη δημιουργία μιας συντομότερης αμυντικής γραμμής κατά μήκος του ποταμού Σκούμπι (Shkumbin) και να απελευθερώσουν ορισμένες μεραρχίες, ώστε να χρησιμοποιηθούν για την άμυνα εναντίον των Γερμανών. Επρόκειτο για μια τροποποίηση του αρχικού σχεδίου.

Ταυτόχρονα, προκειμένου να μην προκαλέσουν τη γερμανική επίθεση, οι Έλληνες επέμεναν να μην αποσταλούν βρετανικά στρατεύματα στην ηπειρωτική Ελλάδα, προτού οι Γερμανοί διασχίσουν πράγματι τον Δούναβη.

Μία βρετανική μεραρχία αποβιβάστηκε στην Κρήτη για την άμυνα του κόλπου της Σούδας, ενώ επετράπη σε μια βρετανική στρατιωτική αποστολή να μεταβεί στην Αθήνα για να μελετήσει την κατάσταση.

Ωστόσο, η μικρή βρετανική αεροπορική δύναμη που υποστήριζε τους Έλληνες στον πόλεμο εναντίον της Ιταλίας δεν ενισχύθηκε ουσιαστικά, ενώ δεν επιτράπηκε σε Βρετανούς αξιωματικούς ή στρατιώτες να εγκατασταθούν στην ελληνική Μακεδονία και τη Θράκη.

*Με πηχιαίους τίτλος, εκείνη τη μέρα...

Το τρίτο σχέδιο

 

Όταν οι Γερμανοί διέσχισαν τον Δούναβη και άρχισαν, στις αρχές Μαρτίου, να συγκεντρώνουν στρατεύματα στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, οι Βρετανοί άρχισαν να φθάνουν στην Ελλάδα.

Η ελληνική επίθεση μέχρι τον ποταμό Σκούμπι είχε επιτύχει μόνο εν μέρει. Στη συνέχεια, αντιμετωπίστηκε με μια ιταλική αντεπίθεση, η οποία, αν και δεν κέρδισε εδάφη και κόστισε ακριβά στους Ιταλούς, κατάφερε ουσιαστικά να εμποδίσει τους Έλληνες να αποσύρουν στρατεύματα, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη γερμανική απειλή.

Έτσι, οι Βρετανοί ανέλαβαν ουσιαστικά μόνοι τους την κεντρική αποστολή άμυνας στην περιοχή του Ολύμπου. Υπολογιζόταν ότι ο μηχανοκίνητος εξοπλισμός τους και η φύση του εδάφους θα αντιστάθμιζαν την αριθμητική τους μειονεξία.

Όσα ελληνικά στρατεύματα ήταν διαθέσιμα στην περιοχή αυτή τοποθετήθηκαν στα βουνά, ενώ αναμενόταν από τους Βρετανούς να αναχαιτίσουν τις γερμανικές φάλαγγες, που ενδεχομένως θα επιχειρούσαν να χρησιμοποιήσουν τις κοιλάδες.

Το σχέδιο τροποποιήθηκε και πάλι.

Όπως και σε όλα τα προηγούμενα σχέδια, η άμυνα των βουλγαρικών συνόρων θα είχε αποκλειστικό σκοπό την καθυστέρηση της εχθρικής προέλασης, ενώ η κύρια προσπάθεια θα επικεντρωνόταν στην υπεράσπιση της περιοχής του Ολύμπου.

Τώρα, όμως, αυτό δεν σήμαινε πλέον την απόσυρση μεραρχιών από μια συντομότερη αμυντική γραμμή στην Αλβανία, αλλά μια υποχώρηση υπό εχθρικά πυρά ολόκληρου του ελληνικού στρατού από την Αλβανία, και ιδιαίτερα της δεξιάς πτέρυγάς του, μέχρι να καταστεί δυνατή η σύνδεσή του με τις βρετανικές δυνάμεις.

            Στο μακροσκελές έγγραφό του πρεσβευτής Λίνκολν Μακβή, γίνεται αναφορά και σε ευρύτερες πολεμικές και διπλωματικές εξελίξεις στα Βαλκάνια. Όμως αυτό που μένει ως συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα, έδειξε τότε πρωτοφανή δυναμισμό και τιτάνια αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση της πατρίδας. Άρτια πολεμική προετοιμασία της χώρας και προνοητικότητα. Κοντά σε όλα αυτά- και αυτό δεν περιγράφεται στο έγγραφο του Μακβή- είναι ο πρωτοφανής ενθουσιασμός των Ελλήνων, που από πρώτη μέρα έσπευσαν να καταταγούν στο στρατό, χωρίς να λογαριάζουν θυσίες και πάντα με την ελπίδα, ότι θα νικηθεί ο φασισμός και ο ναζισμός.

            Και κάτι ακόμα. Ο Μεταξάς είχε κατηγορηθεί για γερμανοφιλία λόγω των σχέσεών του με το βασιλιά Κωνσταντίνο και των στρατιωτικών σπουδών του στη Γερμανία. Διέβλεπε όμως πολύ νωρίτερα, ως επιτελικός νους, τη στρατιωτική ήττα των δυνάμεων του Άξονα και κράτησε τη χώρα στο πλευρό της Αγγλίας.

            Το Έπος του Σαράντα, είναι η περηφάνια  των Ελλήνων.

Αθάνατοι οι πεσόντες στο έπος της 1940 και μετά…

            Αθάνατοι οι πεσόντες στο έπος της 1940 και μετά…

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

ΠΗΓΗ

*Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ (https://catalog.archives.gov/medialive/85/6185/16618585/content/arcmedia/presidential-libraries/roosevelt/psf/psfa0372.pdf)

 

 

Πτυχές από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και η στάση της Βουλγαρίας

*"Η Ελλάδα δεν θα ξεχάσει ποτέ την προδοσία της Βουλγαρίας". Από τα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Η Βουλγαρία, από την εποχή του Πανσλαβισμού του 19^ου αιώνα έως τις μέρες της πτώσης του κομμουνισμού και της απομάκρυνσής της από την Ρωσική επήρεια, αποτελούσε μόνιμο κίνδυνο για την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Συγκεκριμένοι στόχοι της υπήρξαν, η κατάκτηση των εδαφών για να αποκτήσει διέξοδο στο Αιγαίο και η εκδίωξη ή ο οριστικός εκβουλγαρισμός των κατοίκων.

               Η Κατοχή, έδωσε τηn ευκαιρία στην Βουλγαρία να επιχειρήσει να πραγματοποιήσει τους στόχους της αυτούς. Λόγω της συμμαχίας της με το χιτλερικό καθεστώς της Γερμανίας, της παραχωρήθηκε η Ανατολική Μακεδονία και οι νομοί Ξάνθης και Ροδόπης από τη Δυτική Θράκη. Ο νομός Έβρου παρέμεινε υπό Γερμανική Κατοχή.

Τα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία, με τον σωζόμενο πλούτο των διπλωματικών εγγράφων μας παρέχουν μια ευδιάκριτη εικόνα των Βουλγαρικών επιδιώξεων, αλλά και της ατμόσφαιρας που επικρατούσε στην περιοχή.

Στις 7 Μαρτίου 1941, πριν ακόμα εκδηλωθεί η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Κόρντελ Χάλλ, ειδοποιούσε τον πρέσβη στην Αθήνα Λίνκολν Μακβή ότι σε περίπτωση κατάληψης της Ελλάδα από τα ναζιστικά στρατεύματα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είναι καταρχήν πρόθυμο να αναλάβει την εκπροσώπηση των ελληνικών συμφερόντων στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, εάν η Ελληνική Κυβέρνηση υποβάλει επίσημο αίτημα μέσω της πρεσβείας των ΗΠΑ ή μέσω της διπλωματικής αντιπροσωπείας της στην Ουάσιγκτον, προκειμένου η σχετική εξουσιοδότηση να αποσταλεί επίσημα.

Εν τω μεταξύ, λόγω της πιθανότητας διακοπής των επικοινωνιών, το Αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε εξουσιοδοτήσει εμπιστευτικά τις διπλωματικές αποστολές στο Βουκουρέστι και τη Σόφια να αναλάβουν προσωρινά την προστασία των ελληνικών συμφερόντων εάν οι Έλληνες εκπρόσωποι τους προσεγγίσουν με σχετικό αίτημα.

Μεταξάς και Κορυζής: Τα δύο ΟΧΙ της Ελλάδας, σε φασισμό και ναζισμό

*Αριστερά ο Ιωάννης Μεταξάς, δεξιά ο Αλέξανδρος Κορυζής

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Τα δύο μεγάλα και ιστορικά ΟΧΙ, που ειπώθηκαν από την Ελλάδα κατά του φασισμού και του ναζισμού, το 1940 και το 1941, είναι αυτά που δόξασαν τα ελληνικά όπλα. Ειπώθηκαν από δύο πρωθυπουργούς, που έφυγαν από ζωή, ενώ τα γεγονότα ήταν ακόμα σε εξέλιξη. Την πρώτη αντίδραση κατά του φασισμού, που συμπυκνώθηκε στη λέξη ΟΧΙ, το είπε ο Ιωάννης Μεταξάς τα ξημερώματα της 28^ης Οκτωβρίου 1941. Η δεύτερη αντίδραση που ισοδυναμούσε με ένα νέο ΟΧΙ, ενάντιο στο ναζισμό, διατυπώθηκε από τον Αλέξανδρο Κορυζή, πάλι τα ξημερώματα της 6^ης Απριλίου 1941.

               Το κλίμα που διαμορφώθηκε μεταξύ των δύο υπερήφανων ΟΧΙ περιέγραψε στα υπηρεσιακά του τηλεγραφήματα προς την Ουάσιγκτον ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα Λίνκολν Μακβή.

Ο Αμερικανός πρέσβης, σε μια αναλυτική αναφορά του προς τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ στις 3 Φεβρουαρίου 1941, έδωσε μια αδρή εικόνα της κατάστασης, που επικρατούσε στην Ελλάδα, κατά τις δύσκολες εκείνες ημέρες. Η Ελλάδα, που έδινε στα μέτωπα του πολέμου την μεγάλη μάχη και κατανικούσε την φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι, ξαφνικά βρέθηκε χωρίς ηγεσία λόγω του αιφνίδιου θανάτου του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά, με νέο πρωθυπουργό τον τραπεζίτη Αλέξανδρο Κορυζή.

Μια απόρρητη συνομιλία του βασιλέως Γεωργίου Β’ με τον Αμερικανό πρέσβη, το 1946

*Ο βασιλεύς Γεώργιος Β΄ (Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο )

 

«Δεν έχω γράψει ποίηματα,

δεν έχω γράψει ποιήματα

μόνο σταυρούς

σε μνήματα

καρφώνω»

Ποιητής Μίλτος Σαχτούρης

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Το 1946 ήταν μια κρίσιμη πορεία για την πορεία της Ελλάδας, καθώς τις κοινοβουλευτικές εκλογές της 31^ης Μαρτίου, σημάδεψε ανεξίτηλα, μια επίθεση ανταρτών του ΚΚΕ στο σταθμό Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο Πιερίας. Η επίθεση αυτή θεωρήθηκε ως έναρξη του πολέμου, που κήρυξαν οι αντάρτες. Ο πόλεμος αυτός κράτησε έως τον Αύγουστο του 1949. Οι ελπίδες της απελευθέρωσης από την τριπλή κατοχής Ελλάδας, εξανεμίστηκαν. Η πατρίδα μας έζησε τον όλεθρο και την καταστροφή, όταν οι άλλοι λαοί μέσα σε κλίμα ειρήνης ανασυγκροτούσαν τις χώρες τους. 

               Η Ελλάδα αντιμετώπισε αρχικά την ανταρσία με την έμπρακτη στήριξη της Βρετανίας, η οποία όμως γρήγορα βρέθηκε σε αντικειμενική αδυναμία να συνεχίσει την παροχή οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας. Την ενίσχυση της Ελλάδας σε όλα τα επίπεδα συνέχισαν οι ΗΠΑ με το γνωστό «δόγμα Τρούμαν» από το 1947.

Εκτός από τις επιμέρους μάχες, με τον ανείπωτο πόνο υπήρξαν ορισμένα σημαντικά γεγονότα, που δείχνουν τη σοβαρότητας της κατάστασης, ανάμεσα στα οποία ήταν η ίδρυση αρχικά στις 28 Οκτωβρίου 1946 στην Τσούκα Αντιχασίων,  του Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών. Στις 27 Δεκέμβρη 1946 ακολούθησε η μετονομασία του σε Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας(ΔΣΕ). Αυτά τα περιστατικά, δείχνουν την ένταση των προσπαθειών των ανταρτών να επικρατήσουν στρατιωτικά στον ελλαδικό χώρο.

Στις 24 Δεκεμβρίου 1947 ο ραδιοφωνικός σταθμός των ανταρτών, μετέδωσε ανακοίνωση του Πρακτορείου «Ελεύθερη Ελλάδα» ότι την προηγούμενη μέρα, 23 του μηνός, στις περιοχές, που έλεγχαν οι αντάρτες, δηλαδή στα βουνά, σχηματίστηκε η πρώτη λεγόμενη Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση.

Άλλωστε ο ανταρτοπόλεμος στην Ελλάδα, χαρακτηρίσθηκε ως η πρώτη πολεμική σύγκρουση στον μεταπολεμικό κόσμο. Ήταν η εποχή εκείνη, που είχε πάρει την χαρακτηριστική ονομασία Ψυχρός Πόλεμος. Στην πραγματικότητα, το έτος 1946, στο οποίο αναφερόμαστε, η χώρα μπήκε σε έσχατη δοκιμασία από τις ανεδαφικές επιδιώξεις του ΚΚΕ, αλλά και με τις προσδοκίες της Δεξιάς για ταχεία συντριβή της ανταρσίας. Η τραγωδία της Ελλάδας, δυστυχώς κράτησε τριάμισι χρόνια. Είναι γεγονός ότι ο ελληνικός στρατός, στην αρχή δεν είχε εντυπωσιακές επιτυχίες κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Πριν επέλθει η ήττα της ανταρσίας στο Γράμμο, αύξησε το διεθνές ενδιαφέρον του ελεύθερου κόσμου για τις εξελίξεις στην Ελλάδα.

Τα Δεκεμβριανά του 1944 με διπλωματική ματιά

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

  Τα Δεκεμβριανά του 1944, αποτελούν άκρως μελανές σελίδες της νεώτερης ελληνικής ιστορίας. Γιατί, όταν οι λαοί της Ευρώπης έβλεπαν την πτώση του Ναζισμού, που έρχονταν ραγδαία σε όλα τα μέτωπα, στην Ελλάδα ξεσπούσε ένας ανωφελής, αλλά αιματηρός εμφύλιος πόλεμος. Τα γεγονότα εκείνων των ημερών δεν είναι άγνωστα. Ενδιαφέρον όμως είναι να μην τα ξεχνάμε, αλλά και να βλέπουμε πώς η Ελλάδα με τη βοήθεια των συμμάχων απέφυγε ένα θανάσιμο κίνδυνο, να βρεθεί ξαφνικά στο Ανατολικό μπλοκ, αν επικρατούσε η ανταρσία των ημερών εκείνων.    

               Βασικά γνωρίζουμε σήμερα, ότι η μεγάλη σύγκρουση ήταν μεταξύ του ΚΚΕ, που θέλησε αμέσως μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους Ναζί, βασισμένο στον ΕΛΑΣ, που αριθμούσε δύναμη 50.000 ανδρών σε όλη την Ελλάδα, να επιβληθεί καταλαμβάνοντας ουσιαστικά την εξουσία. Ο αστικός κόσμος, δηλαδή η λεγόμενη Δεξιά και το Κέντρο, ήταν πρακτικά εκμηδενισμένος.

               Τα αιματηρά γεγονότα άρχισαν στις 3 Δεκεμβρίου του 1944, με πυροβολισμούς των αστυνομικών δυνάμεων μπροστά στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη ενάντια στη διαδήλωση του ΕΑΜ, που είχε οργανωθεί ως δυναμική απάντηση στο τελεσίγραφο της κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου την 1η Δεκεμβρίου 1944 για τον αφοπλισμό όλων των ένοπλων ομάδων της Αριστεράς. Η αντίδραση του ΚΚΕ συνδυάστηκε με μεγάλη απεργία στις δημόσιες υπηρεσίες.

               Ξαφνικά η Ελλάδα, βρέθηκε στο κέντρο του ενδιαφέροντος των διπλωματικών αντιπροσωπειών της Αθήνας. Ειδικά οι Βρετανοί, που διέθεσαν στρατεύματα και είχαν άμεση ανάμιξη στις μάχες, που μαίνονταν στους δρόμους της πρωτεύουσας. Ο πληθυσμός της Αθήνας βρέθηκε ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά, αλλά και σε ελλείψεις βασικών αγαθών. Πείνα και φόβος συμπλήρωναν το εφιαλτικό σκηνικό, των επιλεκτικών δολοφονιών και πολυάριθμων απαγωγών ομήρων.

               Ταυτόχρονα με τις άγριες μάχες στους δρόμους της Αθήνας, η χώρα αντιμετώπιζε και πολιτική αστάθεια.

Τα διπλωματικά παρασκήνια για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940

*Η μεγάλη στιγμή της Ελλάδας, στις 28 Οκτωβρίου 1940

 

 

*Τότε που όλοι αγωνιούσαν για τον πόλεμο

*«Η Ελλάδα δεν είναι ζητιάνος!!!»

*Η βύθιση της «Έλλης»

*Το μεγαλειώδες ΟΧΙ 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Ο ελληνοϊταλικός πόλεμο του 1940, υπήρξε μια ελληνική εποποιία, η οποία προκάλεσε τον παγκόσμιο θαυμασμό, για την ανδρεία του Ελληνικού στρατού, ο οποίος στα Ηπειρωτικά βουνά κατατρόπωσε τους φασίστες εισβολείς του Μουσολίνι, ενώ ο λαός στις πόλεις και τα χωριά  επέδειξε αξιοθαύμαστη υπομονή και καρτερικότητα. Η Ελλάδα, με ανεπαρκή εξωτερική βοήθεια αντιμετώπισε, αντιστάθηκε και νίκησε τους Ιταλούς, με αποτέλεσμα να χρειασθεί στη συνέχεια η επέμβαση της Χιτλερικής Γερμανίας για καθυποτάξουν οι φασίστες και οι ναζιστές μια μικρή χώρα, που βροντοφώναξε από την αρχή ΟΧΙ.

               Η στάση της Ελλάδας, από την έναρξη του Β’  Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξε κεντρικό σημείο των διπλωματικών ζυμώσεων, γιατί προσπάθησε να αποφύγει τον πόλεμο επιχειρώντας να τηρήσει μια αξιοθαύμαστη ουδετερότητα.

               Βρισκόμαστε πλέον στο κρίσιμο έτος 1940, όταν φούντωνε ο πόλεμος σε γη, θάλασσα και αέρα. Η Ευρώπη φλέγονταν. Η Γαλλία και άλλα ευρωπαϊκά κράτη είχαν καταρρεύσει. Η Αγγλία αντιμετώπιζε τους σφοδρούς γερμανικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Στη θάλασσα τα υποβρύχια τορπίλιζαν και βύθιζαν πλοία… Ο πόλεμος έδειχνε σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, το σκληρό και απεχθές πρόσωπό του… 

               Ήταν ακόμα η εποχή, που μάχονταν η Ευρώπη κατά του Γερμανικού ιμπεριαλισμού, ενώ οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να οχυρωθούν πίσω από το πνεύμα του λεγόμενου «Δόγματος Μονρόε», το οποίο ουσιαστικά πρέσβευε τον αμερικανικό απομονωτισμό στη δική του ήπειρο. Χαρακτηριστικά στις αρχές Ιουλίου 1940, ο προεδρικός γραμματέας  Έρλυ κατ’ εντολή του προέδρου Ρούζβελτ, είχε δηλώσει πως ο πρόεδρος των ΗΠΑ «πιστεύων απολύτως εις το δόγμα του Μονρόε, δεν τρέφει ουδεμίαν διάθεσιν να επέμβη εις εδαφικά ζητήματα, αφορώντα την Ευρώπην και την Ασίαν». Το ίδιο διάστημα ο υπουργός Στρατιωτικών των ΗΠΑ Στίμσον, μιλώντας ενώπιον της Επιτροπής Στρατιωτικών της Γερουσίας, είχε τονίσει:

               «Ουδείς επιθυμεί να αποστείλει αμερικανικά στρατεύματα πέραν των ορίων μας. Εκτός αν η προστασία αυτών τούτων των Ηνωμένων Πολιτειών καταστήση την ενέργειαν αυτήν απαραίτητον». Η πανωλεθρία του Περλ Χάρμπορ, αργούσε ακόμα…

               Το Λονδίνο και ολόκληρη η Αγγλία ζούσαν με τον εφιάλτη των έντονων, συνεχών  και καταστρεπτικών γερμανικών αεροπορικών βομβαρδισμών, ενώ η Γαλλία είχε καταρρεύσει πολύ σύντομα. Το κύριο βάρος της αντιμετώπισης του ναζιστικού ολέθρου στην Ευρώπη, έφερε η Αγγλία με πρωθυπουργό τον Ουίνστον Τσώρτσιλ.

1940-41: Πόλεμος και αγωνία της Ελλάδας να αποκτήσει περισσότερα αεροπλάνα

*Οι δύο πρέσβεις που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον πόλεμο του 1940-41, προσερχόμενοι στο Γενικό Στρατηγείο. Αριστερά ο Λίνκολν Μακβή (ΗΠΑ)

 και δεξιά ο Μίκαελ Πάλαιρετ (Αγγλία) 

 

 

*Ανέκδοτη διπλωματική αλληλογραφία.

*Τα αεροπλάνα των ΗΠΑ, που δεν δόθηκαν 

*Το υπόμνημα του Μεταξά προς τον Ρούζβελτ.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Ο πόλεμος του 1940 εναντίον της Ιταλίας και του 1941 εναντίον της Γερμανίας, ήταν ένας τιτάνιος αγώνας εναντίον του φασισμού και του Ναζισμού. Η Ελλάδα πολέμησε με γενναιότητα και χωρίς μεγάλη και ουσιαστική βοήθεια, πλην της Βρετανίας, που έστειλε ανεπαρκείς δυνάμεις και περιορισμένο αριθμό αεροπλάνων. Η Ελλάδα απευθύνθηκε στις συμμαχικές χώρες ζητώντας αποφασιστική βοήθεια, που δεν την πήρε ποτέ. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των ΗΠΑ, που υποσχόταν αεροπλάνα τα οποία δεν δόθηκαν ποτέ. Διαφωτιστική εικόνα της κατάστασης που επικρατούσε τότε μας δίνει η διπλωματική αλληλογραφία, που διασώθηκε στα αμερικανικά Εθνικά Αρχεία.

               Ο νικηφόρος πόλεμος κατά των Ιταλών, στα Ηπειρωτικά βουνά, παρά τις επιμέρους ελλείψεις, δεν επηρεάσθηκε και συνέχισε να είναι νικηφόρος. Το πνεύμα του ΟΧΙ ήταν ισχυρό. Η μεγάλη έλλειψη που γίνονταν αισθητή, ήταν οι ελλείψεις ιδίως στην πολεμική αεροπορία. Η βοήθεια που παρείχαν οι Άγγλοι, δεν ήταν επαρκής. Είναι γνωστό ότι χάρη στις συνεχείς πιέσεις και του ίδιου του πρωθυπουργού Ουίνστον Τσώρτσιλ, το πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου του 1940 διατέθηκαν στην Ελλάδα τρεις μοίρες καταδιωκτικών και βομβαρδιστικών αεροπλάνων, ενώ άλλη μοίρα αεροσκαφών που είχε έδρα στην Αίγυπτο άρχισε να δρα εναντίον  εχθρικών στόχων στο μέτωπο. Ήταν σαφής όμως η ανεπάρκεια από αεροπορικής πλευράς, όταν μάλιστα δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην Ελλάδα τα νεώτερου τύπου βομβαρδιστικά, για λόγους τεχνικούς. Πάντως ο Τσώρτσιλ έβλεπε τη σημασία την αντίστασης της Ελλάδας στις δυνάμεις του Άξονα και στις 4 Νοεμβρίου τηλεγραφούσε στον υπουργό Πολέμου Άντονι  Ήντεν:

               «Από στρατηγική άποψη η απώλεια της Αθήνας θα αποτελούσε πλήγμα εξίσου σοβαρό με την απώλεια του Χαρτούμ, πλήγμα μάλιστα ανεπανόρθωτο».

               Ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς στις 16 Νοεμβρίου ζήτησε μεταξύ άλλων από τους Άγγλους την αποστολή και άλλων αεροπλάνων, προειδοποιώντας ότι αναμένει γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας. Ταυτόχρονα διαβεβαίωνε ότι η ελληνική κυβέρνηση ήταν αποφασισμένη να αντισταθεί και κατά της Γερμανίας.

               Η αγωνία πάντως της Ελλάδας για ενίσχυση της αεροπορικής άμυνας ήταν συνεχής. Όπως και η φροντίδα για ποικίλο πολεμικό υλικό. Γι’ αυτό, εκτός της Αγγλίας στράφηκε και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

               Η ιταλική αεροπορία μπορούσε να βομβαρδίζει ελληνικές πόλεις. Στις 30 Οκτωβρίου η ιταλική αεροπορία βομβάρδισε την Πάτρα. Οι άμαχοι νεκροί εκείνη τη μέρα, ήταν 100 και οι τραυματίες 250. Αργότερα βομβαρδίστηκαν η Θεσσαλονίκη, η Κέρκυρα, τα Ιωάννινα, τα Χανιά και διάφορες κωμοπόλεις και χωριά, χωρίς να πληγούν στρατιωτικοί στόχοι, παρά μόνο πολιτικοί. Τα ελληνικά αεροσκάφη στο διάστημα του πολέμου κατέρριψαν στο μέτωπο πολλά ιταλικά αεροπλάνα. Είχαμε όμως απώλεια ελληνικών αεροσκαφών, που δεν ήταν εύκολο να αντικατασταθούν από νέα. Από τις αρχές Νοεμβρίου η αγγλική αεροπορία εγκατέστησε βάσεις στην Ελλάδα και άρχισε να συμμετέχει από κοινού με την ελληνική αεροπορία σε επιχειρήσεις. Συνήθως επιτυχείς με καταρρίψεις ιταλικών πολεμικών αεροσκαφών.

               Στις αρχές Νοεμβρίου 1940  στις ΗΠΑ εξελέγη πρόεδρος ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ επικεφαλής των Δημοκρατικών.