Σκέψεις για το Έπος του 1940, με βάση ένα διπλωματικό έγγραφο

*Άγνωστος Στρατιώτης. Εγγραφές στο Μνημείο από το έπος του Σαράντα

 

*Οι προβλέψεις για Ιταλική και

Γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδας

*Η πίστη της Ελλάδας στην τελική νίκη

*Τα ελληνικά αμυντικά επιτελικά σχέδια

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Τώρα, με την επέτειο της ένδοξης αυτής μέρας, της 28^ης Οκτωβρίου, αξίζει να κάνουμε μια αναδρομή, κυρίως για να δούμε ότι η ηγεσία της χώρας, είχε συναίσθηση τι θα αντιμετώπιζε και ήταν αποφασισμένη να αντισταθεί στην Γερμανική λαίλαπα, μετά την Ιταλική.

Υπάρχει στα Αμερικανικά Εθνικά αρχεία ένα έγγραφο που είχε συντάξει ο Αμερικανός πρεσβευτή στην Αθήνα Λίνκολν Μακβή, στις 6 Αυγούστου 1941 και το απηύθυνε προσωπικά στον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ, με τον οποία διατηρούσε προσωπικές και φιλικές σχέσεις, αφού τον αποκαλεί «Dear Franklin» δηλαδή «Αγαπητέ Φραγκλίνε».

Είναι σημαντικό ότι στην εισαγωγή του μακροσκελέστατου εγγράφου του, ο Μακβή υπογραμμίζει ότι η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 1940 και οι Έλληνες προέβλεψαν αμέσως ότι η Γερμανία θα συμμετείχε στον πόλεμο, όταν θα ερχόταν η κατάλληλη στιγμή.

-Ο στρατηγός Μεταξάς μού είπε στις αρχές Νοεμβρίου: Ας μην έχουμε αυταπάτες· όταν έρθει η άνοιξη, οι Γερμανοί θα μας επιτεθούν, έγραφε ο Αμερικανός πρεσβευτής. Μου είπε τότε- και αυτή η στάση επιβεβαιώθηκε επανειλημμένα από τον ίδιο μέχρι την τελική κατάρρευση, καθώς και από τον βασιλιά διάδοχό του και τον διάδοχό του, ότι η Ελλάδα θα αντιστεκόταν στη γερμανική επίθεση με τον ίδιο τρόπο που είχε αντισταθεί και στην ιταλική. Αυτό δεν σήμαινε ότι πίστευε πως θα μπορούσε να αποφύγει την κατάκτηση της χώρας. Η Ελλάδα, όμως, πίστευε στην τελική νίκη της Αγγλίας και θεωρούσε ότι όφειλε, για χάρη του μέλλοντός της, να διατηρήσει τουλάχιστον ζωντανή την ψυχή της.

Μια άλλη σημαντική επισήμανση του Αμερικανού διπλωμάτη, ήταν ότι ούτε ο στρατηγός Μεταξάς, ο οποίος επέμενε στην εφαρμογή του αμυντικού του σχεδίου, και πριν από την είσοδο των Γερμανών στον πόλεμο, ούτε ο βασιλιάς πίστευαν, ότι η Μεγάλη Βρετανία θα μπορούσε να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια, πέρα από τη ναυτική υποστήριξη. Και αυτή η επισήμανση δείχνει την αποφασιστικότητα της Ελλάδας, να αντισταθεί στα πανίσχυρα στρατεύματα του Χίτλερ. Φυσικά, ζητούσαν όση βοήθεια μπορούσαν να εξασφαλίσουν από την Αγγλία. Ωστόσο, η στρατηγική τους ήταν σχεδιασμένη έτσι ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί, ανεξάρτητα από το αν οι Βρετανοί θα έστελναν επτά ή μόλις τρεις μεραρχίες.

Επίσης, δεν έδιναν ιδιαίτερη βαρύτητα στα σχέδια που είχε προτείνει ο Άντονυ Ήντεν για ενδεχόμενη συνεργασία της Γιουγκοσλαβίας και της Τουρκίας. Το Βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών ισχυριζόταν ότι εξακολουθούσε να πιστεύει στις διαβεβαιώσεις της Τουρκίας μέχρι την τελευταία στιγμή. Οι στρατιωτικοί, όμως, θεωρούσαν ότι θα έπρεπε να πολεμήσουν χωρίς τέτοια στηρίγματα, απέναντι στις συνδυασμένες δυνάμεις της Ιταλίας και της Γερμανίας, και κατάρτιζαν τα σχέδιά τους ανάλογα.

*Το συνοδευτικό έγγραφο του πρεσβευτή Μακβή 

προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ

Το πρώτο σχέδιο

 

Το πρώτο σχέδιο των Ελλήνων προέβλεπε την εκδίωξη του ιταλικού στρατού πριν από την άνοιξη, όταν, με έναν στρατό 300.000 ανδρών, συν όσες εκστρατευτικές δυνάμεις ενδεχομένως θα έστελναν οι Βρετανοί, θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την ελαφρά οχυρωμένη αμυντική γραμμή κατά μήκος των αλβανικών συνόρων, έχοντας μια μεγάλη στρατιωτική δύναμη εγκατεστημένη στη στενή, ορεινή ζώνη της περιοχής  Ηπείρου– Ολύμπου.

Το σχέδιο αυτό προϋπέθετε την ουδετερότητα της Γιουγκοσλαβίας, αλλά μπορούσε εύκολα να τροποποιηθεί, ώστε να αντιμετωπιστεί μια εχθρική προέλαση από τη Βουλγαρία, μέσω του νότιου τμήματος της χώρας αυτής.

 

Το δεύτερο σχέδιο

 

Ωστόσο, καθώς πλησίαζε η άνοιξη, οι Ιταλοί δεν είχαν ακόμη εκδιωχθεί από την Αλβανία, κυρίως εξαιτίας της δριμύτητας του χειμώνα, του ορεινού εδάφους και των δυσκολιών, που αντιμετώπιζε ο ελληνικός στρατός σε όλα τα ζητήματα ανεφοδιασμού.

Στο μεταξύ, οι Γερμανοί είχαν ήδη καταλάβει τη Ρουμανία και φαινόταν πιθανό ότι σύντομα θα εισέρχονταν και στη Βουλγαρία.

Τότε οι Έλληνες, επιχείρησαν μια επίθεση εναντίον των Ιταλών, με σκοπό να επιτύχουν τουλάχιστον τη δημιουργία μιας συντομότερης αμυντικής γραμμής κατά μήκος του ποταμού Σκούμπι (Shkumbin) και να απελευθερώσουν ορισμένες μεραρχίες, ώστε να χρησιμοποιηθούν για την άμυνα εναντίον των Γερμανών. Επρόκειτο για μια τροποποίηση του αρχικού σχεδίου.

Ταυτόχρονα, προκειμένου να μην προκαλέσουν τη γερμανική επίθεση, οι Έλληνες επέμεναν να μην αποσταλούν βρετανικά στρατεύματα στην ηπειρωτική Ελλάδα, προτού οι Γερμανοί διασχίσουν πράγματι τον Δούναβη.

Μία βρετανική μεραρχία αποβιβάστηκε στην Κρήτη για την άμυνα του κόλπου της Σούδας, ενώ επετράπη σε μια βρετανική στρατιωτική αποστολή να μεταβεί στην Αθήνα για να μελετήσει την κατάσταση.

Ωστόσο, η μικρή βρετανική αεροπορική δύναμη που υποστήριζε τους Έλληνες στον πόλεμο εναντίον της Ιταλίας δεν ενισχύθηκε ουσιαστικά, ενώ δεν επιτράπηκε σε Βρετανούς αξιωματικούς ή στρατιώτες να εγκατασταθούν στην ελληνική Μακεδονία και τη Θράκη.

*Με πηχιαίους τίτλος, εκείνη τη μέρα...

Το τρίτο σχέδιο

 

Όταν οι Γερμανοί διέσχισαν τον Δούναβη και άρχισαν, στις αρχές Μαρτίου, να συγκεντρώνουν στρατεύματα στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, οι Βρετανοί άρχισαν να φθάνουν στην Ελλάδα.

Η ελληνική επίθεση μέχρι τον ποταμό Σκούμπι είχε επιτύχει μόνο εν μέρει. Στη συνέχεια, αντιμετωπίστηκε με μια ιταλική αντεπίθεση, η οποία, αν και δεν κέρδισε εδάφη και κόστισε ακριβά στους Ιταλούς, κατάφερε ουσιαστικά να εμποδίσει τους Έλληνες να αποσύρουν στρατεύματα, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη γερμανική απειλή.

Έτσι, οι Βρετανοί ανέλαβαν ουσιαστικά μόνοι τους την κεντρική αποστολή άμυνας στην περιοχή του Ολύμπου. Υπολογιζόταν ότι ο μηχανοκίνητος εξοπλισμός τους και η φύση του εδάφους θα αντιστάθμιζαν την αριθμητική τους μειονεξία.

Όσα ελληνικά στρατεύματα ήταν διαθέσιμα στην περιοχή αυτή τοποθετήθηκαν στα βουνά, ενώ αναμενόταν από τους Βρετανούς να αναχαιτίσουν τις γερμανικές φάλαγγες, που ενδεχομένως θα επιχειρούσαν να χρησιμοποιήσουν τις κοιλάδες.

Το σχέδιο τροποποιήθηκε και πάλι.

Όπως και σε όλα τα προηγούμενα σχέδια, η άμυνα των βουλγαρικών συνόρων θα είχε αποκλειστικό σκοπό την καθυστέρηση της εχθρικής προέλασης, ενώ η κύρια προσπάθεια θα επικεντρωνόταν στην υπεράσπιση της περιοχής του Ολύμπου.

Τώρα, όμως, αυτό δεν σήμαινε πλέον την απόσυρση μεραρχιών από μια συντομότερη αμυντική γραμμή στην Αλβανία, αλλά μια υποχώρηση υπό εχθρικά πυρά ολόκληρου του ελληνικού στρατού από την Αλβανία, και ιδιαίτερα της δεξιάς πτέρυγάς του, μέχρι να καταστεί δυνατή η σύνδεσή του με τις βρετανικές δυνάμεις.

            Στο μακροσκελές έγγραφό του πρεσβευτής Λίνκολν Μακβή, γίνεται αναφορά και σε ευρύτερες πολεμικές και διπλωματικές εξελίξεις στα Βαλκάνια. Όμως αυτό που μένει ως συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα, έδειξε τότε πρωτοφανή δυναμισμό και τιτάνια αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση της πατρίδας. Άρτια πολεμική προετοιμασία της χώρας και προνοητικότητα. Κοντά σε όλα αυτά- και αυτό δεν περιγράφεται στο έγγραφο του Μακβή- είναι ο πρωτοφανής ενθουσιασμός των Ελλήνων, που από πρώτη μέρα έσπευσαν να καταταγούν στο στρατό, χωρίς να λογαριάζουν θυσίες και πάντα με την ελπίδα, ότι θα νικηθεί ο φασισμός και ο ναζισμός.

            Και κάτι ακόμα. Ο Μεταξάς είχε κατηγορηθεί για γερμανοφιλία λόγω των σχέσεών του με το βασιλιά Κωνσταντίνο και των στρατιωτικών σπουδών του στη Γερμανία. Διέβλεπε όμως πολύ νωρίτερα, ως επιτελικός νους, τη στρατιωτική ήττα των δυνάμεων του Άξονα και κράτησε τη χώρα στο πλευρό της Αγγλίας.

            Το Έπος του Σαράντα, είναι η περηφάνια  των Ελλήνων.

Αθάνατοι οι πεσόντες στο έπος της 1940 και μετά…

            Αθάνατοι οι πεσόντες στο έπος της 1940 και μετά…

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

ΠΗΓΗ

*Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ (https://catalog.archives.gov/medialive/85/6185/16618585/content/arcmedia/presidential-libraries/roosevelt/psf/psfa0372.pdf)

 

 

ΟΙ ΘΡΑΚΕΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΞΙΦΟΥΛΚΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΔΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΩΝ ΜΟΥΔΑΝΙΩΝ

Το 1922 η Βουλγαρία ζητούσε από την Αντάντ, αυτονομία ολόκληρης της Θράκης, από την Κωνσταντινούπολη έως το Νέστο!!!

*Το διαβιβαστικό έγγραφο γνωστοποίησης για την αποστολή του βουλγαρικού υπομνήματος.

 

 

*Το Βουλγαρικό υπόμνημα προ την Αντάντ,

όταν η Ελλάδα σφάδαζε το 1922,

σε Θράκη και Μικρά Ασία

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

            Το φθινόπωρο του 1922, η Ελλάδα αντιμετώπιζε τεράστια προβλήματα. Ήταν η  Μικρασιατική Καταστροφή με την απώλεια των μικρασιατικών εδαφών αλλά και της Ανατολικής Θράκης, η δραματική ανθρωπιστική κρίση από τα κύματα της προσφυγιάς, η κακή οικονομική κατάσταση του κράτους από την συνεχή συμμετοχή σε πολέμους από το 1912 και τέλος η κατάρρευση της αξιοπιστίας της διεθνώς, εξαιτίας της πολιτικής αστάθειας. Ταυτόχρονα η χώρα, αντιμετώπιζε πρωτοφανή αναφυόμενα προβλήματα από τα ποικίλα άλλα προβλήματα, που ήταν η κληρονομιά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου για τα Βαλκάνια και την Εγγύς Ανατολή. Ορισμένα από αυτά τα προβλήματα δημιουργούσαν τα γειτονικά κράτη που εποφθαλμιούσαν τμήματα της ελληνικής επικράτειας. 

            Στις 28 Σεπτεμβρίου 1922, δηλαδή όταν η Ελλάδα σφάδαζε, στα Μουδανιά, στη Σμύρνη και στα λιμάνια και τους σταθμούς όπου αποβιβάζονταν οι κατατρεγμένοι πρόσφυγες, η Βουλγαρία έκανε μια ακόμα κίνηση αρπαγής εδαφών της Ελλάδας. Με διακοίνωσή της προς τις δυνάμεις της Αντάντ, ζητούσε να δημιουργηθεί αυτόνομη Θράκη, από την ενδοχώρα, όπως βλέπουμε το χάρτη,  αριστερά, της Κωνσταντινούπολης έως το Νέστο!!!

Η Αμερικανική πρεσβεία της Σόφιας, με έγγραφό της γνωστοποίησε την βουλγαρική απαίτηση, στο Τμήμα Πολιτικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Συγκεκριμένα με έγγραφο που υπέγραφε  ο Herschel V. Johnson προσωρινός επιτετραμμένος, ανέφερε ότι οι διπλωματικές αντιπροσωπείες της Βουλγαρίας στο Λονδίνο, το Παρίσι και τη Ρώμη επέδωσαν για τις αντίστοιχες κυβερνήσεις το υπόμνημα των Βουλγάρων. Η ενημέρωση της Ουάσιγκτον έγινε με περιληπτικό υπόμνημα το οποίo φέρει τον τίτλο PRO-MEMORIA και είναι το ακόλουθο:

Η πολιτική αντίληψη, όταν υποχρεωθήκαμε να δεχτούμε το 1922, τους όρους της Διάσκεψης των Μουδανιών και την βίαιη απώλεια της Ανατολικής Θράκης

*Οι στρατηγοί της Αντάντ, στα Μουδανιά, που καταδίκασαν την Ανατολική Θράκη. 

Από δεξιά Σαρλ Σαρπύ (Γαλλία), σερ Τσαρλς Χάρρινγκτον (Αγγλία) και Ενρίκο Μομπέλι (Ιταλία) 

 

 

*Η ρωσική ενίσχυση του Κεμάλ

*Αποκαλυπτικές αναφορές

              

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

               Το «Εθνικό Σύμφωνο» της Τουρκίας υπήρξε το βασικό στρατηγικό δόγμα της Τουρκίας το 1922, που συχνά αναβιώνει και σήμερα ανάμεσα στις εθνικιστικές ενέργειες του βαθέος Τουρκικού κράτους και στις ανιστόρητες κορώνες των πολιτικών της, που εκφράζουν τις θεωρίες της Γαλάζιας Πατρίδας.

               Το πνεύμα αυτό κυριάρχησε το 1922, την εποχή της καταραμένης Διάσκεψης των Μουδανιών. Είναι ενδιαφέρουσα η πολιτική αντίληψη της εποχής, όπως αυτή διαφαίνεται από τις γνώμες που εκφράζονταν όχι μόνο δημόσια, αλλά και σε υπηρεσιακό επίπεδο πίσω από τις κλειστές πόρτες.

               Στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία, έχουν διασωθεί διάφορα έγγραφα, που περιγράφουν την ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης. Μια τέτοια σταχυολόγηση θα δούμε σήμερα, επιχειρώντας να προσεγγίσουμε, με πληροφορίες, που εκφεύγουν από τις δραματικές αφηγήσεις όσων έζησαν εκείνα τα φοβέρα γεγονότα, διωγμένοι από τις πανάρχαιες εστίες τους.

Αρχικά εντοπίσαμε αναφορές κυρίως στρατιωτικών παραγόντων, που βρέθηκαν στην ευρύτερη περιοχή και ενημέρωναν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Στις 21 Σεπτεμβρίου (ν.η.) 1922 είχαμε μια συνάντηση μεταξύ δύο παραγόντων, Υπάτων Αρμοστών στην Κωνσταντινούπολη,  που εκπροσωπούσαν συμμαχικές χώρες, του ναυάρχου Μπρίστολ (Admiral Bristol) και του στρατηγού Πελλέ (General Pelle).

Αν είχαμε την Ανατολική Θράκη, θα γλιτώναμε την πείνα της Κατοχής…

*Απόσπασμα από το υπόμνημα του πρωθυπουργού Εμμανουήλ Τσουδερού προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούζβελτ, τον Ιούνιο του 1942

*Μια επισήμανση του Εμμ. Τσουδερού το 1942,

προς τον πρόεδρο τον ΗΠΑ Φρ. Ρούζβελτ

*Φοβερά φωτογραφικά ντοκουμέντα

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

               Η μεγάλη πείνα της Κατοχής, που κράτησε από το 1941 έως το 1944, ήταν μια από τις πιο δραματικές περιόδους της Ιστορίας με χιλιάδες νεκρούς και όπως έγραψε ο γνωστός ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ συγκρίνεται με εκείνη τη ς εποχής του Πελοποννησιακού Πολέμου, που εξολόθρευσε τους κατοίκους της Αθήνας του Περικλή. Και μόνο ένας, εκείνα τα μαύρα χρόνια θυμήθηκε, πώς αν δεν είχαμε χάσει το 1922 την Ανατολική Θράκη δεν θα υπήρχε τέτοιος λιμός.

Η πείνα της Κατοχής κατά τη διάρκεια της τριπλής κατοχής της χώρας μας από τις δυνάμεις του Άξονα υπήρξε κατά πρώτο λόγο, το αποτέλεσμα κυρίως των αυθαιρεσιών των κατακτητών. Τα περισσότερα θύματα ήταν στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας ιδιαίτερα τα δύο πρώτα χρόνια. Στην Αθήνα και στον Πειραιά, υπολογίζεται ότι οι νεκροί από τον λιμό έφτασαν τους 63.734, ενώ τα συνολικά θύματα σε όλη την Ελλάδα τους 100.000.

Είναι γνωστό, πως από τα μέσα Μαΐου του 1941, αξιωματούχοι του Γραφείου Πολεμικής Οικονομίας της Βέρμαχτ κατέσχεσαν τα διαθέσιμα εμπορεύματα και τα βιομηχανικά προϊόντα, προκειμένου να τα αποστείλουν στη Ναζιστική Γερμανία και στις δυνάμεις τους στο Βέλγιο και την Ολλανδία.

Οι παραδοσιακοί σιτοβολώνες- όπως και της Θεσσαλίας- ήταν οι εύφορες πεδιάδες της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης, που τροφοδοτούσαν με σιτάρι, ολόκληρη την χώρα προπολεμικά, το 1941- 1944, είχαν βρεθεί υπό βουλγαρική κατοχή. Οι βουλγαρικές Αρχές δεν είχαν καμία διάθεση να διοχετεύσουν την παραγωγή προς την υπόλοιπη χώρα, αλλά τη μετέφεραν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας.