Πέμπτη, 3 Μαρτίου 2016

Η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε: Δύο ενδιαφέρουσες εκδόσεις, δύο παρουσιάσεις



*Τα δύο βιβλία για την απαγωγή του στρατηγού Κράιπε



*Δύο εκδόσεις φέρνουν ξανά στην επικαιρότητα την εξιστόρηση μιας φημισμένης αντιστασιακής πράξης στην κατεχόμενη Κρήτη, για πρώτη φορά μέσα από την αφήγηση των ίδιων των πρωταγωνιστών της. Δύο παρουσιάσεις, σε εφημερίδες, δίνουν μια πρώτη ευκαιρία να γνωρίσουμε κατ’ αρχήν το περίφημο εγχείρημα της απαγωγής του στρατηγού Κράιπε στην Κρήτη.



ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑGAZINO
*Ο Γουίλιαμ Στάνλεϊ Μος και ο Πάτρικ Λη Φέρμορ με στολές Γερμανών στρατιωτών, 
έτοιμοι για το μεγάλο εγχείτημα


               Γράφει ο Μάρκος Καρασαρίνης

                Δεν θα δει κανείς την απαγωγή του στρατηγού Χάινριχ Κράιπε, διοικητή μεραρχίας της Φρουράς της Κρήτης, από μια επίλεκτη ομάδα κρητικών ανταρτών και βρετανών κομάντος τον Απρίλιο του 1944, να καταλαμβάνει πολυσέλιδες αφηγήσεις στα σημερινά μεγάλα συνθετικά χρονικά του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
                Ανήκει σε εκείνα τα στιγμιότυπα της μικροϊστορίας των γεγονότων που σπρώχνονται σε δεύτερο πλάνο, στο βάθος του πίνακα, πίσω από την απόβαση στη Νορμανδία ή τη σαρωτική επίθεση των Σοβιετικών στο ανατολικό μέτωπο το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς. Κι όμως, για την Ελλάδα και τη Μεγάλη Βρετανία αυτή η σύμπραξη δολιοφθορέων και ανταρτών συνιστά ένα από τα πιο γνωστά κατορθώματα καταδρομέων όλου του Πολέμου, επεισόδιο που έχει ειπωθεί, αναπαραχθεί και διαδοθεί πλείστες όσες φορές από τότε. Σήμερα, ωστόσο, η ταυτόχρονη έκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, των βιβλίων των βασικότερων άγγλων πρωταγωνιστών του (Πάτρικ Λη Φέρμορ, «Η απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε»/ Γουίλιαμ Στάνλεϊ Μος, «Κακό φεγγαραντάμωμα: Το χρονικό της απαγωγής του Στρατηγού Κράιπε», αμφότερα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο) δίνει την ευκαιρία όχι μόνο να δούμε σε βάθος τις λεπτομέρειες του συμβάντος, αλλά και τις ματιές των αυτουργών του να διασταυρώνονται μιλώντας για τα πρόσωπα και τα πράγματα.
                Στη γραφή, όπως και στη ζωή, Πάντι Φέρμορ και Μπίλι Μος αλληλοσυμπληρώνονται. Ο Πάντι είναι στις αρχές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ένας 25χρονος γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, πολύγλωσσος, περιπετειώδης και με λογοτεχνικό τάλαντο, που έχει διασχίσει την Ευρώπη οριζοντίως και καθέτως και σκέφτεται ότι «αν είναι να πεθάνω, τουλάχιστον ας πεθάνω φορώντας ωραία στολή». Ο Μος, ακόμη νεότερος, κατατάσσεται στον βρετανικό στρατό στα 18 του, με την έκρηξη της σύρραξης, μάχεται με τον στρατάρχη Μοντγκόμερι στο Ελ Αλαμέιν κατά του Ρόμελ και τον Σεπτέμβριο του 1943 ζητά μετάθεση στον SOE, τη Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων, κάτι που θα τον φέρει στο πλευρό του Φέρμορ σε δράσεις στα μετόπισθεν των γερμανικών δυνάμεων κατοχής. Οι δυο τους συναντώνται στο πρελούδιο της «επιχείρησης Κράιπε» στην Τάρα, μια βίλα στο Κάιρο όπου διαβιούν διάφοροι επικοί χαρακτήρες του βρετανικού σαμποτάζ, απείθαρχοι αριστοτέχνες κομάντος και οι γνωριμίες τους (μεταξύ των οποίων και η ανώνυμη γυναίκα των στρατιωτικών αναφορών που επιβιώνει στα έγγραφα μόνο με το παρατσούκλι «σεξουλιάρα μανγκούστα»). Το 1944 ο Φέρμορ είναι πια έμπειρος αξιωματικός, δρα στην Κρήτη από τον Ιούνιο του 1942, γνωρίζει τη γλώσσα, τον χώρο και τους ανθρώπους, ο Μος είναι ένας ενθουσιώδης νεοσύλλεκτος των μυστικών επιχειρήσεων που ζει στο παρόν, για το παρόν: «Τη ζωή μας την όριζαν κυρίως το χθες (όχι, όμως, το προχθές), το σήμερα και το αύριο το πρωί» σημειώνει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του βιβλίου του.
 *Η ομάδα του Φέρμορ με τους Κρητικούς αντάρτες, που έκαναν την απαγωγή

Η ακτινογραφία του εγχειρήµατος

                Ο Πάντι μηχανεύεται αρχικά την απαγωγή του στρατηγού Φρίντριχ Μύλλερ, διοικητή της 22ης Μεραρχίας Πεζικού στο Ηράκλειο, ως «ένα ύπουλο χτύπημα στο ηθικό των Γερμανών». Βάναυσος και μισητός, ο Μύλλερ χρεώνεται από τον Φέρμορ με επιστράτευση του πληθυσμού σε καταναγκαστικά έργα, μαζικές εκτελέσεις ομήρων, βασανιστήρια και εκτελέσεις της Γκεστάπο, την καταστροφή χωριών και την εξολόθρευση του πληθυσμού τους ως αντίποινα αντιστασιακών πράξεων. Γι' αυτά τα εγκλήματα πολέμου θα καταδικαστεί σε θάνατο στην Αθήνα στις 9 Δεκεμβρίου 1946 και θα εκτελεστεί στις 20 Μαΐου 1947, έκτη επέτειο της εισβολής στην Κρήτη. Ο Μύλλερ αρχικά θα σταθεί τυχερός: τρεις εβδομάδες πριν από την εκτέλεση του σχεδίου αντικαθίσταται από τον 49χρονο Χάινριχ Κράιπε, διακριθέντα του ρωσικού μετώπου, παρασημοφορημένο με τον Σιδηρούν Σταυρό για τη δράση του στο Λένινγκραντ το 1941. Καθώς, όμως, οι τροχοί του εγχειρήματος έχουν τεθεί σε κίνηση, δεν αλλάζει κάτι: η ομάδα στελεχώνεται με τον Μπίλι Μος και τους Κρητικούς Μανώλη Πατεράκη και Γιώργο Τυράκη (αργότερα και με τους Αντώνη Ζωιδάκη, Αντώνη Παπαλεωνίδα, Στρατή Σαβιολάκη, Ηλία Αθανασάκη, Νίκο Κόμη και άλλους), η μεταφορά της οργανώνεται, το πολεμικό υλικό συγκεντρώνεται- μεταξύ άλλων, και παράξενοι μηχανισμοί όπως «εκρηκτικές σβουνιές αγελάδων και, πιο ταιριαστά με τη γεωγραφία του τόπου, εκρηκτικές κοπριές κατσίκας για να ανατινάξουμε τα τεθωρακισμένα του εχθρού» περιγράφει ο Φέρμορ στον επίλογο του βιβλίου του Μος.
                Τη νύχτα της 26ης Απριλίου σταματούν το αμάξι του Κράιπε στον δρόμο από τη «βίλα Αριάδνη», πρώην κατοικία του αρχαιολόγου και ανασκαφέα της Κνωσού σερ ‘Αρθουρ  Έβανς, εξουδετερώνουν τον οδηγό του και απομακρύνονται. Ακολουθεί μια μνημειώδης διαδρομή: με τον Πάντι και τον Μπίλι ντυμένους με γερμανικές στολές, τον Φέρμορ στον ρόλο του στρατηγού με το πηλήκιο επί κεφαλής και τον στρατηγό ασκεπή στο πίσω κάθισμα, περνούν από 22 μπλόκα και ανάμεσα από καμιόνια με γερμανούς στρατιώτες που επιστρέφουν μαζικά στα καταλύματά τους έπειτα από προβολή ταινίας. Με τολμηρό και κωμικό εν τέλει τρόπο, οι απαγωγείς φέρνουν την πραγματικότητα στα μέτρα τους: οι πεζοί Γερμανοί «έκαναν χώρο χωρίς καθυστέρηση όποτε κορνάραμε, πάντως, και όταν είδαν ποιανού ήταν το αυτοκίνητο μαζεύτηκαν στις άκρες του δρόμου και μας χαιρέτησαν» γράφει ο Μος.
*Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ

             Τέλος καλό, όλα καλά; Οχι ακριβώς. Έπονται 18 ημέρες περιπλάνησης σε σπηλιές και κρησφύγετα, έλλειψης τροφής, καταρρακτώδους βροχής, επίπονων πεζοποριών, προβλημάτων στην επικοινωνία με τη βρετανική διοίκηση στο Κάιρο και αυτού που ο Φέρμορ περιγράφει ως «το κρυφτούλι με τους Ούννους»- της προσπάθειας να αποφύγουν μεγάλο μέρος από τους 50.000 Γερμανούς της Κρήτης που ψάχνουν τον στρατηγό τους. Για τον Μος, ο Κράιπε αποδεικνύεται γκρινιάρης αιχμάλωτος που «η κύρια ανησυχία του μοιάζει να είναι ότι κάποια στιγμή στη χθεσινή πορεία έχασε τον Σταυρό των Ιπποτών του Σιδηρού Σταυρού». Για τον Φέρμορ, ένας κουρασμένος πολέμαρχος με τον οποίο διαθέτουν την κοινή παιδεία των κλασικών- τη γνώση στίχων από τις «Ωδές» του ρωμαίου ποιητή Οράτιου. Στις 14 Μαΐου 1944 τον φυγαδεύουν τελικά με βρετανικό σκάφος που έρχεται από την Αίγυπτο στις Περιστερές, παραλία κοντά στο Ροδάκινο, στο Λιβυκό Πέλαγος. Αιχμάλωτος και απαγωγείς αποχαιρετούν αλλήλους ανταλλάσσοντας ενθύμια. Ο στρατηγός τούς επαινεί δημόσια επειδή του φέρθηκαν «ιπποτικά και με ευγένεια». Εκείνοι του χαρίζουν «παξιμάδια κι ένα μπουκάλι ρακή». Η αφήγηση του Μος τελειώνει με μια αποθέωση οριενταλισμού στο Κάιρο: «Τα κάρα, τα σκούρα πρόσωπα, τα φέσια και οι κελεμπίες, τα απίστευτα ταξί και τα ανεξέλεγκτα τραμ», τα πιτσιρίκια και οι τύποι που πουλούν πράγματα, ο τοπικός νταβατζής που εκπορνεύει γυναίκες, η επιστροφή στην Τάρα με τους συντρόφους, τους φίλους, τα σκυλιά τους.
 *Η αναμνηστική πλάκα, τα λέει όλα...

Με τα µάτια δύο Δυτικών

                Το απόσπασμα είναι χαρακτηριστικό του τρόπου με τον οποίο ο Μπίλι Μος βλέπει την αποστολή: με τους όρους της εθνολογίας, του παράξενου και του εξωτικού, μεταφράζοντας τις διαστάσεις ενός σκληρού πολέμου στο ιδίωμα του «πικαρικού» μυθιστορήματος, του περιπετειώδους αναγνώσματος του 18ου αιώνα. Στην πρώτη του επαφή με τους Κρητικούς βλέπει γύρω του «όλα αυτά τα τριχωτά, πειρατικά πρόσωπα». Ο Πάντι έχει την εμφάνιση «ενός λαθρεμπόρου από τα παλιά». Ένας αντάρτης τον διαβεβαιώνει ότι η αγαπημένη διασκέδαση ενός άλλου είναι να κόβει λαρύγγια «και μοιάζει να έχει εξασκηθεί πολύ στο άθλημα». Κάποτε βρίσκεται στην ανάγκη να χρειαστεί τις υπηρεσίες δύο ζωοκλεφτών, την έκφραση των οποίων παρομοιάζει με ένα «μείγμα της κακίας που περιγράφεται στην Αγία Γραφή και θεατρικού γκανγκστερισμού». Η Κρήτη για τον νεαρό Μος είναι ο τόπος του αλλότριου, όπου παράξενοι άνθρωποι εξασκούν παράξενα ήθη και έθιμα. Ο τοπικός οπλαρχηγός Αθανάσιος Μπουρτζάλης («επιβλητικός "λήσταρχος"») «φέρνει κάτι από τον Φάλσταφ», ένας γέρος με «κιρκασιανό καπέλο στο κεφάλι διαβάζει προσεκτικά τη στήλη του κοινωνικού κουτσομπολιού των "Times"», ένας πιο ηλικιωμένος με θητεία γκαρσονιού στο Λος Άντζελες κατατάσσει Γερμανούς, κομμουνιστές και μια άτακτη κατσίκα στην ίδια κατηγορία, αυτήν του «Goddam sonofabitch». Οι Κρητικοί είναι ιδιαίτερα ικανοί στο να επινοούν πολλαπλές χρήσεις για τα λιγοστά εργαλεία τους: «Έχω δει πιστόλια να χρησιμοποιούνται ως ανοιχτήρια για κονσέρβες, χειροβομβίδες ως βαρίδι για την πετονιά (...) και χαρτονομίσματα του ενός εκατομμυρίου δραχμών ως χαρτί υγείας». Εν τέλει, πάντως, «αυτό που έχουν κοινό όλοι αυτοί οι άντρες είναι η προθυμία τους να φανούν χρήσιμοι, η γενναιοδωρία τους, τα κότσια και η ικανότητά τους να βρίσκουν κάτι αστείο στα πάντα. Δεν θα μπορούσα να έχω καλύτερους συντρόφους».
                Πέρα, όμως, από το πικαρέσκο ή το εξωτικό υπάρχει και η ωμή πραγματικότητα που εισβάλλει διά της βίας στην αφήγηση. Ο Μος σημειώνει ότι ο Μπουρτζάλης εκτελέστηκε από τον ΕΛΑΣ το 1944. Είχε τραυματίσει κάποιον στο πλαίσιο οικογενειακής βεντέτας, η κίνησή του έδωσε την αφορμή- «προκάλυμμα για πολιτική εκδίκηση», κατά τον συγγραφέα. Ένας βοσκός που τους βοήθησε δολοφονείται από τους Γερμανούς που αρπάζουν το κοπάδι του. Με την έναρξη της προετοιμασίας της απαγωγής αναφύονται κίνδυνοι: σε μια αναγνωριστική προσέγγιση της «βίλας Αριάδνη» ο Φέρμορ και ο αντάρτης Μίκης Ακουμιανάκης έρχονται πρόσωπο με πρόσωπο με τον ίδιο τους τον στόχο. «Καθώς το αυτοκίνητο περνούσε από δίπλα τους του κούνησαν το χέρι, και ο στρατηγός, αναμφίβολα ικανοποιημένος που έβλεπε δύο Ηρακλειώτες να τον χαιρετάνε αναπάντεχα από το πλάι του δρόμου, ανταπέδωσε τον χαιρετισμό». Το βράδυ πριν από την προγραμματισμένη επιχείρηση τέσσερις γερμανοί στρατιώτες χτυπούν την πόρτα του σπιτιού όπου ο Μος και ο Φέρμορ προβάρουν τις γερμανικές στολές τους. Προδοσία; Όχι, οι Γερμανοί απλώς αναζητούν φαγητό και ο έλληνας οικοδεσπότης των δύο Άγγλων καταφέρνει να τους διώξει- και μάλιστα με άδεια στομάχια.
*Ο Στάνλευ Μος με το "βυρωνικό" κεντητό γιλέκο

                Αν για την ανθρωπολογία της «επιχείρησης Κράιπε» ο Μος είναι η καλύτερη πηγή, στα διαδικαστικά και ιστορικά της στοιχεία ο Φέρμορ υπερέχει. Περιγράφοντας πώς οργανώθηκε η παρακολούθηση της «βίλας Αριάδνη», πώς επιλέχθηκε το σημείο της επίθεσης στον δρόμο από τις Αρχάνες προς το Ηράκλειο, πώς ο Ηλίας Αθανασάκης απομνημόνευσε όλα τα χαρακτηριστικά του Opel του στρατηγού (ακόμη και τον ήχο της μηχανής του, για να το αναγνωρίζει στο σκοτάδι), πώς προβλέφθηκε αντιπερισπασμός με ψευτοεπίθεση ανταρτών σε περίπτωση που κάτι πήγαινε στραβά, ο Πάντι κατορθώνει να καταστήσει ενδιαφέροντα όλα εκείνα τα κατά κανόνα βαρετά δεδομένα της επιμελητείας (δίκτυα επαφών με αντιστασιακούς, σινιάλα, σχέδια διαφυγής), ενώ στις αναφορές του που επισυνάπτονται στο τέλος του βιβλίου κάνει λόγο και για πιο σκοτεινές υποθέσεις, όπως εκτελέσεις προδοτών ή ο φόνος από δική του αδέσποτη σφαίρα του φίλου του Γιάννη Τσαγκαράκη. Ακόμη και όταν αφηγείται σπαρταριστά στιγμιότυπα, το κάνει πάντοτε επειδή απορρέουν από κάποιο ζωτικό ζήτημα της αποστολής. Μετά τη σύλληψη του στρατηγού, για παράδειγμα, η εξαφάνιση ενός ασυρματιστή τούς αποκόπτει την απρόσκοπτη επικοινωνία με το Κάιρο. Προκειμένου να αποκαταστήσει την επαφή, ο Φέρμορ αναζητεί άλλους ασυρματιστές που συνδέονται με ένα χωριό όπου δεν είναι γνωστός προσωπικά. «Δεν είχαμε συναντηθεί ποτέ και δεν υπήρχε κανείς εκεί να εγγυηθεί για μας. Οι γέροι ήταν αμετακίνητοι. Ο Μιχάλης (σ.σ.: το ψευδώνυμο του Φέρμορ μεταξύ των Κρητικών) λες ότι είσαι; Ποιος Μιχάλης; Και ποιοι είναι ο Σήφης (Ραλφ Στόκμπριτζ) και ο Παύλος (Ντικ Μπαρνς); Δεν τους έχω ακούσει ποτέ μου. Εγγλέζοι; Μα, παιδιά μου, όλοι οι Εγγλέζοι έφυγαν από την Κρήτη πριν από τρία χρόνια». Οι Κρητικοί της Παντάνασσας κερνούν καφέ και κάνουν τους ανήξερους έως ότου εμφανίζεται τυχαία κάποιος γνώριμος του Πάντι από άλλο χωριό και εγγυάται γι' αυτόν. Ταιριαστό τέλος, μια και δεν υπάρχει σχεδόν σελίδα από το βιβλίο του που να μην εμφανίζει το όνομα κάποιου φίλου ή σύντεκνου: για τα χρόνια του πολέμου η Κρήτη υπήρξε ουσιαστικά η δεύτερη πατρίδα του Φέρμορ, ο τόπος που ο ίδιος θαύμασε και οι κάτοικοί του τον αγάπησαν.
 *Συνάντηση των Φέρμορ και Κράιπε στην Αθήνα, στις 7 Μαΐου 1972 
για λογαριασμό μιας τηλεοπτικής εκπομπής του Νίκου Μαστοράκη στην ΥΕΝΕΔ

Ο επίλογος του χρόνου

                Τι έμεινε, ωστόσο, στην Ιστορία από την τολμηρή αυτή επιδρομή; Εν πρώτοις, η υστεροφημία. Η βρετανική κινηματογραφική παραγωγή του βιβλίου του Μος το 1957 (στις ελληνικές αίθουσες παίχθηκε ως «Η απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε», αν και ο πρωτότυπος τίτλος, «Ill Μet by Μoonlight», απηχεί στίχο από το «Όνειρο θερινής νυκτός» του Σαίξπηρ) μπορεί να τόνιζε στην αφίσα της τη βυρωνική όψη και το κεντητό γιλέκο του Ντερκ Μπόγκαρτ που υποδυόταν τον Πάτρικ Λη Φέρμορ, ωστόσο ο ρόλος του Ντέιβιντ Όξλεϊ- Μπίλι Μος δεν ήταν διόλου ευκαταφρόνητος. Στα Σφακιά επιβίωνε έως τη δεκαετία του '60 «μια μακριά ομοιοκατάληκτη τραγουδιστή αφήγηση» με παραμυθιακά στοιχεία- την όμορφη ηρωίδα και τον έφιππο ήρωα. Ο Φέρμορ όντως εξελίχθηκε σε ήρωα, και όχι μόνο λογοτεχνικό. Πέρα από τα διάσημα έργα του «Η εποχή της δωρεάς» και «Ανάμεσα στα δάση και τα νερά» (εκδ. Μεταίχμιο), όταν πέθανε το 2011, σε ηλικία 96 ετών, στην Καρδαμύλη, όπου περνούσε μερικούς μήνες τον χρόνο, ο βρετανικός Τύπος τον περιέγραψε ως «διασταύρωση Ιντιάνα Τζόουνς, Τζέιμς Μποντ και Γκράχαμ Γκριν». Αν και ο Μος έφυγε πολύ πιο πριν, στα 44 του, το 1965, πρόλαβε να δει το βιβλίο του να γίνεται ένα από τα πρώτα πολεμικά μπεστ σέλερ και να μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη.
*Ο γερμανός στρατηγός Κράιπε

                Υπήρξε, ωστόσο, και μια σκοτεινότερη συνέπεια της αποστολής, αυτή που αφορά τα γερμανικά αντίποινα. Πράγματι, παρά τις έντεχνες ενέργειες του Φέρμορ για να πείσει ότι το εγχείρημα ήταν αποκλειστικά βρετανικό, τον Αύγουστο του 1944, έχοντας επιστρέψει στο νησί ως γενικός διοικητής Κρήτης και γνωρίζοντας πλέον ότι υπήρξε ο αρχικός στόχος, ο Μύλλερ βρήκε αφορμή αντεκδίκησης καίγοντας τα Ανώγεια και πολλά χωριά της κοιλάδας του Αμαρίου, με τελικό απολογισμό πάνω από 450 νεκρούς. Αν σκεφτεί κανείς ότι ο τυπολάτρης Κράιπε χλευάστηκε από τους άνδρες του μετά την απαγωγή (άρα, η επίδραση στο ηθικό τους ήταν περιορισμένη) και αποδείχθηκε «ασήμαντος» από πλευράς άντλησης πληροφοριών, όπως δηλώνουν οι αναφορές των βρετανών ανακριτών του, το ερώτημα είναι αν η απαγωγή άξιζε τον κόπο. Κάποιοι, όπως ο τότε ανώτερος βρετανός αξιωματικός Μπίκαμ Σουίτ- Εσκοτ, είπαν «όχι»: η νίκη ήταν θέμα μηνών, το κόστος τυχών αντιποίνων δυσβάστακτο. Παρ' όλα αυτά, σήμερα, η «επιχείρηση Κράιπε» θεωρείται «σύμβολο της κρητικής αντίστασης και συναρπαστική ιστορία πειρατών και πολεμικής τόλμης» βεβαιώνει στον πρόλογο του βιβλίου του Φέρμορ ο Ρόντρικ Μπέιλι. Η συλλογική μνήμη διάλεξε να σταθεί στο φρόνημα, όχι στο τίμημα.
                Τα βιβλία «Η απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε» του Πάτρικ Λη Φέρμορ και «Κακό φεγγαραντάμωμα: Το χρονικό της απαγωγής του Στρατηγού Κράιπε» του Γουίλιαμ Στάνλεϊ Μος κυκλοφορούν στις 24 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Μάρκος Καρασαρίνης



 *Ο Κράιπε (κέντρο), με κατεβασμένο το κεφάλι, στις πλαγιές του Ψηλορείτη, κατά τη διάρκεια της απαγωγής. Δίπλα του, δεξιά, ο Φέρμορ, επίσης με χαμηλωμένο το βλέμμα. Η κόπωση είναι ανάγλυφη στα πρόσωπα όλων των ανδρών.



Γράφει ο ΗΛΙΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΣ


                Οι συμπτώσεις παίζουν πάντοτε τον δικό τους ρόλο, ειδικά εν καιρώ πολέμου. Παράδειγμα, η ιστορική απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Κράιπε στην κατεχόμενη Κρήτη από τον Πάτρικ Λι Φέρμορ, τον Στάνλεϊ Μος και τους Κρήτες συντρόφους τους: άλλος ήταν ο αρχικός τους στόχος, όχι ο Κράιπε. Αυτό ακριβώς το χρονικό της πιο διάσημης, ίσως, απαγωγής στην ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έχουμε αυτές τις μέρες την ευκαιρία να διαβάσουμε εις διπλούν: τα βιβλία «Η απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε» του ίδιου του Φέρμορ και το «Κακό φεγγαραντάμωμα» του Γ. Στάνλεϊ Μος, εξιστορούν τη συναρπαστική περιπέτεια όπως την έζησαν οι δύο άνδρες (κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά).
                Ποιος ήταν ο αρχικός στόχος του Φέρμορ; Ο μισητός στρατηγός Φρίντριχ- Βίλχελμ Μιούλερ, διοικητής των γερμανικών δυνάμεων στο Ηράκλειο και υπεύθυνος της σφαγής στον Βιάνο της Κρήτης. Ωστόσο, ακόμα και η ιδέα της απαγωγής καθεαυτή ήταν ζήτημα συγκυρίας: μετά την ιταλική συνθηκολόγηση τον Σεπτέμβριο του 1943, οι Ιταλοί επιτελείς των μονάδων τους στην Κρήτη, και κυρίως ο στρατηγός Αντζέλικο Κάρτα, κατάλαβαν πως κινδύνευαν. Ο ίδιος ο Κάρτα, προσωπικά, ζήτησε μυστική συνάντηση με τον Φέρμορ προκειμένου να διαπραγματευθεί τους όρους παράδοσής του στους Βρετανούς και, πάνω απ’ όλα, της διαφυγής του από το νησί.
                Πράγματι, ο Φέρμορ και ο Κάρτα συμφώνησαν σε όλα και έπειτα από οργανωμένο σχέδιο ο Ιταλός στρατηγός διέφυγε με σκάφος από ερημικό σημείο του νησιού για τη βόρεια Αφρική, μαζί με τον Φέρμορ που τον ακολούθησε προσωρινά εκεί. Στο Κάιρο, ο Φέρμορ είχε την ιδέα πως θα μπορούσαν να κάνουν κάτι ανάλογο με τον Γερμανό Μιούλερ- αυτή τη φορά βέβαια χωρίς την επιθυμία και τη συνεργασία του κατακτητή! Η σκέψη αυτή του Φέρμορ ήρθε σε μια στιγμή κατά την οποία είχε γίνει γνωστό πως οι Σύμμαχοι δεν σκόπευαν να πραγματοποιήσουν απόβαση στην Κρήτη, οπότε η όλη επιχείρηση θα βοηθούσε εξαιρετικά στην ανύψωση ηθικού των Κρητών- και θα γελοιοποιούσε τους Γερμανούς.
                Ο Φέρμορ πρότεινε την ιδέα στους ανωτέρους του, έγινε δεκτή (όχι χωρίς κάποιες επιφυλάξεις), του δόθηκε η διαταγή να συστήσει ειδική ομάδα και, μάλιστα, προήχθη σε ταγματάρχη. Στις αρχές του 1944, και μετά την επιστροφή του Φέρμορ στην Κρήτη, το σχέδιο τέθηκε σε εφαρμογή- εκεί ακριβώς όμως συνέβη κάτι που παραλίγο να το τινάξει στον αέρα: ο Μιούλερ θα αναχωρούσε για τα Χανιά, την επόμενη μετάθεσή του. Αντί όμως να ακυρωθεί η επιχείρηση, ο Φέρμορ και ο Στάνλεϊ Μος απλώς άλλαξαν στόχο: στη θέση του Μιούλερ, θα απήγαγαν τον αντικαταστάτη του στο Ηράκλειο, τον στρατηγό Χάινριχ Κράιπε. Κανένας δεν ήξερε πολλά πράγματα γι’ αυτόν, παρά μόνον ότι μόλις είχε φτάσει απ’ το ρωσικό μέτωπο.
                Σε συνεργασία με τους αντιστασιακούς Μανώλη Πατεράκη, Γιώργο Τυράκη, Στρατή Σαβιολάκη, Μιχάλη Ακουμιανάκη, Ηλία Αθανασάκη, Αντώνη Ζωιδάκη, Μήτσο Τζατζά, Χναράκη, Κόμη, Παπαλεωνίδα και Ζωγραφιστό, οι Φέρμορ και Μος προχώρησαν στο φιλόδοξο, ριψοκίνδυνο σχέδιο. Όπως γράφει η Άρτεμις Κούπερ στη μεγάλη βιογραφία του Φέρμορ «Μια περιπέτεια» (εκδ. Μεταίχμιο), ακόμα και οι ίδιοι έμεναν άναυδοι από αυτό που ετοιμάζονταν να κάνουν, ενθουσιάζονταν και τρόμαζαν την ίδια στιγμή.
                Το χρονικό της απαγωγής μοιάζει με μυθιστόρημα, έχει άφθονες στιγμές αγωνίας αλλά και απρόσμενου γέλιου, δεν λείπουν το δράμα (όπως ο θάνατος του οδηγού του Κράιπε) ούτε όμως και οι στιγμές ανθρωπιάς (το πώς ήρθαν κοντά Φέρμορ και Κράιπε στις κακοτράχαλες πλαγιές του Ψηλορείτη).
                Για την Ιστορία, η απαγωγή πραγματοποιήθηκε στην Κνωσό, στις 26 Απριλίου του 1944. Η ομάδα θα καταφέρει να φτάσει στη νότια Κρήτη και να διαφύγει στην Αίγυπτο στις 14 Μαΐου έπειτα από μια μνημειώδη πορεία γεμάτη κινδύνους, στερήσεις και τολμηρά κατορθώματα. Τα γερμανικά αντίποινα ήταν βέβαια πολύ σκληρά και αρκετοί αμφισβητούν έως σήμερα τη σκοπιμότητα της επιχείρησης.
                Μετά τον πόλεμο, πάντως, ο Φέρμορ πληροφορήθηκε πως όταν διαδόθηκε το νέο της απαγωγής στους κόλπους των απλών Γερμανών στρατιωτών του Ηρακλείου, πολλοί το γιόρτασαν με μπίρες: ο Κράιπε δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής διοικητής...
*Πορεία στον χιονισμένο Ψηλορείτη. Δεύτερος ο Κράιπε

Υπερμαραθώνιος στην Κρήτη, στα χνάρια της απαγωγής

                Το «Κακό φεγγαραντάμωμα: Το χρονικό της απαγωγής του Στρατηγού Κράιπε» του Στάνλεϊ Μος είναι το βιβλίο που έκανε διάσημο το κατόρθωμα της μικρής αντιστασιακής ομάδας. Ηταν μπεστ σέλερ στη Βρετανία και έγινε ταινία το 1957 με τον Ντερκ Μπόγκαρντ στον ρόλο του Φέρμορ. Περισσότερο εθνογραφικό απ’ ό,τι ιστορικό, το βιβλίο αποτελεί τη ρομαντική εξιστόρηση ενός ανθρώπου που έζησε από πρώτο χέρι τα γεγονότα. Η έκδοση περιλαμβάνει ένθετο με χάρτες της περιοχής και πλούσιο φωτογραφικό υλικό.
                Η «Απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε» του Πάτρικ Λι Φέρμορ είναι η διήγηση της επιχείρησης μέσα από τη ματιά του μεγάλου συγγραφέα. Οι δύο φίλοι είχαν συμφωνήσει ότι ο Μος, ο οποίος κρατούσε ημερολόγιο κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, θα ήταν εκείνος που θα έλεγε πρώτος την ιστορία, με αποτέλεσμα το έργο του Φέρμορ να αρχίσει να γράφεται μετά το 1965. Στην έκδοση περιλαμβάνονται οι πολεμικές αναφορές που έστελνε ο Φέρμορ από την Κρήτη, καθώς και ένας πρόσφατος οδηγός από τους Κρις και Πίτερ Γουάιτ, με όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για κάποιον που θέλει να περιηγηθεί σήμερα στη διαδρομή που ακολούθησε η ομάδα. Χαρακτηριστικό είναι ότι η βρετανική εταιρεία διοργάνωσης αθλητικών events ECR Sport Ltd ετοιμάζει φέτος διεθνή υπερμαραθώνιο στην Κρήτη, στα χνάρια της απαγωγής Κράιπε, το KreipeRun 2016. Από 20 έως 21 Μαΐου 250 συμμετέχοντες θα διανύσουν τα 154 χιλιόμετρα της διαδρομής που έκανε ο Φέρμορ και η ομάδα του με χρονικό όριο ολοκλήρωσης τις 30 ώρες.

Ηλίας Μαγκλίνης

6 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Kostas Patialiakas
Η επιχείρηση της απαγωγής του Γερμανού Στρατηγού Χάινριχ Κράιπε δέχθηκε πολλές φορές επικρίσεις, με τη δικαιολογία ότι έκανε τους κατοίκους της Κρήτης να υποφέρουν άνευ λόγου, αλλά η μελέτη του καθηγητού Gottfried Schramm των αρχείων της Γερμανικής Διοικήσεως έδειξε ότι αυτά ήταν ασύστατες φήμες. Αποδείχθηκε ότι η καταστροφή στις Καμάρες, στη Λοχριά, το Μαργαρικάρι και τα Σαχτούρια δεν είχε καμία σχέση. Και το πιο σοβαρό κύμα αντιποίνων, όπως η καταστροφή των χωριών της κοιλάδας του Αμαρίου, πραγματοποιήθηκε τέλη Αυγούστου 1944. Από τη στιγμή που τα Γερμανικά αντίποινα είχαν σκοπό να δώσουν ένα μάθημα στους ντόπιους κατοίκους, επιβάλλονταν να είναι άμεσα. Οπότε λοιπόν, μια καθυστέρηση τεσσάρων μηνών ήταν μάλλον απίθανη, οιοσδήποτε κι αν ήταν ο κατάλογος των εγκλημάτων, που είχαν στις λίστες των προκηρύξεων τους οι στρατιωτικές αρχές. Η επιχείρηση στο Αμάρι ήταν στην ουσία μια επιχείρηση που έγινε από τους Γερμανούς υπό την επήρεια του τρόμου που τους είχε καταλάβει λίγο πριν την εκκένωση της περιοχής Ηρακλείου, καθώς τα στρατεύματα τους υποχωρούσαν Δυτικά προς τα Χανιά, με το πλευρό τους εκτεθειμένο στο άντρο αυτό της Κρητικής αντίστασης. Το άλλο επιχείρημα ότι η απαγωγή και απομάκρυνση του Χ. Κράιπε ήταν μικρής στρατιωτικής σημασίας βεβαίως ευσταθεί. Η ενέργεια όμως δεν απέβλεπε στη συλλογή πληροφοριών από την ανάκριση του Στρατηγού, γιατί την περίοδο εκείνη η Ανατολική Μεσόγειος είχε κυριολεκτικά χαρακτηρισθεί ήσσονος σημασίας, αλλά δεν στρέφονταν ούτε και κατά της Γερμανικής ισχύος, αμφισβητώντας την κυριαρχία τους στην Κρήτη. Απέβλεπε στην ενίσχυση του ηθικού των Κρητικών, την οποία και επέτυχε. Την επόμενη ημέρα όλοι οι Κρητικοί ένιωθαν δύο πόντους ψηλότερα είχε παρατηρήσει από τα Χανιά, που βρίσκονταν κατά την επιχείρηση ο Μανούσος Μανουσάκης. ( Από το βιβλίο << Κρήτη, η Μάχη και η Αντίσταση >> του Antony Beevor).

Ανώνυμος είπε...


Konstantinos Thrakiotis




Konstantinos Thrakiotis
Η απαγωγή του Κράιπε μπορεί να κάλλιστα να χαρακτηριστει ως εργο της ελληνικής βασιλικής χωροφυλακής, η συνεισφορά της οποίας στην επιχειρηση ηταν σημαντικότατη. Οι περισσότεροι απο τους αντραρτες, Σαβιολακης, Τυρακης, Πατεράκης κ.αλλοι ηταν αντρες της χωροφυλακής που υπηρετούσαν στον Ιερό Λόχο Μεσης Ανατολής, ενω εξαιρετική υπήρξε και η συνεισφορα των εν'ενεργεία χωροφυλάκων στην γερμανοκρατούμενη Κρητη. Το ενδοξο σωμα της χωροφυλακής, μετα την ηρωική του αντισταση στην μαχη της κρητης με την εκει σχολή του Ρεθυμνου, μετα τα φρικτα βασανιστηρτια που υπεστησαν οι αντρες του κατα την αιχμαλωσία μια και δεν αναγνωριστηκαν απο τους γερμανους ως εμπολεμο στρατιωτικό σωμα απολαμβανον τις ευεργετικές διαταξεις της συνθηκης της Γενευης, συνεισεφερε τα μεγιστα και στην εθνική αντίσταση. https://www.youtube.com/watch?v=_OwQoMV5ldU

Ανώνυμος είπε...

Χαράλαμπος Παμπορίδης
Ο ΑΝΤΑΡΤΟΠΟΛΕΜΟΣ.....ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ.......ΕΙΧΕ .....ΕΝΑΝ .....ΚΑΙ .....ΜΟΝΑΔΙΚΟ.........ΠΡΟΣΤΑΤΗ.......ΤΟΝ ΚΩΝ/ΝΟ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ......ΠΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΣΥΜΦΥΛΙΩΣΗ ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ ......ΔΕΝ ΑΙΜΑΤΩΚΥΛΙΣΘΗΚΕ Η ΚΡΗΤΗ.....ΔΕΝ ΕΠΕΣΕ ΜΙΑ ΤΟΥΦΕΚΙΑ.......ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΗΝΩΝ .......ΔΕΝ ΤΑ ΛΕΩ ΕΓΩ......ΠΟΥ ΕΙΜΑΙ ΘΡΑΚΙΩΤΗΣ......ΤΑ ΛΕΕΙ ΑΝΤΑΡΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΟΣ......ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΣΥΜΕΝΟΝ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ Κ.Κ.Ε.............ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ ΝΑ ΤΟ ΓΝΩΡΙΣΩ.....ΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΛΑΦΡΗ ΤΟ ΧΩΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ .....ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ...........ΠΟΥ ΣΚΕΠΑΖΕΙ..........

Ανώνυμος είπε...


Γιωργος Βασιλειαδης




Γιωργος Βασιλειαδης
Ό Χίτλερ δεν πίστευε στα αυτιά του. Κάθισε βαριά στην πολυθρόνα του. Στη “φωλιά των αετών” στον πύργο και στρατηγείο του στο Berchtesgaden στα χιονισμένα βουνά των Βαυαρικών Άλπεων. Με το ένα του χέρι χάιδεψε το αγαπημένο του λυκόσκυλο την Μπλόντι. Το άλλο το έφερε στο μέτωπο του και το έτριψε. Ζήτησε λίγο ουίσκι δίχως παγάκια από τον πιστό του υπηρέτη τον Χάιντς Λίγκε. Ήταν έτοιμος να καταρρεύσει. Ο Υποστράτηγος Karl Heinrich Georg Ferdinand Kreipe, ο οποίος για τη Wehrmacht ήταν ένας ζωντανός θρύλος, ένας αξιωματικός που πολεμούσε από τον Πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και που στον Δεύτερο είχε διακριθεί και παρασημοφορηθεί για τις ικανότητες και το θάρρος του στο Ανατολικό μέτωπο, απήχθη από μια ντουζίνα ντόπιους Κρητικούς και Άγγλους κομάντο. 26 Απριλίου 1944...

Manousos Pattakos είπε...

Οταν έχετε καιρό, ρίξτε μια ματιά στο:

http://www.pattakon.com/gr/

και διαβάστε, ανάμεσα στα άλλα, και την επιστολή που εστάλη στις 2 Ιουνίου 2010 στον τότε Δήμαρχο Συβρίτου (τώρα είναι Δήμος Αμαρίου Ρεθύμνου) στην οποία η Ελευθερία Παττακού αφηγείται γεγονότα από την απαγωγή του Γερμανού Στρατηγού Κράιπε όπως τα έζησε από "μέσα".

Το Μάη του 1944 στο «Χάρακα» (στο μιτάτο της οικογένειας των Χαροκόπων στη θέση «Πλατές», έξω από το χωριό Πατσός Ρεθύμνου) γίνανε κι άλλα, πιο σημαντικά, που θα έπρεπε να διδάσκονται στα Ελληνόπουλα.

Μανώλης Παττακός
man@pattakon.com

SITALKIS είπε...

Ευχαριστώ κ. Παττακέ, για τη συμπλήρωση.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...