Πέμπτη, 23 Ιουνίου 2011

Σουνίτες, Σιίτες, Μπεκτασήδες. Τι σημαίνουν οι όροι αυτοί

*Χάρτης της εξάπλωσης του ισλαμικού κόσμου. Οι σιίτες απαντώνται κυρίως στο Ιράν. 
Από την WIKIPAEDIA

          Οι πρόσφατες εξεγέρσεις στον αραβικό κόσμο, έφεραν στο προσκήνιο, τις μεγάλες θρησκευτικές διαιρέσεις του Ισλάμ, πέρα από τις πολιτικές διαφορές των λαών με τις ηγεσίες τους.
          Συνήθως ακούμε για σουνίτες και σιίτες και δεν γνωρίζουμε τι σημαίνουν οι όροι αυτοί. Ευκαιρία λοιπόν, να αποκτήσουμε κάποιες γνώσεις για λαούς που ανήκουν στον ευρύτερο γεωστρατηγικό μας περίγυρο.



*Το φημισμένο τζαμί Σουλτάν Σελήμ στην Αδριανούπολη. Σουνιτικό.

Σουνιτισμός

          Η ορθοδοξία του μουσουλμανισμού, είναι οι Σουνίτες. Ο σουνιτισμός είναι κλάδος του ισλαμισμού, στον οποίο ανήκει η πλειονότητα των μουσουλμάνων. Δεν είναι ενιαίος και χαρακτηρίζεται από πλήθος διαφόρων θεολογικών σχολών Οι σουνίτες- το 90% των μουσουλμάνων σ' ολόκληρο τον κόσμο- είναι λοιπόν αυτοί που πέρα από τις συγκρούσεις μεταξύ των δυναστειών μετά το θάνατο του προφήτη, θέλουν να παραμείνουν αυθεντικά πιστοί στην παράδοση. Ο αραβικός κόσμος, που αποτελεί μειονότητα του μουσουλμανικού έθνους, παραμένει η μήτρα όλων των ισλαμικών πολιτικών ιδεολογιών.
          Το σύγχρονο πολιτικό Ισλάμ αρχικά εμφανίστηκε θριαμβευτικά στο Ιράν, χώρα όπου υπάρχει μεγάλος αριθμός σιιτών. Ωστόσο, τα μεγάλα σύγχρονα ισλαμικά κινήματα, από το Μαρόκο έως την Ινδονησία, είναι στην ουσία σουνιτικής ιδεολογίας.

Σιιτισμός

          Ο Σιιτισμός είναι ένας από τους δυο κύρια μέρη που απαρτίζουν το όλον Ισλάμ. Η λέξη έχει ρίζα στην αραβική λέξη σι’α που σημαίνει "μερίδα". Η Σι'ατ Αλί (που σημαίνει "μερίδα του Αλή") είναι μια από τις τρεις παλαιότερες υποδιαιρέσεις του Ισλάμ. Βασικά μιλάμε για «απόσχιση» (separatism). Οι οπαδοί της, οι Σιίτες, θεωρούν τον γαμπρό του προφήτη Μωάμεθ Αλί Ίμπν Αμπί Ταλίμπ, ως διάδοχό του στην ηγεσία των μουσουλμάνων.
Όταν πέθανε ο Προφήτης Μωάμεθ, οι μουσουλμάνοι χωρίστηκαν στα δύο, εξ αιτίας του ζητήματος της διαδοχής του. Η βασική αντίρρηση προήλθε από όσους πίστευαν ότι χαλίφης μπορεί να γίνει μόνο κάποιος άνθρωπος, που κατάγεται από την οικογένεια του προφήτη. Οι υποστηριχτές αυτής της άποψης ονομάστηκαν σιίτες, (σι'ατ Αλή, «μερίδα του Αλή»• ο Αλή ήταν εξάδελφος του Μωάμεθ και είχε παντρευτεί την κόρη εκείνου, τη Φατμά).
          Οι Σιίτες λατρεύουν ως αγίους μεγαλομάρτυρες, τον Αλή και τον γιό του Χουσείν ο οποίοι δολοφονήθηκαν από τον Μωαβία, τον ιδρυτή της δυναστείας των Ομεϊαδών Χαλίφων. Μια φορά το χρόνο οι πιστοί του Σιιτισμού σε ανάμνηση των μαρτυρίων του Χουσείν, αυτομαστιγώνονται και αυτοβασανίζονται σε λατρευτικές εκδηλώσεις που κρατούν 10 μέρες .
          Υπάρχουν όμως και υποδιαιρέσεις στον Σιιτισμό, όπως είναι οι Ιματίτες (Δωδεκατίτες), οι οποίοι αποτελούν το μεγαλύτερο ρεύμα των Σιιτών (περ. το 80 τοις εκατό) και ζουν σήμερα κυρίως στο Ιράν, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και στο Λίβανο.
         Υπάρχουν επίσης οι Ισμαηλίτες, οι οποίοι αποτελούν τον δεύτερο σε μέγεθος σιιτικό κλάδο, ζουν στη Συρία, στο  Αφγανιστάν, στο Πακιστάν και στην Ινδία.
          Υπάρχουν ακόμα και οι Ζαϊντίτες, οι οποίοι ζουν κυρίως στη βόρεια Υεμένη και αποτελούν το 40-45 του πληθυσμού της.

*Αλεβίτες σε τεκέ στην Τουρκία. Φωτογραφία από το ΒΗΜΑ

Μπεκτασισμός

          Ένα άλλο μεγάλο κομμάτι του ισλαμικού κόσμου είναι οι Μπεκτασήδες. Ο Μπεκτασισμός ξεκίνησε από μυστικιστικά τάγματα Περσών Σιιτών, που είχαν βαθιές ρίζες στον Ζωροαστρισμό (την προγονική θρησκεία των Περσών) και πρέσβευαν την ύπαρξη του καλού και του κακού.
          Οι Μπεκτασήδες πιστεύουν στον Προφήτη Μωάμεθ και σέβονται ιδιαίτερα τον γαμπρό του  Αλί Ίμπν Αμπί Ταλίμπ τον οποίον προσαγορεύουν «Φίλο του Θεού» ή «Θεόφιλο».       Ταυτόχρονα,  ακολουθώντας τα χριστιανικά πρότυπα πιστεύουν στην ύπαρξη Αγίας Τριάδας, που απαρτίζεται από τον Αλλάχ, τον Προφήτη του Μωάμεθ και τον γαμπρό του Προφήτη Αλί Ίμπν Αμπί Ταλίμπ. Πιστεύουν επίσης με μια οιονεί «αγία οικογένεια» την οποία αποτελούν ο Μωάμεθ, η κόρη του Φατμά, ο γαμπρός του Αλί Ίμπν Αμπί Ταλίμπ και οι Χασάν και Χουσεΐν, κορυφαίους αποστόλους του μωαμεθανισμού, όπως αντίστοιχα οι κορυφαίο απόστολοι του Χριστιανισμού Πέτρος και Παύλος. Σέβονται ακόμα τους «12 ιμάμηδες»   που ισοδυναμούν με τους 12 Αποστόλους των Χριστιανών. Έχουν πολλά κοινά λατρευτικά σχήματα με τους Χριστιανούς (π.χ. η χρήση άρτου και οίνου στις τελετές «ικράρ» και «τζεμ». Δεν αποδέχονται την τάξη των κληρικών, αλλά στον μοναχισμό έχουν 8 επίπεδα  ιεραρχίας. Στις θρησκευτικές τελετές τους υπάρχουν μουσικά όργανα, γίνεται χρήση οίνου και ακολουθούν χοροί της μεταρσίωσής τους (π.χ. περιστρεφόμενοι δερβίσηδες). Ο Μπεκτασισμός ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένος στους Γενίτσαρους.
*Ο μπεκτασικός τεκές της Ρούσας Έβρου. Ο τάφος του Κιζίλ Ντελής, αγίου των Μπεκτασήδων, που ίδρυσε τον τεκέ το 1402.          

          Οι Μπεκτασήδες γνωστοί και ως Αλεβήδες, αποτελούν σήμερα τη μεγαλύτερη θρησκευτική μειονότητα της Τουρκίας, αριθμώντας περί τα 20 εκατομμύρια πιστούς.
          Τον Μπεκτασισμό, ίδρυσε ο Σεγίτ Μουχαμέτ Μπεκτάς ή Χατζή Μπεκτάς Βελή, ο οποίος πέθανε το 1271.
          Πάντως στον ισλαμικό κόσμο απαντώνται στο θρησκευτικό επίπεδο (όπως και στον χριστιανισμό) πάμπολλες αιρέσεις, αποσχιστικές κινήσεις, ετεροδοξίες κ.λπ.

15 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Πολύ χρήσιμη έρευνα, Παντελή! Ευχαριστούμε!....
Μαρία Γιακουμάκη

Αθανασιάδης Ν. Κωνσταντίνος είπε...

Κατατοπιστική θετική ενημέρωση, την μεταφέρω στο υπερπέραν του "Φεις βπουκ", εν αναμονή και μιας ενημέρωσης για στη σχέση στις αρχές και διαφορές του Εβραικού και Μουσουλμανικού Σημιτισμού, και που τη μήτρα καταγωγής.

SITALKIS είπε...

Κωνσταντίνε ευχαριστώ, αλλά δεν έχω πρόθεση να ασχοληθώ με το θέμα που προτείνεις, γιατί δεν έχω και γνώσεις επ' αυτού...

sapphire είπε...

Θυμάμαι καθηγητής μας στο πανεπιστήμιο σουνίτης Αιγύπτιος (όχι όμως θρησκευόμενος,καμία σχέση με φανατισμό κτλ) "κοροϊδέυοντας" του σιίτες έλεγε πως έχουν ένα "δόγμα",μύθο/παράδοση,δεν ξέρω πως να το χαρακτηρίσω,ότι κανονικά η αποκάλυψη του Κουράν (που γι'αυτούς το Κοράνιο είναι ότι για μας ο Χριστός δηλαδή ο Λόγος του Θεού,ο προϋπάρχων,μπροστά στο θρόνο του Θεού μαζί με το Θεό) από τον Τζιμπρίλ (ο γνωστός μας Γαβριήλ) δεν έπρεπε να γίνει στον Μουχάμαντ (Μωάμεθ) αλλά στον Άλη,τον μικρό του ξάδερφο (πρέπει να είχαν γύρω στα 16 χρόνια διαφορά και ο Μουχάμαντ του είχε αδυναμία,γιατί τον Μουχάμαντ τον μεγάλωσε από ένα σημείο και μετά ο πατέρας του Άλη,ο θείος του) που αναφέρατε πιο πάνω,αλλά καθώς όμως κατέβαινε από τον ουρανό ο Τζιμπρίλ,κάπως ζαλίστηκε και μπερδεύτηκε κι έτσι η αποκάλυψη έγινε στον Μουχάμαντ κι έγινε λάθος άτομο Προφήτης!
Επίσης ο Άλη μαζί με την Χαντίντζα (η πρώτη γυναίκα του Μουχάμαντ,πλούσια σαρανταπεντάχρονη χήρα που παντρεύτηκε ο εικοσικάτι Μουχάμαντ και τον προώθησε στους πλούσιους κύκλους της Μέκκας) ήταν οι πρώτοι και πιο φανατικοί οπαδοί του!
Πάντως αν δείτε την ιστορία του σχίσματος του Ισλάμ παρουσιάζει τρομακτικές ομοιότητες ως προς τις αιτίες με το μεγάλο σχίσμα του χριστιανισμού!

SITALKIS είπε...

Φίλτατε SAPPHIRE, ευχαριστώ θερμά για τις λεπτομερειακές διευκρινίσεις σου.

Ανώνυμος είπε...

Υπάρχει και αυτή διαίρεση του ισλάμ που δεν είναι γνωστή, και δεν
υπάγεται στις υποδιαρέσεις των Σιιτών, όπως πχ οι Ισμαϊλίτες ή οί
Αχμέντι.
Το πολιτικό ισλάμ θα έλεγα ότι ήταν αρχικά Σουνιτικό, άσχετά με τις
εσχατολογικές αντιλήψεις των Σιιτών.
Οι Βαχαμπίτες από τους οποίους προέρχονται οι Ταλιμπάν ξεκίνησαν στη (Σαουδίκή) Αραβία, τότε Οθωμανική το 19ο Αιώνα ως αρβοκεντρικό κίνημα και μετά εκτορχιάστηκαν. Ο Σαμίλ ο πρώτος Τσετσένος αυτονομιστής το
19ο αιω. φαίνεται να είχε σχέση μαζί τους (λίγο δύσκολο λόγω της
απόστασης και του χρόνου που ήθελε να πάει στη Μέκκα). Σιιτές υπάρχουν
στην Ινδία και το Πακιστάν, εντούτοις στην Κεντρική Ινδία προς το Βορά υπάρχει ένα Τζαμί-Ιεροδιδασκαλείο που διεκδικεί τη δεύτερη θέση ως θεολογικό καθίδρυμα μετά το Άζχαρ του Καΐρου και λέγεται ότι και από εκει ξεκίνησε η ιδεολογία των Ταλιμπάν. Πρόκειται για Σουνιτικό Ίδρυμα, όπως και οι Ταλιμπάν.
Για τη διάκριση Σούνας και Σία Ισλάμ, δεν μπορώ να εκφέρω γνώμη.
Επρόκειτο για πόλεμο φατριών ή για τυπική εξέλιξη μετά τις
επαναστάσεις;
Δηλαδή όταν μία επανάσταση επικρατήσει δεν έχει ανάγκη τους πλέον φασαριόζους, όπως οι μπολσεβίκοι δεν είχαν ανάγκη το ρήτορα Τρότσκι όταν επικράτησαν.
Εκτίμηση δική μου και κατά πάσα πιθανότητα λάθος είναι ότι μετά το
θάνατο του Μωάμεθ, δεν είχαν ανάγκη την ακραία ακτιβιστική προσέγγιση,
αλλά να παγιώσουν τη νέα κατάσταση με του Χαλίφηδες. Οι διαφωνούντες
(από πεποίθηση είτε γιατί δεν επικράτησαν) αντιστάθηκαν και εξού και οι ιστορίες με το Χουσεΐν κτλ.
Ο εσχατολογικός χαρακτήρας των Σιιτών ταιριάζει στην έμμονη ιδέα για την παγκόσμια επανάσταση των τροτσκιστών.
Ο Σαντάμ για δημαγωγικούς λόγους είχε γίνει Σιίτης κατά τη διάρκεια
του πολέμου με το Ιράν, αν και προερχόταν από Σουνιτική Οικογένεια.
Όταν τον κρέμασαν είπε την προσευχή σουνιτικά κτλ.
Αυτά με κάθε επιφύλαξη για την ορθότητα.
Κρίτων Κοκκινάκης

Ανώνυμος είπε...

Πολύ κατατοπιστικό Παντελή, σ' ευχαριστώ!!


Haris Prapopoulou

Ανώνυμος είπε...

Πιστεψε με μολονοτι ζω στην Τουρκια δεν ειχα τοσο σαφη ιδεα για ολα αυτα που γραφεις ευχαριστω πολυ για τον κοπο σου.


Eleni Nioti

Ανώνυμος είπε...

Μία από τις πολλές διαφορές του Ισλάμ με τη Χριστιανοσύνη, είναι και το ότι δεν διαθέτει διεθνή ιεραρχική διάρθρωση. Δεν υπάρχει Πάπας στο Ισλάμ, ούτε Πατριαρχεία με πρωτεία.

Στο Ισλάμ, υπάρχουν δύο βασικές διαιρέσεις: Το σουνιτικό, ορθόδοξο Ισλαμ - και το Σιιτικό. Στο σιιτικό κλάδο υπάγονται όλες οι αιρέσεις, ορισμένες από τις οποίες μάλιστα θεωρούν το Μωάμεθ ως έναν κατώτερο προφήτη. Πάρα πολλές από τις εν λόγω αιρέσεις, αποτελούν απλές επιβιώσεις παλαιότερων λατρειών γνωστικιστικού ή μυητικού χαρακτήρα, που απλώς φέρουν την εξωτερική περιβολή του ισλαμισμού για λόγους νομιμοποίησης και ενσωμάτωσής τους στις κατά τόπους κοινωνίες. Οι Δρούζοι του Λιβάνου για παράδειγμα, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ξεχωριστό θρήσκευμα, αν οι ίδιοι δεν διατηρούσαν εκείνα τα στοιχεία που επέλεξε ο ιδρυτής τους, προκειμένου να επιβιώσει το δόγμα του σε ένα εχθρικό ισλαμικό περιβάλλον.

Προφανώς, η πανσπερμία αυτή των σιιτικών ομάδων, δημιουργεί και πάσης φύσεως προβλήματα στην ανάγνωσή της από τους δυτικούς. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί και το παραπάνω κείμενο του φίλου Παντελή Αθανασιάδη, όπου η σέκτα του Χατζημπεκτάς Βελή ταυτίζεται με τους Αλεβίτες – κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Ο Μπεκτασισμός, υπάγεται μεν στους Αλεβίτες, (όπως και οι Αλεβίτες αποτελούν τμήμα της σιιτικής παράδοσης), αλλά αποτελεί ένα δερβισικό κλάδο με δυτική του μυστική διδασκαλία, κρυφή ακόμα και για μέλη της ίδιας οικογένειας που δεν είναι μυημένα σ’ αυτόν. Θα ήθελε πραγματικά πολύ να αριθμεί 20 εκ. ακόλουθων στην Τουρκία, αλλά στην πραγματικότητα είναι μια θνήσκουσα παράδοση που επιβιώνει με εξαιρετικά προβληματικό και μάλλον ρηχό, «εξωτερικό» τρόπο στην Αλβανία. Στην Ελλάδα λειτουργεί ένας τεκές Μπεκτασήδων στη Θράκη, ενώ τη δεκαετία του ’70 έκλεισε και ένας δεύτερος τεκές στα Φάρσαλα, τον οποίον λειτουργούσαν για αιώνες Αλβανοί δερβίσηδες και στον οποίο είχε αφιερώσει και ένα κείμενό του ο Ανδρέας Καρκαβίτσας. Ένας κλάδος του Μπεκτασισμού υπήρχε επίσης μέχρι πριν λίγες δεκαετίες στην Αίγυπτο, ενώ κάποιοι περιφερόμενοι δάσκαλοι Μπεκτασί στις σημερινές ΗΠΑ, έχουν αμφίβολη διαδοχή και νομιμοποίηση...

Andreas Makrides

Ανώνυμος είπε...

Πολυ ενδιαφερον..!!! Ευχαριστω

Fanì Giota

Ανώνυμος είπε...

Ρoli oreo ke katatopıstiko efharistume nase kala.

Eleni Nioti

Ανώνυμος είπε...

Xrysa Asmanidou
ΠΟΛΥ ΚΑΤΑΤΟΠΙΣΤΙΚΟ, ΚΑΙ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ, ΣΥΜΠΕΡΑΙΝΩ ΟΤΙ ΚΑΙ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΕ ΛΑΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ. ΟΤΑΝ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ ΕΤΣΙ ΤΟΤΕ ΠΩΣ ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΖΩΗΣ ΤΟΥ. Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΠΑΝΤΑ ΑΠΟΤΕΛΟΥΣΕ ΚΟΜΜΑΤΙ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑς ΤΩΝ ΛΑΩΝ. ΘΕΛΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΠΟΛΥ ΣΥΖΗΤΗΣΗ, ΑΦΟΥ Η ΠΙΣΤΗ ΤΟΥΣ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΤΟΥΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΖΟΜΑΙ........... ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Ανώνυμος είπε...

Πετρος Γεωργαντζης
Οι μπεκτασίδες είναι ένα αμάλγαμα αιρετικών χριστιανών των γνωστών στην ιστορία Παυλικιανών και των Σιιτών μουσουλμάνων της Περσίας. Για το λόγο αυτό κρατούν παλαιές αιρετικές χριστιανικές δοξασίες αναμιγμένες με μουσουλμανικές.

Ανώνυμος είπε...

Πετρος Γεωργαντζης
Ενδεικτικά μπορεί κανείς να δεί τις θρησκευτικές- θεολογικές και λατρευτικές ομοιότητες Μπεκτασίδων Θεοφίλων και Παυλικιανών στό βιβλίο μου Πομάκοι. σ. 217 και 218.


SITALKIS είπε...

Το έχω διαβάσει το βιβλίο σας και έχω αναρτήσει την έκδοσή του στο ιστολόγιό μου http://sitalkisking.blogspot.gr/2011/04/blog-post_21.html

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...